{"book":"adl0616","page":1565,"text":"صحیفه ۸\nسال پنجم\nشماره ۱۳\n\n( خسارۀ علمی )\nاعظم خسارات اروپ درين جنك همانا اعدام بسیاری از رجال بزرگ عالم و کافی در هر فن می باشد که قرنها مانند آنان پیدا نتواند شد و این خسارۀ بزرگ را اروپ از قانون اجباری قشونی دارد چرا که از هر طبقه و هر سلسله مجبور بخدمات قشونی و خدمت در جنگ است و همینکه شمولیت بجنك محمود خواه مخواه به تلفات دوچار میگردد بان از واقفان امور حساب نموده میگوید درین جنگ خانمان سوز اروپ تا کنون هشتاد هزار علماء متبحر و فضلای علی مقدار از هر فن و صنعت رهسپار وادی اعدام کردیده اند و این نتیجه منحوسه تولید نشده است مگر از قانون مشق اجباری که موجب عزت وقوت و افتخار اروپ کردیده بود فقط چيزيكه درين جنك ترقى نموده همانا برخی صنایعی است که برای اعدام بنی نوع انسان ایجاد میشود و همه روزه نیز در فکر احداث آلۀ قتالۀ جدیدی میباشند :\n\n( خسارت تجارتی )\nيك از مهندسين هولاندی در اول جنوری سنه ۱۹۱۹ حساب نموده میگوید که درين مدت جنگ با اندازۀ کشتیهای تجارتی و ماهی گیری و جنگی غرق گردیده که هر گاه جمیع کارخانجات جهاز سازی دنیا شب و روز کار کنند در مدت بیست سال جبران آنرا نتوانند نمود و همین باندازۀ لطمه به تجارت و صناعت اروپا تواند زد که تا دیر باز حیرانش به نکردد باین خساراتیکه شده از ان ذکر شد هنوز هم خم به ابروی جنگجویان نرسیده است :\nكذا\n\n( پلتيك كاری آلمانها در اصفهان )\nچيزيكه بيشتر براهالی زرنگ اصفهان تاثیر نموده آن است که جزای قونسل آلمان كاولۀ طوبی از چوب ساخته که طول آن قرب يك متر است و بیست و چهار انج دور آن است ، و در دور آن کاوله به با خط بسیار جلی و روشن کنده شده ( بانتقام بمبار دمان مرقد مطهر منورۀ على ابن موسى الرضا عليه آلاف التحية والثنا انداخته میشود) براهالی اعلان نموده که این شبیه کاوله ایست که در کارخانۀ کروپ برلن ریخته شده و این کاوله در اردوگاه المان که بجانب پترسبرغ موجود است که به کلیسای بزرگ آن شهر در اولین موقع انداخته اند . این بیان بقدری در قلوب مردمان اصفهان و نواح آن اثر نموده که دسته دسته بزیارت این شبه کلوله آمده اظهار تضرع و خضوع مینمایند و دور نیست اگر چندی بدین منوال بگذرد این شبیه کاوله صورت يك امام زاده بزرگی را کسب کرده مردم از و مطالب خود را بخواهند . و کم کم دارای خدم و حشم بشود بتازگی دو نفر از آن که از اصفهانها دامن همت بر کمر زده مرد ما را مجتمع ساخته بزیارت این شبه کاوله می آورند و دور نیست عنقریب زیارت نامه هم برای او بخوانند و این تدبیر قونسل المان بقدری در قلوب اهالی اطراف اصفهان اثر نموده که مافوق آن متصور نیست .