{"book":"adl0616","page":457,"text":"سال دوم شماره ٦\n\n( عيناً مكتوب )\nتاريخ بناى مسجد عليا\nجناب کمالات انتساب محترم مهربان والامقام محمود بيك خالصاحب مدروسر محرر صاحب سراج الاخبار افغانيه زاد لطفه - انشاء الله تعالى آنجناب را اطلاع خواهد بود که جناب مخدومهٔ معظمهٔ مکرمهٔ محترمه ام المومنين عليا حضرت صاحبه سراج الخواتين زاد سترها و طهارتها از آثار خير خود مسجد سابقهٔ عالمگير را که واقع شود بازار دار السلطنه کابل بود و بالكل خراب و منهدم شده بود در سنه ۱۳۲۸ بنای تعمير گذاشته مصارف کثير بران کردند و از مرحمت باری تعالی و عين توجه آنمخدومهٔ مقدسه به بسيار طرز خوب و وسعت تمام در سنهٔ ۱۳۳۰ اتمام پذيرفت و مسجد عالی و جامع است که نماز آدينه را مردم کثير درو ميگذارند و نجوقت ادای صلوة و آذان درو جاری است و دکاکين اوقف هم بيشتر دارد اين جاكر درگاه شهرياری بحق نمک خواری و طرز يادگاری قطعهٔ تاريخ تمام آنرا ساخته بود و نقل آن برای آنجناب ارسال شد اگر لازم شمردند قطعه را درج سراج الاخبار خواهيد نمود که مومنان دور دست از اعمال حسنه وخير جاريه صاحبهٔ مقدسهٔ ما مرور خاطر گرديده و در دعوات خير مشغول شوند فقط امضا\n\n( ميرزا شير احمد مجلسى تخلص )\n\n(قطعهٔ تاريخ مسجد عصمت مآب)\nمخدومهٔ جهان عليا حضرت صاحبه سراج الخواتين زاد طهارتها\nبود اين مسجد ز عالمگير در سابق زمان\nکو ازين دنيای دون عمر بست کرده رحلت است\nمسجد او منهدم کر ديده بود و بس خراب\nلا جرم غمخواری مسجد بمومن سنت است\nاين زمان تعمير او را کرد با تقوی که او\nگوهر شهوار در دریای حيا و عصمت است\nدر حريم شهر با زی بر همه اهل حرم\nرتبهٔ او نزد سلطان در کمال رفعت است\nکيت آن سلطان حبيب الله شاه نامدار\nدر لقب او را سراج ملت و دين شهرت است\nدر سرای دو لنگش اين گوهر درج عفاف\nنيك خلق و پار سا قياس و عالی همت است\nمومنان او را ز طرز صدق مادر گفته اند\nزان سبب بر مومنانش همچو مادر شفقت است\nدر شبستان خوانين است دانش چون سراج\nوز جناب شه خطاب او را بعليا حضرت است\nاز پی تعمير اين فرخنده مسجد عزم کرد\nکاينچنين خيرات جاری در جهان خوش قسمت است\n\nشاه با اشراف کامل ماند بنیادش بخیر\nواضع سنک و اساس او سراج الملت است\nمبلغ بسیار در آبادی او صرف کرد\nهر که صرف زر کند آنجا ز اهل جنت است\nچون زعلیا حقت این مسید یکی ماند یاد\nمسید علیاش نامو جای فیض و رحمت است\nسال تاریخش چو مخلص از خرد پرسید گفت\nمسجد علیا محال بنده کی و طاعت است\n١٣٣٠\n\nجواد خارجيه\n\nاحوال سياسيا\nمحاربه دوام میورزد، يك جمعيت عظيمه بشر ديگر خود شانرا با شهای مدهشهٔ طوب و تفنگ و ديناميت و بومبه ميو زانند، بارجه، وحربه، وشمشير، وخنجر، و نيزه يکديگر خود شانرا ميکنند و ميدرند. اگر بشريت صحيحاً اعضای همديگر باشند هيئت جمعيتهای مدنی بيك شخص ديوانه بدمستی ميماند که بر وجود خود تيغ کشيده است! هی بقدر خبرهای که از منابع هوا خواهان با تقانها ترشح ميکنند از فتوحات پی در پی بلغار ها ، وصربها ، ويونانها ، و کوه يا بحث ميراند. و افکارهای هوا خواهان اسلاميه را زيرو و زبر ميسازند. و چون درين صحيفه ها خبرهای اخبار های اورپا يگان يگان صحيفه از ممالک عثمانيه ميرسد باز دلها را بيك تازگی و خرمی می بخشد. حال دولت عليهٔ عثمانيه درينوقت بيك شير پرهيبت ژوليده حالی ميماند که پنج شش نفر شکار بان يك كلهٔ نيگر را بران سر داده باشند! کبار ميبينيم که از طرف غرب يك كلهٔ نيگر بروی هجوم ميکنند تا ميخواهد که آنها را پاره پاره کند از دو طرف ديگر دو کلهٔ نيگر ديگر حمله ميکنند. و باز تا بدفع آن ميخواهد بگوشد از عقبش يك کلهٔ نيگر تازه دم ديگر ميرسد! و يا آنکه رستمها ، وعنترها ، و امير حمزه ها وغيره پهلوانهای اساطير الاولين را بياد می آورد که تنها پسر خود با لشکرها جنگيدن شان را ميشنيديم و مبالغه ميبنداشتيم! باز هم اگر همه شا باشها، وهور با كشكشها، ويکان طعمه انداختهای شکاريان کلان از عقب نيگران نميبود باز پنجه و دندان شير از دريدن همه آنها عاجز نميماند. با رسها و بيرقهای نصارا صليب های بزرگ بزرگی بدست گرفته در هر هر طرف و هر هر سو گردش کردند. و مردمان نصارا را بر اسلام برانگيختند. عادتاً يك محاربهٔ صليب! جهان تمدن","chars":3459,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/00457.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/457","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/457","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}