{"book":"adl0616","page":152,"text":"صفحهٔ ۹\nنمبر ۱۲\n\nمَعْلُوْمَاتِ فَنِّيَّه\nآله های پرواز هوا\n\nبه این روز های آخر معلوم شد که با لونها و ماشین های پریدن روی هوا برای جنگ بسی فایده های نافع میرساند بنا برین قدری ازین ها بحث راندن مناسب دیده شد.\n\nبالونها\n\nبالون یک اختراع بسیار قدیم میباشد . در سال ۱۷۸۳ اول تجربه پراندن بالون از طرف (مونغولفیه برادران) شده بود لیکن سه سال میشود که با لونها و (آره ئو پلانها) یعنی ماشین های پریدن بیک طرز مکملیت تحویل یافتند . و این ترقی با لونها و ماشین های سایر تند کی موتر ها برتری و کامیابی ها عملی کردند . درین وقت ماشین های موتر ها انقدر سبک که برای قوت یک اسپ از دو پاد تا به سه پاد داشته میباشد لهذا برای یک بالون قابل سیر نیز این شرط لازم است که هر چه قدر اسبابها و زندار را پرانده بتواند انقدر خوب است . این هم بخشا نیست بالون تعلق دارد یعنی بر انقدر که جای هوای بالون کلان باشد آنقدر اشیای وزنی را برده و بالا کرده میتواند . درونش بهمرا می غاز هایدروجن که از هوا چهارده کرت خفیف تر است پر کرده میشود چون این غاز از هوا خفیف تر میباشد باین سبب بالون بالا میشود امروزه روز جسامت جای هوای بالون ها از ۱۲۰۰۰ تا به ۲۵۰۰۰ گز مکعب کلان ساخته میشود . لیکن جرمنی ها (زه پلین) نام بالون خود را بکلانی ۷۰۰۰۰ گز مکعب ساخته اند جای هوای آن از تکه هائی که در آب (رابر) مانده شده ساخته میشود تا مسامات نداشته باشد و غاز از ان بیرون نبراید و شکل آن ماهی مانند است که مقاومت بهوا بتواند ، بالون زه پلین دو دانه (سکان) داشته میباشد که یکی برای راست و چپ راندن و دیگر آن برای پائین و بالا شدن است قوت موتری که برای یک بالونی که جسامت آن (۲۰۰۰) گز مکعب باشد تخمیناً (۱۰۰) اسپ میباشد و سرعت رفتار این بالون در ساعتی ۳۵ تا ۵۰ کیلومتر است . بهمین قسم یک بالون به شش نفر جا داشته میباشد و ۱۷ ساعت حرکت کرده میتواند قیمت آن از (۲۵۰۰۰) الے (۴۰۰۰۰) فرانک میباشد . چنانچه (اوتوموبیل) یعنی عرابه موتر به زمین میرود بالون هم در هوا همچنان میرود و چون موتر آن حرکت نکند استاده میشود و بزمین می افتد .\n\nاوروپلان یعنی ماشین پرید\n\nاوروپلان مثل (کاغذ باد) حرکت میکند : کاغذ باد موازنت خود را به سه قوت میگیرد . یکی وزن آن که انرا برای بر زمین افتادن کش میکند . دوم باد که بیک قوت بالا کننده به چیدا و تاثیر سید . سیم تار که به تأثیر باد انرا نمی ماند که برود . اگر این قوت ها یکی تبدل کند ، مثلاً شدت و سرعت هوا کم و زیاد شود (کاغذ باد) بالا و پائین میشود . بسیار وقت دیده میشود که اگر باد نباشد بچه ها (کاغذ باد) خود را برای بالا کردن به بسیاریه دویدن بالا میکنند یعنی از حرکت هوا پیدا کرده و به انواسطه (کاغذ باد) خود را پرواز میدهند (آئروپلانها) بیک پروانه که باز موتر حرکت میکند رفتار میدارند . و زین این موتر بقوت هر یک اسپ از دو پاد تا به سه پاد است . یعنی سنگینی یک موتوری که سی پاد قوت حاصل میکند از شصت پاد تا به نود پاد می داشته .\n\n(آئروپلان) نسبت به (بالون) یک خفتی دارد که اگر به ماشین موتر آن یک نقصان عارض شود و از حرکت معطل بماند باز هم بر زمین می افتد . زیرا یکی از سه قوتی که در کاغذ باد عرض شد مفقود میشود . لهذا موازنت حرکت (آئروپلان) غیر ممکن میشود ، اما اگر یک ماشین کار پرداز کند و مقتدر و تجربه کاری باشد آئروپلان را میتواند که از افتادن شتابناک محافظه کرده بالا آهسته آهسته بر زمین فرو بیارد و زیرا (آئروپلانها) سطح های بسیار فراخی را مالک است که از ان سبب در وقت افتادن بمقاومت هوا معروض میماند ، لا جرم یک ماشین کار بخیر به کار با اقتدار ازین حال فایده برداشته میتواند .\n\nآئروپلان ها از زمین که بالا میبرآیند یعنی که پرواز میکنند به اینصورت است ، اولاً بواسطهٔ موتر خود بر زمین رفتار میکنند و این رفتار خود را بر چرخهای هوائیه خود اجرا کرده آهسته آهسته بالا میشود و برای بچپ و راست راندن و بالا و پائین کردن آن سکانها مخصوص دارد .\n\nقیمت یک آئروپلانی که در ساعتی (۵۰) میل یا از پنجاه میل چیزی زیاده تر حرکت میکند از پانزده هزار تا به بیست و پنج هزار فرانک [یک فرانک تقریباً یکروپیه کابلی] میباشد","chars":3493,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/00152.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/152","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/152","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}