{"book":"adl0616","page":1761,"text":"صحيفه ٤\nبجای مخصوص و معین خود متوجه کشته در پیشروی خود بالسد و ممانعتی خوان توال پادشاهی را مانند مائده آسمانی تیار و گسترده دیده بکمال آزادی بصرف آن مشغول میشد، تا به ساعت ۸ و نیم از طعام و جای و همه لوازم يك فراغ كلى حاصل گرديده ، بعد هر يك بهيئة وضو و نماز پرداخته به ساعت ۹ پس از انکه جمیع نفری نماز گذاران در نماز گاه جمع و فراهم آمده ترتیب و تسویه صفوف انتظام می یافت ، توپ کوچکی که در صحن مسجد معالی پایگاه عید گاه نهاده شده بود بکمال شدت صدا براورده رسیدن وقت نماز را بر همه کان اخبار و اعلان مینمود، که مشاوران ذات ملكوتى صفات اعلیحضرت بادشاه دیانت اكتناء منظم محبوب القلوب بسیار مقدس ما با همه شهزادگان عظام وغيره نفرى هم ركاب شاهانه شان بسواری موتر از صحن نماز گاه تشریف فرمای هن و اجلال كرديده بايك شان و شوكت بي اندازه ، ويك ذوق و مسرت فوق العاده به ادای صلوة قيام و ثبات ورزیده میشد وضعیت ادای نماز خیلی پرجوش ، و جالب فكر و هوش يك منظره را تشکیل میداد، صداهای بلند بر تأثیر تكبير مكبران ، وسکوت عمومی سامعان، و پرتونشاری سیما و انوار چراغهای کیس بسیار سفید و درخشان ، و خوش آوازی و فصاحت طرازی جناب حافظ عید خوش الحان ، ومثابت وعظمت الفاظ كلمات حضرت قرآن عظيم الشان هريك بر قلب و حواس چندان تأثيرات بحد و مقیاس اجرا مینمود که انسان در مقابل قدرت وكبريا، وجلال وجبروت ذات مالك الملك والملكوت ، واله و مبهوت می گشت. بعد از هر چهار رکعت در اثنای توقفی که در هر ترويحه لازم میشد کسانیکه تشنه و یا بوضوی تازه محتاج میبودند به آبدانهای برنج، وجان های آب سرد که بهر هر طرف نصب شده بودند مراجعت کرده دفع تشنگی وغیره لوازم خود مینمودند، و هر شب بهمین نهج و اصول تا به ساعت ۱۱ صلوت تراویح دوام میورزید. تا به شب هفدهم نوبت ختم الشريف كلام حضرت ملك العلام در رسید، چنانچه بوقت عصر روز شانزدهم اگر کسی بقرار عادت برای کشتی سواری و تماشا جانب چین متوجه میشد، بر خلاف اباد سابق دفعتاً در وضعیت کناره های كول يك تبدل و انقلاب عظيمي ملاحظه میکرد، یعنی تقریباً قسم کلی خیمه ها و سراپرده هائی را که قبل ازین بر ساحل غربی کول دیده بود سراسر ناپیدا ، و بعوض آن بسمت شرقی کول اشکال بعضی درختها و سرو های آتش بازی را ایستاده و برپا می یافت. در شب هفدهم بعد از انکه از ختم شریف و تقسيم شيريني مشترك آن فراغ حاصل شد به ساعت ۱۰ عموم نفری حضار ختم ، وغيره اهالی شهر شهیر عزیز ما که تقریباً هفت، هشت هزار نفر میشدند برای تماشای آتش بازی عازم سمت کول گردیده از یکسر تا بدیگر سر ساحل آنرا احاطه نمودند . و بمجرد یکه ذات اعلیحضرت همایون اشرف اعلا بسواری موتر از مسجد عیدگاه بموقعی که بر کنار غربی کولها جوکیا ، آراسته و برای نفری مجلس خصوصی حضور شاهانه تهیه شده بود تشریف فرمای شوکت و اجلال گشتند به افروختن آتشبازیها ابتدا ورزیده شد، از همه اول صدای توب کاریز هوائی که نوعی از آتشبازی است شروع شدن تماشا را بر عموم اعلان نمود. هرباری که این کاریز هوای صدا میکرد تا ۲۰ ، ۳۰ متر\n\nسال پنجم ٢٣ - ٢٤\nعموداً بطرف سما يك خط آتشینی کشیده و باز بریکچند مخصوصی کفیده از ان کلهای آتشین سرخ و سبز بسیار خوشرنگی مانند ستاره ها برزمین میریخت سپس متصلا به افروختن اقسام چرخها و دروازه ها ، و درختها و سروهای آتشبازی که هر کدام آن در آب ساکن و موج کول منظره های بس لطیف و زیبانی را تشکیل میداد آغاز شد . از یکسو مهتاب نیز که تو بطلوع شروع نموده بود از عکس مهری خود که در آب صاف تاب كول انداخت يك ستون براق و تابناك سيميني غرباً ، شرقاً ازيك سر تا دیگر سرکول بوجود آورده رونق و لطافت موقع و تماشارا دوبالا ساخت. همدرین اثنا ذات اعليحضرت همايون والاباهمة شهزادگان عالى تبار ، واکثر نفری معزز دربار برای سیر و تماشای منظره کول طراوت بار که از روشی و رنگینی چراغان آتشبازي يك جلوه خیلی عجیب و غریبی را بنظر تجسم میداد قایقها و کشتی های مخصوص خودشان سوار شده در وسط کول راندند . و انشبازی ، نام تار ساعت کامل دوام ورزیده به ساعت ۱۱ بعد از انکه حروف الشين لوحة « شب شما خوش » در پیش نظر عموم ظاهر گشت تماشای اتشبازی به انجام رسید بعد از اتمام تماشا ذات اعلیحضرت همایونی با همه شهزادگان ، و نفرى رعیت رکاب شاهانه شان بسواری عرابهای موتر از همین عزیمت فرموده و باقی تماشا کنندگان نیز بعودت مجبور گشته بدین صورت مراسم با احتشام مقدس ختم شریف با کمال عزت و احترام و ترتيب وانتظام انجام واختتام پذیرفت !\n[ محرر اداره . عبد الرحمن ]\n\nتفسير بسم الله الرحمن الرحيم\nبنام خدای بسیار رحمت کننده و بسیار مهربان آغاز میکنم – در آغاز هر کار یاد کردن نام خدا موجب برکت است – الله نام آنذات پاک است که موجود بوجود خود است – ووجود جمله كائنات وبقای آنها وابسته و قائم بوجود او – رحمت لغة عبارت است از میل نفسانی که رأفت روح و رقت قلب باشد . و این کیفیت نفسانی مصدر خیر و خوبی میباشد ... پس الرحمن والرحيم هر دو دلالت کند بر آن عنایت عامة الهی که شامل است بر جمیع کائنات و آن لطف خاص نامتناهی که مخصوص است بهر يك از اجناس و انواع و اشخاص مخلوقات – خدا رحمن است یعنی لطف كلى او بهمه ذرات عالم محیط است – ورحیم است – یعنی عنایت خاصه او بهر جنس ونوع و شخص بطور خاص متعلق شده – مثلاً صفت رحمانیت او همه اجرام علويه واجسام سفليه وارواح و انفس را بوجود آورده و بنظام محکم همه را با هم مرتبط داشته – وصفت رحیمیت او هر نوع را بطور مخصوص امتیاز بخشیده – مثلا جمادات و نباتات وحيوانات وغيرها هر يك ظهوری خاص دارد – و میتوان گفتن که جاذبه کلی که همه قوا را سازی است مظهر رحمانیت ایزد يك است – و جاذبه خصوصی که مثلاً نظام شمسی ما را برپا داشته است گونیا نمونه رحيميت او است – پس رحمت مرادف آن قوت مکونه است که نظام کائنات و دوام حیات اشرف\nالمخلوقات باو وابسته است .","chars":4899,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/01761.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/1761","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/1761","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}