{"book":"adl0616","page":275,"text":"نمبر ۳۰ صفحه ۳\n\nبهمان قانون طرف کمپنی ما و شرکتهای خود اهالی کابل آزادی و انتظام تشکیل و تاسیس می یابد.\n\nدر ملت عزیز ما از ینگونه چیزها که مخصوص مدنیت اوروپاست هیچ چیزی موجود نیست . و هم بموجود بودنش لزوم دیده نمیشود، زیرا مملکت عزیز ما در وقت حاضر بدار العلومها و مکتبها و کتابخانه ها، و دارالصناعه ها، و شرکتها و امثال اینگونه چیزها که به ثروت و توانگری، و تربیهٔ عقلیهٔ اهالی خدمت کند احتیاج فوق العاده دارد. لهذا ذات اعلیحضرت پادشاه محبوب القلوب معظم چنانچه از یک طرف در باب تاسیسات علمیه و صناعیهٔ ملکت شاهانه شان بذل همت جهان قیمت شاهانه را مصروف داشته اند از دیگر جهت برای نشاط و انبساط اهالی مملکت نیز نزهتگاه با صفائی (چمن حضوری را) سر از امسال بیکوضع دلنشین، و یک اصول فرحت ترین بسیار پسند به تحویل داده اند.\n\nاین پادشاه بزرگ ترقیخواه مقدم، در هر خصوص ترقی و تمدن مملکت مجرد شه شاهانه شان مجبوراند که بنفس نفیس خودشان صرف مقدرت فرمایند . و معلم هر گونه آثار ترقی خود ذات شاهانه شان شوند . زیرا اهالی مملکت عزیز ما هنوز در حال صفوت و خالصیت ابتدائی خودشان زیست دارند، شانه تشکیل (شرکتها) که یکی از مهمترین اسباب ثروت و توانگری مملکت شمرده میشود در نزد اهالی ما سراسر مجهول و مفقود مانده . شرکت که بزبان فرنگستانی آنها (کمپنی) و یا (کوسپانی) میگویند انقدر غیر معروف یک کلمه ایست که متوفیه اعلیحضرت ملکه ویکتوریا را کمپنی صاحب مینامیدند . و اینهم ازین نشأت کرده بود که حکومت انگلیسیه هند یه در آغاز دخول خود بهند بنام (کمپنی) یعنی (شرکت تجارتی) ضبط مملکت مینمودند . حتی در اول بار که لشکر به افغانستان سوق نموده بودند باز هم بهمین نام کمپنی بود که ملکه ویکتوریا بهمان نام معروف و زبان زد شده آمده است.\n\nحالا به بینید که (کمپینها) یعنی شرکتهای تجارتی چقدر اهمیتهای عظیمه دارد که یک مثال مجسمه آن همین مسئله ضبط نمودن خطهٔ وسیعهٔ هندوستان است که یک شرکت جسیمه انگلیسیه در زیر حمایت و نظارت دولت متبوعهٔ خود تشکیل یافته و عسکر، توپ، تفنگ، کشتی، وغیره وغیره را برابر کرده مانند هندوستان یک خزینه پر از مال مردم را بدست آوردند. اگر یک شخص توانگری بخواهد که یک خط راه آهین تجارتی از کابل تا بقندهار تمدید نماید . و قطارهای ریل را بران بکار اندازد و بصدها استیشن ها و هزاران مامور نا و دیگر مهیای کارهای آنرا از سرمایه خود بوجود آرد آیا ثروت و توانگریش را تا بالا تا بچه درجه عظیمه خواهد بود؟\n\nحال آنکه اینگونه تشبثات عظیمه را ثروت شخص واحد هیچگاه پوره کرده نمیتواند . اینگونه کارها را اگر بچند (شرکت) میکنند که به اصطلاح علامه (ابن خلدون) آنرا (تکثیر ایادی) یعنی بسیاری دستها میگویند . و الحاصل فواید و منافع شرکتها و کمپینها چنان چیزی نیست که بیک مثال و دو مثالی تمام شود . افسوس که در مملکت عزیز ما حس تشکیل دادن شرکتها جز اسمیکه از ما هنوز خطور هم نکرده است.\n\nاول بار که نام شرکت شنیده شده و بنیاد آن نهادوشد همانا (شرکت عرابه موتر) بود که پارسال ذات اعلیحضرت پادشاهی بعد از انکه بر همه اعیان مملکت از فواید شرکت یک نطق بلیغ بسیار موثری بیان فرمودند چشمان همه گانرا بر منافع آن باز نموده و هماندم یک سرمایهٔ سهمی بوجود آمده شرکت تشکیل یافت که انشاء الله منافع و فواید آن در ثانی دیده خواهد شد.\n\nدوم بهمین شرکت مختصره محدود ایست که بنابر تشویقات ترقی آیات ذات اعلیحضرت شهریاری امسال از چند ذوات متعددی تشکیل یافته مقصد خیر ذات اعلیحضرت پادشاه ترقی خواه حقایق آگاه ما از تشکیل دادن این شرکت دو چیز است : یکی اینکه چنین تشکیل دادن شرکتها را بر اهالی بیدار کرده است و فایده های آنها عام ساختن دیگری اینکه همه کارهای رعایای صادقه شاهانه شانرا آهسته آهسته در یک دایره نظام و انتظام مدنیت داخل کر دست، و اهالی شیئاً فشیئاً به آثار تمدن آموخته کردین.\n\nحالا وقت عصر است . طبیعت را نیز از کثرت تحریر یک تعب و مانده گی حاصل شده از آنرو لازم است که تا بچمن صفا مآب چمن حضوری رفته یک تنزه عصریه اجرا نمائیم . اگر از فقیرخانه خود که در محله (ده افغانان) واقعست تا بچمن موصوف پیاده برویم هم یکقدم زدن","chars":3489,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/00275.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/275","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/275","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}