{"book":"adl0616","page":487,"text":"۲ سال دوم شماره ۸\n\nتجددات عظيمه بکار بردند بعضی عمارات برگزیده بسیار عالی و محتشمی نیز بنیاد نهادند که مدار زینت و مفخرت شهر صفا تعمیر کابل شده است. ارگ مبارکه که یکی از معظمات امور تعمیر به دار السلطنه میباشد ( ارگ ) در اصطلاح فارسی عبارت از دایره و احاطه ایست که مقر اقامتگاه بادشاه و عملهٔ سلطنت با جملهٔ لوازمات پادشاهی شان باشد. از وقتیکه کابل مرکز حکومت افغانستان گردیده ( بالاحصار ) نام موقع مهم و مرتفعی که در سمت شرق جنوبی شهر واقعست مقر اقامتگاه بادشاهی و بلکه اکثر دوایر حکومت بوده ( ارگ ) شمرده میشد. حالانکه در انجا نیز مجز يك دوسه بنای معروفی که از پادشاهان قدیم مانده بود ديگريك ابنيۀ شايسته را مالك نبود، حتى بالاحصار يك صفت ممتازه ارگ را هم نداشت بلكه يك محله از محلات يك قدری ممتازه شهر شمرده میشد که آنهم در وقت استیلای انگلیز سراسر ویران و با خاک یکسان شده است.\n\nذات اعلحضرت خاقان جنت مكان طاب مثواه في الرضوان چون افغانستان را از چنگ غصب و تجاوز دولت انگلیز رهایی داده تاج استقلال و حاكميت موروثهٔ مشروعهٔ دولت خود مختار مستقله خداداد افغانستان را بحق بر سر نهاد اول لزوم یک مقر گاه سلطنتی را حس فرموده در جهت شمال شهر در يك زمین صاف و همواری که باغهای ده افغانان را تشکیل داده بود همین ارگ مبارکه موجوده را تأسیس و بنیاد فرمودند.\n\nارگ مبارک : اولا عبارت از یک قلعه بسیار مصنع و خوش ترکیب طرز جدیدیست که خواه از جهت مستحکمی و خواه از جهت زینت و مکملی يك بنای ما به الافتخاری شمرده میشود. حرمسراها سراچه ها خزینه صندوقخانه میگرین و غیره را در بردارد بنای معظم ( سلام خانه ) عام و عمارت بسیار ظریف ( سلام خانه خاص) و باغ ارم مبارکه از مشتملات خارجی قلعه ارك مبارکه است.\n\nاما چون از قواعد يك آهنگ ترقى وتكمل همین است که یکی آمده بك اساسی می نهد دیگری آمده بران اساس بنای میگذارد و رفته رفته ترقى وتكمل بظهور می آید. در همه عالم ماديات چون نظر کنیم جریان یک آهنگ این قاعده را دایما مسلسل می بینیم. بنابرین ذات اعلی حضرت خاقان مغفرت قرین اساس دولت را نهادند بعد از انکه دور سلطنت پر شوکت و سعادت تمدن آثار شهریار مکارم کردار اعلحضرت ( سراج الملة والدين امير حبيب الله خان ( ادام الله دولته إلى مديد الزمان در رسید بران اساسها بسی بناها و بران بناهایی تجملها و ظرافتها علاوه گردید که اگر کسی حال سابق آنها را با هیئت حالاتی آنها مقایسه نمايد يك فرق آشکار و پدیداری در آنها مشاهده میکند.\n\nمثلا در جهت شمالی ارك يك قصر بسیار باشکوهی بنام ( برج شمالی) تعمیر یافته که در تحسينات تعمیرات و زینت و ظرافت پر تجملات از هر جهت لایق مسکن پادشاهی و سزاوار اقامتگاه ملوکی میباشد.\n\nدالانها : اوثاقها اكثره ها دهلیزها راهروهای این قصر باشکوه بهمه تزئينات ومفروشات پر تجمل مدنية حاضره تزئين وتفريش شده و از هر گونه آثار نفیسه که در خورد دالانهای بسیار محتشم ممالک متمدنه باشد در ان جمع آمده است. پرده جهت شمالی آن که بشكل نصف دایره میباشد نظاره بسیار بدیعی را مالک است که در مواجهه آن قصر عالی نمای شوکت احتوای ( دلکشا ) و منار ساعت اطافت اداین یافته است.\n\nگلخانه شاهانه و قصر شتوی دلفریبانه آن نیز از بناهای پر شوکت و تجملیت که از آثار اعمار یه عصر سعاد تحصر سراجیه میباشد. اصل گلخانه از سقف و جدار با آینه های بلورین مصفا و روشنی فرا گرفته شده است که عواید قایمه آن جمله از تلهای آهنین پر تجینیت که سقف بر انها بر پاست. کنداله های گلهای رنگارنگ، نغمه های مرغان خوش آهنگ، لوحه های تصاویر شوخ و شنگ ان حواس انسانرا بحسیات عالم مدینت تازه و بالیده میسازد، علی الخصوص حوض بازمين هموار يكباره سنك سياقى سبز رنگ خلقتاً منقش آن. وفواره نازکاف بیصوت و صدای شبنم شاداب افشان آن لطافتهای یکعالم بهار نشاطه آثاری را جلوه گر میسازد.\n\nجهت شمالی گلخانه شاهانه با عمارات قصر شتوی آن فرا گرفته شده است که به این قصر عالی هم از طرف خارج گلخانه و هم از نفس خود گلخانه داخل میشوند. جبهه آن بسمت گلخانه است که از دو صفه بسیار خوش نمای آن به دالان بزرگ آن در آمده میشود. این دالان از دالانهای بسیار ظریف بازیب وزینتی است که همه لوازمات تجمل را حائز است و الحاصل اگر کسی در عین زمستان زمہریر آسا دیدن یک بهار جان افزای فردوسی هوا را آرزو کند گلخانه شاهانه را تماشا کند !\n\nباغ ارك مبارك كه اطراف قلعه را احاطه کرده است از چنان باغهای بزرگ پر درختی خوش هوا و با فضا نیست که از باغهای بسیار عظیمی شمرده میشود. این باغ نیز در عصر سعاد تحصر سراجیه چنان تبدلات و تحولات بدیعه برخورده که از حال اصلی خود سراسر بدیگر هیئت تبدیل قیافت نموده است. در اوایل بهئيت يک جنگل مهیب پر درختی مینمود که در وقت حاضر غیر از انکه بعضی قصرهای عالی در ان بنا یافته در طرحها، و چمنها، وجاده ها، وگل كاريها نيز يك لباس بسیار دلا را و دلربائی در بر کرده است. علی الخصوص در شبهای بعضی جشنهای مسرت افزا منظره چراغان قصر بیقصور ( استور ) مبارک و چمنهای اطراف آن و ( صفه هشت رخ ) كه يك صفه بسیار واسع مثمن متساوی الاضلاعی میباشد، و با چنارهای بسیار بزرگ محتشم محاطه شده است آنچنان بك حشمت و تجملي بهم میرساند که انسان خود را در يك عالم صفا و سرور زینت موفوری می پندارد.\n\nاینها همه از آثار تمدن و ترقی شمرده میشود. بلی از قواعد","chars":4475,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/00487.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/487","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/487","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}