{"book":"adl0616","page":1679,"text":"صفحه ۲ سال پنجم شماره ۱۹\n\nحاجت نماند، دزدی به بی راه\n-١٣-\nافزون جوشد علم ، صنعت از وزاد صنعت چو شدیش ، صد گونه ایجاد\nکردید پیدا ، بگذاشت بنیاد عدل و تمدن ، گردید انشاد\nاز بهر ملت ، هر گاه و بیگاه\n-١٤-\nکر صلح خواهی، علم است و مکتب کر جنگ جوئی، علم است و مكتب\nگر خواهی راحت، علم است و مکتب خواهی سعادت، علم است و مکتب\nبی مکتب امروز، نبود بناگاه\n-١٥-\nاما چه مکتب، مکتب هزاران در جمله اطراف و اکناف افغان\nشا کردهایش ، صدها هزاران زاولاد افغان، از بهر افغان\nکردند بافن ، گردند آگاه\n-١٦-\nاما چه فنها، فنهای این عصر كان فن نموده ، هر چیز را حصر\nبر حاکمیت ، برقوز و برنصر نموده محدود ، کرده است هم قصر :\nبدبختی و فقر ، صد حشمت و جاه\n- ۱۷ -\nای اهل افغان ، ای نیک ایمان ای جمله اخوان ، این را یقین دان\nبي صنعت و كان ، بي علم و عرفان بی جهد و اقدام ، بی سعی و اتقان\nهرگز نکردیم ، يك قوم با جاه\n- ۱۸ -\nیوروپ زبون ساخت، مارا بقوت قوت چه باشد، علم است و صنعت\nطیاره و توپ، برق طبیعت فن ساخت حاضر، از بهر ملت\nعزو سعادت، آزادی و کاه\n-١٩-\nگفتیم گفتیم، سودی ندیدیم هر روز از پیش ، پستر دویدیم\nصدها نصیحت، هر دم شنیدیم صد كونه عبرت ، هر روز دیدیم\nاما چو ماشیم ، در خواب بی گاه:\n-٢٠-\nهرگز نبایم، زه را بنفسه هرگز نه بینیم ، خیر و شر خود\nما خواب باشیم، دزدان چون دد آید رباید، هريك و هربد\nودواء ودواء، ودواء وهواه\n- ٢١ -\nای مست مغرور، ای عیش محمود مسئول هستی ، در نزد خالق\nاز خواب برخیز، از خود بکن دور - بیفکری و نوم، میباش شایق -\nبهر معارف ، ای کار آگاه\n- ٢٢ -\nغیر از معارف ، نبود فلاحی از علم خواهیم ، صلح و صلاحی\nمکتب کشانیم ، در هر نواحی از فن بگیریم ، در کف سلاحی\nبر جهل آريم، يك حمله نا كاه\n-٢٣-\n\nالله اكبر . الله اكبر الله اكبر . الله اكبر\nغير خدا نيست . الله ديگر بعد از محمد . نبود پيمبر\nالله الله . الله الله\n- ٢٤ -\nيارب عطا کن ما را هدايت از علم وفن کن ، برما عنايت\nپاينده ميدار، اين تخت دولت هم بادشه را ، داری سلامت\nملت و طن را ، کن حفظ از جاه،\nدست عدورا، میساز کوتاه،\nالله الله . الله الله !\n[ ارده افغانان کابل فی ٦ رجب سنه ١٣٣٤ ]\n\nعلوم و فنون\n\nصنعت زينكو گرافی\nمعلومات تاریخیه در خصوص فن رسامی و هیکلترانی\nنظر به احتمال بی تصویر ماندن ( سراج الاخبار افغانيه ) یکی از مآثر عرفان پروریهای عصر معرفت حضر ذات اعلیحضرت پادشاه مقدس ما سراج الملة والدين، ادام الله ملكه، تأسیس و بنیاد یافتن دار الصناعة ( زينكوگرافی ) است در ماشین خانه دار السلطنه کابل این صنعت ، درین عصر و این زمان يك اهميت بسيار بزرك ويك موقع بسيار بلندی را در عالم معارف و صنایع احراز کرده است . ( فن رسامی ) خیلی قدیم فنیست که تقریباً از ابتدای خلقت در انسانها شایع شده است . زیرا ( فن هیکلترانی ) – که برادر کلان رسامی شمرده میشود – از بسیار بسیار پیش در انسانها شایع و رواج شده آمده است . انسانها پیش از انکه خط و کتابت بیاموزند، و بدیگر اصول مدنیت آموخته شوند پیش از همه چیز به فن رسامی – یعنی مصوری و نقاشی – میل و هوی کردند ( در ازمنه قبل التاريخيه ) – یعنی در زمانهای که هنوز تاریخ نویسی و خط و کتابت در انسانها نبود انسانها چیزهای طبعیی خلقتی را نمونه و استاد گرفته با تیشه ها و قدمهای سنگهای چاقماقی ساخته خود شان بر بعضی سنگهای خلقتی صاف و هموار و یا بعضی استخوانهای دندان فیل و غیره بعضی تصاویر انسان و حیوان و درخت و غیره نقش و رسم کرده گذاشته اند . كذالك برای شکلهای مجسمه انسانها نیز هیکلها و بت ها تراشیده گذاشتند که رفته رفته آن هیکلها و مجسمه های نیاکان شان موجب پرستش پس آیندگان شده يك بت پرستی عالمی دنیا را فرا گرفت و فن رسامی – یعنی حک بر روی سنگها و تخته ها و خشت ها، و استخوانها و غيرها – چنانچه برای فن رسامی يك شهراه نشان داد همچنان هر گاه فن رسامی – بنام دیگر نقاشی – بنام دیگر مصوری را موجد و پیدا کننده ( خط و کتابت ) بگوئیم هم میشاید ، زیرا پیش از ایجاد خط و کتابت","chars":3352,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/01679.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/1679","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/1679","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}