{"book":"adl0616","page":1766,"text":"سال پنجم\nشماره ٢٣ – ٢٤\n\nيکی از فضایل بی شمار حضرت صدیق رضی الله تعالی عنه که در قرآن مذکورست ذکر مصاحبت سفر حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و سلم است ، ثانی اثنین اذ هما فی الغار .\n\nخلاصه مسلمانانرا این تعلیمات قرآنی ، وتصریحات حضرت نبوی از طرف دیدن ممالک ، و دیارها بدین شان از از ممالک بر ممالک ظاهر وکفر متوجه ساخته بهمت مسلمانانه خود از اندلس تا چین یعنی از شرق تا غرب دویده دویده علم توحید و اسلامرا فراز زهه خلا بندند . ايضا ، يوروپ افریقا همه را یعنی همه دنیارا سیر و سیاحت و زیر علم اصلاح داشته آوردند .\n\nراه های منتظم ساختند ، شهر های حزین آباد کردند، تنها برهای اعظیم را سیر وتفرج کردند بلکه بحرهای کبیره را دور وکنار نمودند - ابن خلدون می گوید که افواج بحری بی امیه اعلانترین افواج دنیا بود ، و دران زمان کتاب های بسیاری در فن تجارت تالیف و تصنیف شد .\n\nقوم عربی مسلمانها بهمدیل دلائلی بود فتح جزیره سسیل در زمان مأمون و معتصم از طرف مسلمانان لذا این دلیل قوی قوم بحریه مسلمان است و لفظ ( ادمیرال ) که در زبان های یوروپی بمعنی رئیس بحر است از لفظ ( امیر البحر ) گرفته شده است .\n\nبر عهدهی عباس سفر های بحری و پیمایش های بحری اجرا شده ، قطعه مشهور آن بامره است .\n\nمسلمانها در جهاز ران خود ( قطب نما ) را استعمال کرده اند از بصره ، آخند چین ، افریقا تجارت های بزرگی جاری بوده و تجارت شان که از ان دلایل بزرکنه سیاحت حسن تعجب آور است باروی زمین واسودین نیز جاری بود ، به ایطالی و فرانس و سسل چه جای بیان است .\n\nاحیا و اکمال جغرافیه را هم مسلمانان کرده اند در آخر عصر نهم عیسوی بکمال شوق و ذوق جغرافیه می خواندند و کتاب ها دران فن نوشته اند که این همه دلایل جهان گردی ایشان است .\n\nمسار بن مهبر ، البيرونی ، ياقوت ، وغيره جغرافيون با كمال برده البروق محمود غزنوی در هندوستان سیاحت کرده در ١٠٣٨ ع وفات یافت - ناصر خسرو که در ١٠٦٤ تولد شده سیاحت ها کرده و باز نوشته است . بلاذری همدانی مورخ در آخر عصر سوم و آغاز عصر چهارم هجرت جغرافیه و تاریخ ، یعنی وجنوب غرب تحریر کرد . کتاب های بسیاری در اسلام در خصوص فواید سفر تحریر شده است .\n\nدر مسلمانها سیاح های بسیاری گذشته است که با وجود نه بودن ریل حتی يك بی هم این همه قطعات را طی کرده اند مانند ابن بطوطه ابن جبير ، ابن سعيد المغربى وغيره ، كه همه سیاحت نامه های خود را تحریر کرده اند .\n\nابن سعيد المغربى البغدادى كه در ٦٨٥ هجرى در توانی فوت شده در اثر بنام ( قضاء الارض ) دو صف الكون دارد كه نخستين آن در كتب خانه سينت پترو گراد و يك نسخه آن در كتاب خانه اكسفورد و يك نسخه از دوم آن بر در اكسفورد موجود است . این اثرها در فن جغرافیه بوده است .\n\nدر وطن غربى شدى هر كس بآسانى هنوز\nكى ز آغوش پدر يوسف بزندان آمدى\n\n٩\nمسلمانها آنها را علوم فرنگستان گفته خود را از انشبه ایشان نگاه میداریم ، و در معانی کلمات قرآن مجید دقت کرده آنرا کناه میشماریم . آه... امر رسته کلام از دست نرود عجالتاً از توجهات مسلمانان سلف و این امر مفید جلیله ای سیاحت کمی بحث رانده یکانی این عنوانرا از خاطرهای ارین گرام دور کرده بتعارف آشنای دیرینه شان کوشش ورزیم\n\n§\n\nدین مقدس اسلام مقصد یگانه که دارد اشاعت توحید و اعلای کلمة الله است . دین مبین هذا برخلاف ادیان دیگر تنها برای يك قوم يا يك قبيله شرف نزول نفرموده بلکه برای اصلاح کل بنی بشر از زمان نزول تا یوم القیام ارسال شده است ، پس برای اعلای کلمة الله و انتشار توحید در تمام دنیا سیاحت های گونا گون و کشتی ها در بر ، سفرها در بحر ، بصورت امن و حرب ، صلح و جنگ لازم و لابدیست .\n\nقرآن عظیم الشان در جاهای مختلف ( چنانکه ذکر شد ) به سیاحت ها وسیرها در ارض امرها نموده است و ازان عبرت گرفتن فرموده است دل وا اسفا ! که بجای ما فرنگیان با همان پی پرده ارض های اخیر نموده بدان سیاحت کردند و آثار عتیقه و مدنیت های گذشته را نشان یافتند ربما اگر از جانه با پرسید خود را پرتاب کرده توانستیم . خود را متقی اصولی و عارف می شناسیم و بهمین اکتفا کرده آنرا وافی میدانیم\n\nاگر ما این نکات را غور و خوض کرده مدنیت های غیر المنقول گذشته را تحقیق و تقدیر کرده و سبب محو و بربادی آنرا که تکذیب دین و نبی الهی است دانسته ، رعایت خلاق عالم ثابت و دوام بوده ، قاعده مضمره آنرا که فرنگیان امروزه گرفته نتوانسته اند ، ما می گرفتیم ، و آنهم دست جز ، عبرت ، که نتیجه آن ، راحت و فرحت ، است .\n\nحضرت نبی اکرم صلی الله علیه و سلم می فرماید اطلبوا العلم ولو بالصين و دل ما آنرا دقت نکردیم و نمیکنیم که ایهمه رفتن تا ، صین ، یعنی دور ترین نقاط از مکه مکرمه بمدینه منوره ، در آسیا ، برای چیست؟ اگر يك كسى در تاریخ خود باز حیات برکات حضرت سید البشر بنظر امعان به بینم ، خواهم یافت که ثابت و ملی بوده حرکتی نکردند ، گونه گونه آزارها ، نوع نوع مالمها برای اشاعه اسلام یافتند\n\nهر که باشد وطن شناس نکند آزارها\nپای گل اندر چمن دام پرست از خارها\n\nتا آنکه دران اوقات سوره یوسف شرق نزول ارزانی فرموده از هجرت و دوری راه از وطن و در سر مراد جا گرفتن ذکر نموده ، کنایه عبرت موجود بود و اشارت رفتن صریح و همچنان هم شد بمجردیکه از قید دشمن رهیده بپاهای سفر را قطع کردند . روز بروز موانع و مشکلات دفع و سنگ خلا دشمنان دفع گردید ورنه رفته نایل مراد شدند .","chars":4479,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/01766.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/1766","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/1766","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}