\n\nغداری ارامنه و شیادی انگلیسی\nاخبار عثمانی مینویسد : از زمانيكه تر كان درین جنك شريك شدند . جرائد انگلیس از بیرحمی و سفا کی ترکان بر ارمنيها که رعایای ایشان هستند هیچگاه غافل نشده ، و وقتاً فوقتاً تفصیلات جوروستم ترکان را بر ارمنيها بدور دنیا\n\nبه اروپا و حسن اخلاق و مروت و انصاف از خصائص اروپائی است هر ملت كوچك اروپا مزیت خود را بر بزرگترین ملل آسیا مسلم میداشت فقط اسم اروپائی برای ابراز تمدن و جلوه اخلاق و آئینه مروت و انصاف کافی بود باندازۀ شعلۀ تمدن اروپا چشم عالمیا را خیره میساخت که هيچيك از ملل آسیا ولو دارای هر قدر قدامت تاریخی و تمدن دیرین بودند و او در خلوت هم بود برای يك آن هم تصور مدیت اخلاقی به هيچيك از عناصر اروپای نمی نمود و این نکته بك مزيت مسلمه برای اروپا شده بود که برابری با آن میسر نبودی و قیمت آن برای اروپا از همه چیز بالاتر شمرده میشد این جنگ خونخواره آن مزیت شعشانی اروپا را زائل ساخته نزدیک است که اقوام و ملل آسیا در تمدن و اخلاق دعوی همه كونه مزیت بر اروپائیان نمایند .\n\nخسارۀ جانی\nخسارۀ جانی این جنگ از روی قطع بعد از خاتمه آن از بیست مليون كمتر قلم نخواهد آمد نفوس کلیه اروپا را چهار صد میلون میگویند و اگر این خساره تقسیم به عموم شود صدی پنج خواهد شد و این عده نقصان خیلی زیاد است و بیشتر این خسارۀ عايد به دول بزرك جنك جو است و دول بیطرف چندان حصه از آن ندارند و این عده تلفات چون تمام از جنس ذکور است بر عنصر اناث بی رفیق و صاحب اروپ خیلی خواهد افزود و طبیعت آنها را مجبور به انتشار در آسیا خواهد ساخت و همین نکته نیز بزرگترین لطمۀ اخلاقی است که از اروپا در قلوب ملل سازه های توا ند گرفت اما خسارۀ مالی این جنگ به اروپ نه باندازه ایست که به احصا دراید :\n\n( خسارۀ مالی )\nخسارۀ معینۀ جنك جويان تا آخر جنك يقيناً از بيست هزار ملیون ایره بالغ خواهد بود خسارات صناعتی و تجارتی اروپ پیش از آن است که بتوان بیان کرد مثلا يك از محاسبين میگوید تخمینۀ عایدات اهالی اروپ روی هم رفته ماهانه سه لیره بوده والان نوزده ماه است که آن عایدی نکت نموده بيك ليره تنزل کرده است و گویا هر ماهی هشتصد ملیون از عایدات اهالی اروپ کاسته و حال آنکه بهمان مقدار هم بواسطۀ گرانی اجناس بر مصارف شان افزوده است اهالی آسیا هم اگرچه تابک اندازه درین نقصان با اروپائیها شمولیت داشته ولی از طرف دیگر جای خالی این خساره را طبیعت پر کرده است بدین معنا که اروپا بواسطۀ اطلاع بجنك نتوانسته است که مبادلات صناعتی را که هماره به آسیا میفرستاد برساند و برعکس چون محتاج بود لوازمات معاشیه خویش را به قیمت رفیمتر تحصیل کرده به اروپا برده و بدین سبب است با تفق مبصرین حالت اقتصادی تمام ممالك آسيا امروزه نسبت به قبل جنگ خیلی بیشتر و بهتر است ثروتهائی را که از سیصد سال باینطرف اروپا با مقنا طیس علم و عمل بخود جذب نموده بود آلان دارد در دو مجرای اجباری یکی به آسیا و دیگر به امریک میریزد معلوم است که اگر چندی دیگر کار بدین منوال باقی ماند فقر الدم اروپارا احاطه خواهد نمود اگرچه برخی از دول بیطرف اروپ درين جنك اندك فايده تروقی میگیرند ولی در جنب آن همه خسارات دول بزرك مقداری قابل الذکر نیست و امروزه با ثروت ترین دول وملل محتاج بقرض و توام با احتیاج ذلت است .","chars":4950,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/01565.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/1565","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/1565","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}