{"book":"adl0616","page":1706,"text":"۹\nکمال فخر مخصوص نموده اند. حال آنکه جریده‌ها و رساله‌هایی که صرف برای اطفال مخصوصت نیز از صدها متجاوز است. و هر یک از آن جریده‌ها و رساله‌ها به هزارها خواننده و مشتری هم دارد. تنها بر شهر (بوستون) در سنه ۱۸۵۷ یک رساله بنام (کاغذ نجد) به نشر آثار خود در سنه ۱۸۶۱ - یعنی چار سال بعد از انتشار آن، (۳) این خواننده و مشترک پیدا کرده است؟ زهی ترقی! و آنچیزی که ما اینجا نقل کرده آمده‌ایم واقعاً نیست که پیش از پنجاه و پنج سال واقع شده است. تصور شود که آیا این تخمهای افشانده کی شان تا بحال چه خرمنها خرمنها حاصلات و منافع بار آورده اند؟ چیزیکه معلوم است همینقدر است که در همین جنک عالم کبر حاضره نباشد زندگانی نمی کنند. اگر ماده نباشد معناً بهمه حال بمرگ محکوم میشود! بلاها و دینار های خزینه های قمر نایاب اوروپا را پرزه های براده آهن می کنید، و دار الصناعه های امریکا را بک بک کتله جمیعه مقناطیس حالا بشنوید که ترجمه شعر یک شاعر مشهور فرانسیسی را که معروف (ویکتور هوغو) است، و از شعرا و حکماء مشهور عصر نوزدهم میباشد در پیشگاه نظرتان عرض کنم: این منظومه را (ویکتور هوغو) بعد از سیاحت و گردش زندان نظم آورده بوده است: بشنو!\n\nمریحه وطن را که خواننده کردی، یک آدم بوطن افزودی و دریچه را که جاهل گذاشتی، یک آدم از وطن که کردی! بایک دوست خود (زندان) را زیارت کردم. در صدی بود از بند یا را ناخوان نانویس دیدم که در مدت عمر خود یک بارک هم تیار انگشت خود را بسیاهی مالیده وضع نمودن میباشد. بوج کدام مکتب قدم گذاشته اند! و اعضا یعنی دستخط - شان عبارت از یک نقش جابها کشیدن این است که آن عباره عا در میان تاریخی جهالت پوین شده مانده اند آنها به امید اینکه یک باره برای زندگانی خود بیایند به بدراهی رفته اند. مرا که جهالت یک راه مظلم و تاریکیست که انسانرا در گردانی که آرامی بیند می اندازد. در وقتیکه عقل و حکمت زایل شود، ناموس اجنیت بعدم آباد فراموشی غلطان غلطان میرود! ه حضرت خلاق کائنات که همه موجودات را خلق و تالیف فرموده مانهای مریخ نیز پرو از افکار انسانهای غافل را که بر روی این کره زمین من لا یعقل افتاده اند. در صحیفه های کتابها گنجانیده است و هر آدمی این کتابی را بگشاید، در انجا یک پروبالی میاید که با آن پروبال طار روح انسان اوهام خیال، پروازهای آزاد برا مالک میشود، و بسوی عالم عین حقیقت سرد است بلند شده پرواز میکند! (مکتب) چنانچه یک نکال قدم می میباشد، همچنان یک دارالامان هم هست در ز و هر حرف کتابهای الفبا که بچه گلهای خورد با انگشتهای کوچک خودهها می کنند یک نور فضیلت میدرخشد، دماغ، در زیر پر تو این شبا آهسته استه به روشن شدن رومی نهد پس چون چنینت بچه گلهای کوچک را کتابهای کوچک کوچک ظریف بدهید! شمامه ماه های معارف را در دستهای خودتان گرفته پیش بروید که آنها هم شما را بیروی کنند. و از تاریکی رهایی یابند .\n\nزیرا تاریخی. خطاها را و خطاها جنابها را تولید می کند. محروم ماندن از شرف تحصیل و تدریس، انسانها را بدر که حیواناتی تنزل بدهد که از تمرین خط حرکت خود عاجز باشند و راه روند: آری آری: افکار را باید روشن بسازیم، نخستین و مقدس قانون ما همین باید بود. با تمامی قوتها و موجودیتهای خود بدرخشان ساختن شمع معارف کوشش ورزیم. ذکا، همیشه در ظاهر شدن و تجلی نمودن استعداد و قابلیت دارد. چنانچه تخم به باز شدن و نشو و نما محتاج است. افکار نیز روشن شدن عرض احتیاج می کنند. اگر انسان متفکر نباشد زندگانی نمی کنند. اگر ماده نباشد معناً بهمه حال بمرگ محکوم میشود!\n، حال آنکه این دزدها و این قاتلهای جنایتکار را که درین زندان تالان و گریان و از حیات بی نصیب و رو گردان می بینم، هیچ شبهه نیست که زیستن حق صریح داشتند. آنها را خوب باید بیندیشیم «مکتبه مین را طلا می کنند. حال آنکه (جهالت) طلا را به اسرب تحویل میدهد.\n\nمن می گویم. که این دزدها، بيك نشرونهای بسیار درخشان و بيك فکر بسیار مستعد، بلکه بيك گنجینه حیات مالک بودند. حال چون به این احوال سرد و بار شده اند، از زیر ترین اعماق دریای سفالت و بچار کی، بسوی ماها - که طالع ما يسرما دور میخورد، و روزهای دنیا با ما تجسم می کنند - در باب این فلاکت دوچار آمد کی خود سراسر حق بدست دارند که از ما حساب بپرسند.\nمن می گویم، که اینها انسان بودند، اینها را ما وحشی ساختیم من می گویم، که از حال ایشان ما میباید خود ما را قباحت مند بدانیم و برین از و در افتادن آنها دل بسوزانم - . من می گویم . که اصل مقتولها همین قاتلها، واصل مسروقها، همین سارقها میباشند - . من می گویم که مسئول حقیقی جنایتهائی که کرده اند خود آنها نی، بلکه چون مشعله حقیقت را از آنها جمعیت بشریه پنهان کرده است از انساب مسئول حقیقی جمعیت است. من اینها را بدبخت میشمارم، زیرا جنایت اول برینها اجرا شده است اینها خوانانده نشده اند - یعنی هیئت اجتماعیه روح آنها را میرانده است. و یک حق بزرگ آنها را غصب کرده است. (انتها)\nای اهل وطن عززا (سراج الاخبار افغانیه) با حمله قوم و قبیله خود - یعنی با جمله اوراق جراید عالم رد و بدل افکار، و گفتگوی بسیاری کرد. نتیجه بر همین قرار یافت که بدون افزون شدن مکتبهای عرفان، و روشن شدن افکار و اذهان چاره نجات و ترقی در يتعصر واله زمان برای قومها و ملتهای دنیا نخواهد بود. ازین است که از آغاز انتشار خود تابحال زبان دینی، زبان اخلاقی، زبان ادین فریاده؟ و آوازهای رقم رقم بلند کرد و هنوز هم خواهد کرد، اما چه فایده\n\nو لقد اسمعت لوناديت حياً، ولكن لاحيات لمن تنادي ..\n\nیکبار تصور شود که اگر ما از سی سال پیش ازین بدرجه جهد و سعی زاینها با امریکائیها کمر همت بسته می بودیم و روزنه های روشنی بخشا و مشغله های رهنمای معارف و مکتبها را باز و بر می افروختیم، و صدها صدها","chars":4800,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/01706.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/1706","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/1706","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}