{"book":"adl0616","page":259,"text":"صفحه ۲\n\nبودیکه بقدر هفت هشت ساعت راه بسوی شرق رفته از کابل دور شویم مشه تا به ( گوگانده ) خود ما را در یک عالم بهار وصف ناپذیر گرم و لطیف می یابیم که آن ایجاد یک انبساطی مبدل میشود. و در موسم تموس تابستان که جو گرمی مفرط بی امکنت بود که دو ساعت راه پیموده شود میلان تا به ( پغمان ) آنچنان یک هوای بهشتی فضا تصادف میشود که نسیم خوش شمیم آن حیات تازه دلها پژمرده میگردد.\n\nپغمان در دامنه کوه بسیار بلند واقعست که خود بآب نسبت دارد و از شاخها کوه ( هند وکش ) میباشد. ارتفاع موضع پغمان از کابل تقریبا دو هزار قدم و از سطح بحر (۹۰۰۰) قدم بلند تر است که دره کوه آن و ابها به صرف مستورات لهذا پغمان صیفیه دولتی کابل شمرده میشود. در پغمان اگرچه از زمان سعد اقتران اعلیحضرت خاقان مغفور یک امیرانه محفل با یک باغی که بنام ( سپه باغ ) موسوم است موجود بود ولی چون موقع مذکور در متصل قریه پغمان نسبت در یک موضع منحط واقع شده بود، و هم طرز بنای آن به اصول و قاعده بناهای جدید نبود بناء علیه ذات اعلیحضرت پادشاه مفخم مقدس با تخمینا بقدر یک کلومیتر میل بلند تر در یک موضع بسیار نشیمن خوش زمین خوش نظاره با صیغانی یک قصر بسیار دلاویز که بنام ( سیل بنیاد ) و باغ آنجا بنام ( جهان آرا ) و دره یک قصبه و یک قصر رفیعی بنام ( بیت تصیف ) آباد فرمودند. هرگاه از برنده جهت شمالی قصبه لطافت حصه موصوفه به اطراف و جوانب یک نظری پرتاب شود انسان خود را در پیش چنان مناظر بدیعه طبیعیه می یابد که از دیدن آن نگذشته نمیتواند از یکطرف منظره پر سخت و هیبت که رعایب برجه بعد گر چیده سر بفلک کشیده و از دیگر سو لوحه های لطیفه مناظر با صفا گوارای بسیار درخشان از آب پغمان از جهت شرقی قصر سعادت حضرت امیر تخمینا بفاصله مجید قدر یک قلعه و فروش لطافت بدوش آبشارها و غلبه نهالهای داده یک سرسبزی نشیب در جریانست و منظره های قریه ها و دامنها بر درخت پر آب سبز و شادابی که در مقابل نظر یک وضعیتی که از سر یک بام بسیار بلندی به آنها دیده میشود چنان نظرهای بانیها بهم میرساند که بهتر از چنان لوحه خوشتر از چنان قطعه قلم هیچیک استا می تصویر کرده نمیتواند ! علی الخصوص حوض بهشتی و دلکشا و چاه آبی که از دور مانند یک قطعه زمرد آسمانی مینماید یک منظره بدیعه بنظر جلوه میدهد که ذات مرا حیران میسازد و تصور معجز اثر قلم خلقت با نوک خامه سحر علامه طبیعت در اضاء\n\nصفحه ۳\nنمبر ۱۹\n\nبرج شمالی در میدان ارگ مبارکه بنا یافته است. این گلخانه جنت شمال یک گلخانه ایست که از هر طرف با چوکاتهای آئینه دار لحاظ است. و یک قصر شاهانه بسیار عالی با همه لوازمات بیتونت آن محتوی میباشد، خواه در زینت عمارت و خواه در وسعت و گلها و ریاحینها خیلی محتمل یک گلشن شاهانه میباشد.\n\nدر مقابل این گلشن شاهانه یک جامع بسیار عالی و خوشنما که بنای آن با محراب و منبر و قسم سفلی روی دیوارهای آن از سنگهای بسیار اعلای سماقی که با نقشها و موجهای طبیعی عجیب و غریبی خلقتاً آراسته شده و از معدنهای خود افغانستان است تزیین یافته، و زمین صحن آن با سنگهای مرمر سفید که نه آن از سنگ سیاه است مفروش شده میباشد. در وقت لزوم بجمعاً بارک با قالینهای بسیار اعلائی فرش میشود، و شبها با لامپها بسیار بزرگ روشن میباشد.\n\nدر موسم سرماى شرکت احقر اسمى چاى پائى كه بمقام با احتشام عليا حضرت سراج الخواتين ) صاحبه معظمه میباشد نیز بسی اصلاحات در قصر و نیز در باغ ارگ مبارکه نیز اصلاحات عظیمه پدیدار گردیده است که باغ موصوف بواسطه این اصلاحات و الحاقات رشک گلزار ارم شده است. باغ ارگ مبارکه نسبت بسابقی از جهت غرب خیلی وسعت پیدا کرده، فرجها و چمنها بسیار لطیف و با صفائی در آن ایجاد شده، و سرکها و جاده های آن همه پخته و بسیار با صفا میباشند. قصر مخصوص عالی ( استور ) که در موسم صیف نشیمن اعلیحضرت شاهانه میباشد یک عمارت لطیف بسیار خوش ترتیب عالی ایست که هر گونه او تاقهای استراحت و دفتر و دالانهای نشیمن و دلپذیر دارد، کوریدورها، و برنده های عالی با نرده های مینا در جهت شمالی ارگ مبارکه و در مقابل ( برج شمالی ) از بیرون قطعه ارگ عمارت بسیار عالی قصر مقصور ( دلکشا ) بکمال عظمت و شوکت بنا یافته و در مقابل آن مناظر بسیار نفیس بلند و بر زینت ساعت جنبی شده است که انشاء الله تفصیلات و تفرعات ( قصر دلکشا ) را در فصل مخصوصی بیان خواهیم کرد.\n\nاز ( برج ساعت ) نیز در شماره های سابق خود بحث رانده بودیم حالا اینقدری از ارگ مبارکه بیرون بر آمده به اطراف و جوانب شهر شهیر و بلند سر عزیز خود مان جولان نموده ببینیم که به چه آثار عمران ثمره عصر سراجیه جلوه گر ظهور گردیده است: شهر عزیز ما در یک موقع بسیار عجیبی واقع شده است و در موسمهای زمستان چنان یک سردی شدیدی گرفتار می آید که اینجا هوای قطب ها را بخاطر می آورد. حال آنکه","chars":4010,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/00259.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/259","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/259","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}