{"book":"adl0616","page":240,"text":"۱۵\nنمبر ۱۷\n\nغزل\nزغال سنگ\nانوار نا پدید شد و از زغال سنگ\nظلمت ز ما بعید شد و از زغال سنگ\nظلمت کجا و نور کجا اینچه حکمت است\nتاریک شب سپید شد و از زغال سنگ\nبی دخار نبود که روشنی شهر ها از دست\nبعرضیا مفید شد و از زغال سنگ\nآستین جمله کارگران کرهٔ زمین\nاز دودۀ سیاه سفید شد و از زغال سنگ\nاین روسیاه را تو ببین نقش بهترین\nچون زنده گان جدید شد و از زغال سنگ\nبهر جدید بر حرکات حیات و شش\nماشین چه خوش نوید شد و از زغال سنگ\n(محمود) در وطن بود این جوهر عزیز :\nموجود خوش نوید شده از زغال سنگ\n\nغاز هوا\nجهانی که کائنات از ان تشکیل یافته بر سه قسم است: یکی (صلب) یعنی چیزهای سخت: مانند کوه، زمین، سنگ، چوب و همه معدنها و غیره؛ دوم (مایع) یعنی چیزهای آبگین: مانند آبهای کرۀ ماء، و دریاها، و چشمه های نفت و قیر خاک و غیره؛ سوم (غاز) یعنی چیزهائی که بدست گرفته نشود، و بچشم دیده میشود و تنها به بوی و تاثیر شناخته میشود. مثلاً هوا، نسیم، و بوی گل مثالهای لطیف شاعرانه آنست، و جوهرهائی که آنرا (موقد الحوضه) و (متوالد الما) و (غاز هوا) و (سیلان الکتریک) یعنی برقی و غیره میگویند، مثالهای فنی آنست که بتعلیقات کیمویه و حکمیه پیدا شده بظهور می آید. (غاز هوا) از زغال سنگ بوجود می آید. در شهرهای بزرگ دنیا کارخانه های بزرگ حاصل کردن غاز هوا برای روشن ساختن شهرها موجود است. در آن کارخانه ها دیگ های بسیار بزرگ مخصوصی برای صنعت مذکور موجود است، که در ان دیگ ها زغال سنگ را بعملیات مخصوصه آن بغاز تحویل میدهند و آن غاز را که مانند هوا بیجرم و بی وجود میباشد بواسطه نل های آهنین مانند نلهائی که آب را تقسیم میکنند بخانه ها و دکانها و بازارهای شهر تقسیم میکنند. و چنانچه چراغهای الکتریک مثل فتیله حاجت ندارد، چراغهای (غاز هوا) نیز چنین هست، اما فرق در مابین چراغهای الکتریک و غاز هوا این است که چراغهای الکتریک به کبریت هم حاجت ندارد، ولی چراغهای غاز هوا بکبریت محتاج است. بسبب کم خرجی این از الکتریک تنویرات و روشنی عمومی دنیا بهمین غاز هوا بعمل می آید، روشنی الکتریک نسبت به غاز هوا خصوصی تر است. یعنی غاز هوا اگر چه از الکتریک کمتر است ولی از روشنی های دیگر چیزها بار بار افزونتر است. انتهی\n\nاز دروازه در آمده خود را در صحن یک باغچهٔ صفا آماده که الحق لایق نشیمن گاه پرنس ها و لاردها باشد بیافت. در یک طرف دروازه یک کوشک کوچک که مخصوص نشیمن دربان بود موجود بود، دیگر طرف یک سراچه خانهٔ بسیار مکلفی دیده می شد که در پیش روی آن یک دو نفر ساقی با یک سراچه هشت خانه بسیار بزرگ و مختلفی را بشست و شو مشغول بودند. در جنب مقابل دور و بر ساحهٔ باغچه یک قصر بسیار با شکوه سیمی که از سنگ منبت کاری ساخته شده بود، و حجره های بسیار با شکوه، پیلار آئینه و گلهای رنگارنگ، و جنگلها سنگ مرمر زمینهٔ عریض عالی دوار، آراسته و زینت یافته بود موجود بود. یک خدمتگاری که در رواق دربان نشسته بود و بصورت بسیار مکلف یک دریشی در بر داشت چون در آمدن یک زنی را در حوالی باغچه بدید برخواسته و سر تا پای زن مذکور را از نظر گذرانیده از لباس سفیهانه پر گل و لای او در رفتار و حرکات مرددانه او دانست که کدام زن گدائی باشد دل چون بیازارش بتأکید تمام بر خدمت گاران خود تنبیه نموده که هر که هر چه باشد چون بخانهٔ بخشش وارد شود نازکانه با او معامله بخشند از اثر و این خدمتگاه نیز بتعقیب بصورت نازکانه پیش آمد و گفت:\n[باقی در نمبرهای آینده می آید]","chars":2886,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/00240.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/240","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/240","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}