{"book":"adl0616","page":236,"text":"شمار ۱۷\nصفحه ۱۱\n\nتاريخ کرۀ زمين\nما بعد از نمبر ۱۶\n( ژه ئولوژی )\n\nکرۀ زمین بیش از صد با هزار با هزار سال با پرسنگها و سید بهای موجود نه خود بحال ( مایع ) یعنی ( آتشین ) و ( مذاب ) شده و بسیار سوزان و آتشینی بود . هوای که کرۀ زمین را در بر گرفت بخار بسیار تیره و غلیظی بود که از انواع آفتاب یک کرۀ آتشین آب و هواست . لیکن ما آنرا ثابت می بینیم دور ازین توهمت ، مینامند بر یک شمس نشینی میباشد که سبب به بازی دور می نماید آنها را از شمس کوچک تر می بینیم این آتشینی بوده ولی درین وقت سرد شده . در سطح کرۀ قشر مرده بسته بسیاری کوه های آتش نشانی پدیدار است که ازو هر گاه بسیار قدیم خاموش شده میباشد . و بهر دور و عصر ها این کرۀ زمین آتشین سرد پیدا کرده و مانند دیگر اجسام آب شده و یک قیماقی گرفت که این قیماق رفته رفته لکه و کستری پیدا نموده و یک قشر پوستی بوجود آمد . و چون درجه حرارت این پوست از درجه آب جوشان به (۲۱۲ درجه) فروتر آمد بخار دو مه تیره و غلیظی که کرۀ زمین را احاطه نموده بود و بود کاشف یعنی غلظت پیدا کرده ، و به آب تحویل یافته در جاهای خورج و چقور روی زمین جمع آمده . و برا نقد هفت سردی روی زمین می نمود . قشر روی زمین حسینی پوست روی زمین نیز کلفتی و ستیال یعنی انباش آب و جذاب شده درون پوست زمین سبب تحقیق و فشاری که از پوست بران آمده بود این قشر بینے پوست را بار بار شگافانیده به پیروی دوران نموده است . اما بعد از اینکه بر سطح زمین ریخته سردی و ایجاد یخی یخ بستگی پیدا کرده سنگهای ناری را بوجود آورده . در مدت سرد شدن زمین بعضی طرفهای قشر زمین بالا بر آمده و بعضی طرفهای آن فرو آمد ، بنا برین آب بسبب قوه جاذبه ببعضے قوت کشش طرفهای بالا را گذاشته بسوی جاهای چطور و گودالها روان گشت و در آنجاها جمع آمده و در مرور دهور است که این سیلاب ها و اینها با خود بردند و زین ها یعنی چقدر طبقه های زیره های بکر را بوجود آورد .\n\nبر طرف کرۀ زمین اینگونه حادثات و تبدلات این هم را بار بار دیده است . نباتات و حیواناتیکه به تأثیر اینگونه حوادث و تبدلات و تحولات کرۀ زمین تلف شده اند و در سنگهای کهنه ها یعنی طبقه های زمین انیچ یعنی سنگ شده اند را به بزرگی یک یک شاهد ساکت آن دورا و دهرا شمرده میشوند . این است که فنی ( ژه ئولوژی ) ازین تبدلات تدریجی قشر زمین و از ترقی نوعی حیوانات و نباتات آن بحث و بیان میراند . و فن ( جغرافیا ) در نقطه که فن دژه ئولوژی در آنجا سخن خود را تمام می نماید آغاز میکند و معنی از ترتیب سطحی حال حاضره کرۀ زمین سخن میراند .\n\nادوارسته\nسینی با دوره های شش گانه\n\nارباب فن ( ژه ئولوژی ) یعنی علمای علم ( طبقات الارض ) تحقیقات و تتبعات بسیار دور و درازی در سنگها و زمین پاره های که قشر زمین ازان میل آمده اجرا نموده اند . و تاریخ مدتهای آنها را به ترتیب کشف و استخراج نموده تاریخ قشر کرۀ زمین را بر شش دور تقسیم کرده اند که این تقسیم خود را بر متحجرات ، یعنی سنگ شده گیهای قشر زمین بنا کرده اند زیرا بسبب مرور زمانه های بیشمار قاعده و طریق نشو و نمای نباتات مخصوص دور خود را پرور اینده و بسر رسانیده\n\nدور اول — ( مدت خالیه ) است که از ابتدای شکل یافتن کرۀ زمین تا بوقت ظهور یافتن حیات حیوانیه مرور نموده است . وقایع و وارداتی که پیش از قابل شدن کرۀ زمین برای زیست و زنده گانی حیوانات در آب و هوا و خشکه مرور نموده مخصوص این مدت خالیه میباشد .\n\nدر کتله ها و زمین پاره های این مدت ( متحجرات ) یعنی دیگر چیز های سنگ شده گی موجود نیست . کتله ها و زمین پاره های که بوضعیت افقی باشد نیز در این دور نادر است زیرا سنگهای این دور بقوت شدت آتش سیال زمین زیر و زبر شده و همه گی بصورت عمودی بالا بر آمده و پاشیده و شکسته و الحاصل از وضع اصلی خود سراسر بیرون بر آمده است .\n\n[ باقی آن در نمبر های آینده می آید ]","chars":3219,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/00236.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/236","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/236","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}