{"book":"adl0616","page":155,"text":"نمبر ۱۲\n\nحفظ صحت\n\nبرای حفظ صحت که یک لطف بسیار عالی ذات اقدس الهیست بسیار کوشش باید کرد، زیرا یک آدمی که صحت و فیتش بر جا نباشد بخالق بهمتهای خود و وظیفهٔ عبادت خود را بجا آورده نمیتواند و از ذوق و شوق بسیار چیزها محروم میماند.\n\n(سر) شریفتر و نازکترین اعضا بدن (سر) است، گاهی میشود که بسبب قهر و غضب بسیار شدید، و یا سبب ترس و هول بسیار، و یا بسبب گرمی و یا سردی شدید و بیشتر از اندازه ها خون انسان بسر بر میخیزد، و ازین السبب بسیار وقتها سر دردی و چشم دردی و گوش دردی، و دندان دردی حاصل میشود. حتی بعضی وقتها خدا نا خواست سکته و وفات نیز بوقوع می آید که آن را (مرگ مفاجات) میگویند. بنابرین از چیزهائی که سبب اینگونه نتیجه های بد و وخیم گردد بسیار پرهیز و حذر باید کرد.\n\n(چشم) - روشنی بسیار شدید به چشم ضرر میدهد، بنابرین در روشنی بسیار تیز و شدید، و در ضیای آفتاب تابستان کتاب خواندن، و نوشتن، و چشم خود را بشمعدان و لامپها، و شعلهٔ آتش و دوختن، و در زمستان بر رنگهای سفید و سبز بسیار مدتها دراز دیدن، و در هوائی که بخار و دمه، و دود آنرا استیلا کرده باشد، و در جاهای پر رطوبت نمناک بسیار وقتها ماندن برای چشمها بسیار ضرر دارد.\n\n(گوش و بینی) - صدا های بسیار شدید مانند صدآی طوپ که بناگهانی در پیش گوش صدا کند، و صدا های سختی که در گوش بخورد چنانچه بعضی اطفال بگوش به دیگرشان فریاد میکنند و جاهائیکه هوای آن نمناک و برهم شده باشد، و سگها و دنباله های تماشا که با پر پرندگان پر شده باشد، و چرک و خلطی که در گوش جمع شود و بر سر می بندند چیز هائیکه گوش را بپوشد. به این چیز ها برای گوش و چشم بسیار ضربه دارد، طعامهای بسیار مساله دار و تند و سیگار، تنباکو، و نسوار، و مسکرات مانند شراب و غیره و مخدرات مانند چرس و افیون و غیره قوهٔ ذایقه و شامه را خراب میسازد، و از خوردنیهای خود هیچ لذت نمیگیرد، و همچنان اگر بینی خود را انسان پاک نگاه ندارد و هر روزه با آب پاک نشوید، و یا همیشه با انگشت سوراخهای بینی خود را بکاود برای قوهٔ شامه و بینی ضرر های کلی میرساند.\n\nصفحهٔ ۱۳\n\nشکاف شکاف نموده بهمان چیچک خشک را که از بچه احمد گرفته بود بالا جراحت سوزن زده گی بچه محمد گذاشته و ململ یا دیگر چیز بسته کرده رخصت نمود. از نادانی مادر کودک را پرهیز نمیداد و بعد چهار پنج یوم چند دانه چیچک گرد اگرد سوزن زده گی میکشید پدر و مادر خورسند می شدند که پسرم را خال زدم از حجاب شیدن خلاص شد باین کیفیت این حال زن و والدین طفل واقفیت نداشتند که مرض موروثی یا مرض ظاهری سرایت بدیگری میشود و تا اخیر عمر طفل مبتلا مرض میماند که علاج پذیر نیست. تا این زمان از نادانی خال زدن و بیخبری والدین اکثر بچهای مسلمانان گرفتار مرضها گردیده اند، چون اعلیحضرت ( سراج الملة و الدین ) ادام الله دولته که همت منظور خواطر همایونی شان بر تربیت و خیر خواهی رعایا دولت خدا داد شان بوده و میباشد حال در این تاریخ بتوجه شهنشاهانه عدالت گزین غم خوار غربا و مساکین سعی و کوشش این خدمتگار دولت الحمد لله و المنه بخود دار السلطنه کابل خاص بشفا خانه ملکی از گاو ساله آب چیچک گرفته میشود با این صفت که اول گاو ساله را بقید داکتری علم آورده تا خالی از سقم و علل باشد آب چیچک از او گرفته بعد ازان به بسیار ستره گی و خوبی که زجر اطفال نمیرسد بدست ادخال زده میشود بعد چهار پنج یوم نهایت هفت روز چندانه چیچک بر جای که خال زده شده می برآید که تا الیوم قریب پنجصد نفر بچه و دختر بشفاخانه خال زده شده که از مرض مهلکه نجات یافته اند و گرفتار مرض متعفنی دیگری نگردیده اند پس بر تمامی مسلمانان پای تخت سلطنت لازم است که بوقت اطفال خود را در شفاخانه بیاورند که خال زده شود و بنزد خال زن های سابق نبرند که بچهای شان گرفتار مرضهای مختلف نگردند بکارکنان کوتوالی لازم است که خال زنهای سابق را از زدن خال منع نمایند که من بعد به این خال نزنند، زیرا مرضهای مختلف در اطفال از یکی بدیگری سرایت میکند این سر رشته گرفتن آب چیچک از خاص خود شهر کابل بشفاخانه شده است، ان شاء الله تعالی اینکه اعلیحضرت ( سراج الملة و الدین )، از جلال آبا بوسع الخیر و رونق افروز کابل شده و تشریف آوردند بخیال دانه اطراف و ولایات سر حد کار خواهد شد که چند نفر آدمان جوان دانسته نوکر گرفته کار جراحی و سر رشته خال زدن را تعلیم شان نموده که بخوبی و درستی تعلیم بگیرد بعد از علم آوری بحضور عرض نموده که باطراف و ولایات مقرر فرمایند تا جمع مسلمانان برادران دینی مهربانی و الطاف اعلیحضرت همایونی فیض یاب شوند فقط\nاز شفاخانه ملکی : ( داکتر میر عزت )","chars":3847,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/00155.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/155","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/155","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}