{"book":"adl0616","page":1705,"text":"صفحهٔ ۸\nسال پنجم\n\nعلوم و فنون\n\nتشویق عرفان\nجهان بگشتم و دردا بهیچ دارو دیار\nنیافتم که بجز علم و مکتب بسیار\nشود ترقی دولت ، سعادت ملت:\nرود فلاکت و ذلت نظام یابد کار\n\nآری ، آری ! ممکن نیست . زیرا از چیزهای بدیهی و آشکار انکار کردن ممکن نیست !! اگر بکوشیم که آیلاروپا چرا بر تمام قطعه های روی زمین مستولی شده توانستند، و شرق را زبون خود ساختند ؟ بجز همین امر بدیهی و اشکار ظاهر و هویدا دیگر چیزی گفته و دیده نمیشود که علم و فن آموختند، و ازان قوت و زور حاصل کرده بر دنیا مستولی شدند، و شرقرا زبون خود ساختند !\nدر شرق دولت ( ژاپون ) را چرا زبون خود نتوانستند بسازند ) حال آنکه دولت چین که در پیش بینی ( ژاپون ) افتاده - چهار برابر دولت ( ژاپون ) بزرگتر است ! آنرا ازین سبب نتوانستند که بوقت و زمانش بیدار کردیدند، و يك جد وجهد بلیغی که انسانرا حیرت میدهد بکار آغاز نهاده در برههٔ بسیار قلیلهٔ خود را بدرجهٔ مکملیت اوروپا رسانیده توانستند . و این را نکردند مگر به اینکه در همهٔ علوم وفنون وصنایع وتجارت وفنون حربية بريه و بحريه اوروپا را تقلید و تعقیب کردند و بسوی تقلید و تعقیب شعشعه های ظاهری اوروپا - یعنی بلاهای فیشن و عشرت ، و سقافت اوروپا هیچ چرخ هم نخوردند . وضعیت عقاید و اخلاق و عادات و طرز معیشت و پوشاك خود را هیچ تغییر ندادند . هر چه که کردند مکتب های طرز جدید را که منبع ترقی و حاکمیت اوروپا بود افزونی دادند . تحصیل ابتدایی - یعنی خوانندگی و نویسندگی - را بصورت جبری عام ساختند . وقتیکه در ملك ژاپون درآئید بزرگترین و مزین ترین بناها و عمارتها مكتبها را خواهد دید که عمارتها و خانه های وزرا و بزرگان شهر در نزد آنها کابه های بسیار محقری معلوم میشود . صدها صدها شاگردان ژاپنی در مکتب های فنون حربه و تجربه اوروپا رفته در فنون تجربه بدرجهٔ انگلیزها ، و در فنون حربی و بحری بدرجهٔ و امور صنعتی و تجاری داخلی اصلی خود را با صنعتهای نفیسه و تجارت واسعهٔ اوروپا آمیخته کرده و تطبیق داده از اعلا ترین دولتهای اوروپا در خصوصها باکم نیاوردند . آیا اینها همه از چه شد ؟ همه از مکتب و آموزش ، همه از سعی و گوشش !\nحالا يكدفعه به امريكا نظر اندازیم : - : مكتب ، نام ماشین خانهٔ آدم سازی در همهٔ بلاد متفقهٔ امريكا . آنچنان يك میدانشگاه معرفت ،\n\nو آنچنان يك بنيان مدنیت شمرده میشود که منزلهٔ قدر و قیمت آنرا . و رتبهٔ اعتبار و حرمت آنرا دیگر هیچ چیزی ندارد .\nه مكتب ، در نظر اهالى امريكا سنك نخستین شهدای دولت بزرگ جمهوریت شانست . ه ویلیامین ، نام رئیس شان ، واشينگتن نام رئیس شان که اساس و بنیاد مدنیت امریکا را وضع نموده اند . وصیت و نصحیت اول و آخرشان همین بوده که : - رعایارا بخوانانید ! . ،\nمحبتی که مردمان هوشیار امریکا در باب مكتب مبذول میدارند ، بکلی موجب افزونی و بسیاریٔ واردات و عایدات مالی امور معارف شان شده است . همه حکومتهای متفقه که ازان حکومتها بیکدولت مستقلهٔ آزاد قوی بنیاد با شوکت و عظمتی بوجود آمده است در اول امر که تأسیس حکومت نموده اند يك حصهٔ بزرگ زمینهای متحده را برای مکتب ها - یعنی ماشین خانه های آدم سازی - ترك و تبرع نمودند . ازین بخشش و جوانمردانهٔ معارف خواهانهٔ حکومت ، آنچنان میدانهای واقع و فراخ و مزرعه ها و عمارتهای شاهانه کاخ ، از بهرهٔ مکتب ، های عرفان متاح بوجود آمده است که مساحة سطحيهٔ همهٔ اراضی زمینهای خاص شدهٔ مکتب های متحد امریکا مساحة سطحيهٔ تمام ملك فرانس را بفرسنگها میگذارد . در بعضی ولایتهای حاکم نشین امریکا ، بالتمام تمام حاصلات مالیات آنولایت بمکتبها ترك کرده شده است . اهالی آن ولایت نیز چون این عدل و احسان حکومت را مشاهده نموده اند بغرت آمده توانگران مملکت و معارف خواهان ملت جمعیتها تشکیل داده اند ، و اعانه ها - یعنی چندها - جمع آورده اند و در پهلوی مکتبهای موجوده هزاران دیگر مکاتب افزوده اند .\nمثلا : ه بوشنام ، ناميك توانگر عرفان پروری در ولایت « من » برای انشا و بنیاد دادن يك « مكتب عالى » بيكدفعه ( ۳ ) سالانه روپیه میدهد . و در يك طرف دیگر ، چند نفر از اهل خیرات و میراث جمع آمده برای باز نمودن يك « مكتب عالى » در شهر ( نور وچ ) ، مبالغ ( ٤ ) لك و ( ٢٥ ) هزار روپیه در مابین خود انداز میکنند . درين سوی دیگر می بینی ، که یکی از سودا گران اهل خیرات عالی جناب دست سخا و تکارانه خود را دراز کرده برای آنکه در شهر « نیورك » برای دختران صغیره مان يك مكتب بسیار محتشم و معظمی ساخته شود ، مبلغ دو مليون - يعنى ( ۲۰ ) لك روپیه هبه می کنند .\nدر ( امریکا ) عزت و اعتباریکه معلمه ها و متعلم های مکتبهای ابتدائیه دارند و در میان جمعیتهای علمیه و غیره مقامهای بلندی را که آنها فرا گرفته اند دلیل روشن و ظاهریست برینکه اهالی آن سرزمین علم آئين به تدريس و تحصیل تا چه درجه محبت و مقبولیت مفرطه دارند ! صنف معلمین و معلمات مكاتب ، از وزیرها و رئیسهای روحانی بیشتر بنظر حرمت و رعایت می بینند . در امریکا معتبر و مشهور ترین علما و ارباب نام و نامدار ترین محررهای با ذوق بنوشتن و تألیف دادن کتابهای سبق دادن اطفال مكاتب ابتدائیه افتخار می کنند . جریده ها - و رساله های هفته وار بسیار مشهور امریکا بسیاری از ستون ها را صفحات خودشانرا برای مقالاتی که برای روشنی ذهن اطفال بکار آید","chars":4422,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/01705.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/1705","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/1705","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}