{"book":"adl0616","page":1424,"text":"صفحه ۷\nسال پنجم\nشماره ٦\n\nچونکه تعلق تجهیزالات حربیه دارد بناضروری است علی الخصوص درین زمان نا مساعد حال اهل اسلام که تفاصیل آنرا خود آلصاحب بسط تمام مضبوط نموده اند حاجت باز گفتن ندارد هر چند که در تحصیل این فنون تاکیدات فرموده اید این تکالیف شما را بخیال خود حقیر از شوائب خلط گمان خیلی بعید پنداشته محق موافق می بینم چنانکه کلام خیر الانام نیز درباره آن وارد است ( عن عقبه بن عامر رضى الله تعالى عنهما قال سمعت رسول الله تعالى صلى الله عليه وسلم وهو على المنبر يقول واعدوا لهم ما استطعتم من قوة الا ان القوة الرمي الا ان القوة الرمي الا ان القوة الرمي رواه مسلم ) فاضل محشری و قاضی بیضاوی رحمهما الله تعالی در تفسیر خود فرموده اند که مراد این تنها تیر اندازی مراد نیست بلکه ( كل ما يتقوى به في الحرب ) مراد است مگر تخصیص رمی در کلام خیر الکلام بسبب آنست که رمی دران زمان قوی ترین آلات حرب بود هر گاه که سرور کائنات عليه افضل الصلوات در زمانه خود قوی ترین آلات حرب تحضيض مجاهدین میفرمودند ها ماه پیرو انبینا صلوات الله علیهم اجمعین جر الیلا و نهارا بترقی دین و دولت اسلام کوشیم و چرا در این زمان خولیت ملت اسلام از دست نصاری رغیب و تخلیت مردم را تجهیز آلات حرب و صناعات آن نکنیم لابد بلکه ضرور آنرا بکنیم مگر آن صاحب یقین بدانید که هیچ یکی از علماء زمان ازین موعظه واله استاده اند هر یکی بقدر وسع خود در بن باب وعظ میباشد و در ضمن ترغیب به اطاعت و انقیاد پادشاه مسلمین حضرت سراج الملة والدین کار و بار مکتب ها را نیز بانواع تحسینها بیان می کنند و اهالی دولت عالیه افغانیه انشاء الله معظم ما نیز بساختن مکاتب بس راغب اند چنانکه خود این فدوی دین و دولت بسبب آنکه چند سال در مکتب حربیه مراجبه از قرار فرمان مبارك ولی نعمت محترم ما جناب معین السلطنه صاحب برای اصلاح بعض ترجمه ها مقرر بودم تحسینات و فوائد و ترقیهای مکتب چیزی که معلوم خاطر حقیر بود زمانها شد که در هر سرزمین و اکثر مجالس اخوان مسلمین خود بسیار بسیار بمعرض بیان آورده ام و می آرم و مردم را بسیار راغب میدانم ( س ) آیا درین خصوص همین شوق و همت مرا از چه برخاست ( ج ) از معاینه فرط همت و شجاعت شهزاده افخم ما جناب معین السلطنه صاحب که خود فدوی در چند مجلس آن شاهزاده والاجاه چند ساعت که حاضر بوده ام جناب مذکور در باب تمدن و ترقی دین و دولت چنان در شهوار مواعیظ را صرف سامعین مجلس نمودند که هر فرد از حاضرین مجلس قدر استعداد حال خویش محظوظ غناء عارضی کردید ند همت موعظت آن محترم را دیدم که درین عمر عنفوان شباب و ترقی جوانی که درباره دیگران عادةً زمالة لهو و لعب شمرده میشود شهزاده مذکور از فرط شجاعت و همت خود را بزحمت گرفته دائما درباره تربیت اهالی دولت و ترقی دین و ملت خود سعی بلیغ مینمایند لهذا بمقابلة نعمت وجود چنین شهزاده عرفان و ساده شکرانه ایزد بیهمتا را بجا آورده بر خود لازم گرفتم که من به درین باب بقدر وسع عاجزانه خویش مجاهده باید نمود و در عقب همین اقدام خود باز غافل نه نشسته ام بلکه در هر مقام که مجلسی را سخن پذیر دیده ام سعی خود را دریغ نداشته تقلید شهزاده والا را نموده احسن تبلیغ تعبیرات شهزاده محترم را کرده ام تا بحدیکه قوم این فقیر از شنیدن چنین منافع مکتب که اولاد مردم بهمه انواع علوم دينه ودنيويه متحلی میکردند و از ارزل خصلتها متخلی میشوند همگی\n\nایشان از خوانین و ملکان از روی صدق و اخلاص آرزومند شدند که اولا دها را بهر طور که باشند سعی بکنید که داخل مکتب شاهی کردید. از جهل برهند و مقابل همین نعمت علمی شکرانه الهی را بجا آورده حق نعمت پادشاه خود را داشته در خدمت پادشاه مهربان خود بجان و دل کوشش نمودن را دریغ ندارند وقتی که مردم تمنای کمالات فنیه مکتب ها بمسافرت اولاد خود راضی میشوند و از راه راستی تنهای خود میخواهند که بدار السلطنه ارسال کنند آیا اگر در وطن خودشان مکتب ترتیب شود برغبت تمام در ان داخل نخواهند نمود ؟ لكن عرض می کنم که اجرای مکاتب کاری است عظیم و امری است جسیم بخیال این هیچمدان چنین میرسد تا كه يك شعبه حکومت و موعظت علماء با هم نباشند اجرای آنها بنظر صعب دیده میشود و ا کر با هم باشند مظنون میشود که از برکت و اقبال سر كار والا تبار و از فرط علو همت ناظر معارف نعمت ما جناب معین السلطنه صاحب و از پئ اخلاص و کوشش آلصاحب در کل افغانستان باسانی اجرا پذیر خواهد شد انشاء الله تعالى طرز معیت شعبه حکومت با موعظت بفکر ناقص عرض میکنم ( لا يكلف الله نفسا الا وسعها ) اگر قبول رای آن عالیجناب افتد فيها والا امری است اجتهادی احتمال طرفین دارد ( اینکه ) در دولت افغانستان عدد محکمه ها تقریباً بهشتاد میرسد اگر قاضی و مفتیان و حاكم هر محكمه رئیسان و سفید ریشان قطعه محروسه خودها را جمع نموده به همراه شان به بسیار دلاسائی و رغبت دهی در باب مکتبها مشاوره کنند تا ایشان برضا و رغبت عریضه رضا نامه جمهرهای خود بدهند و برضاء و الحاح خودها از حضور پر نور ناظر مکتب جناب معین السلطنه صاحب از مجلس معارف معلمین کتب را طلب کنند امید است که بهمین قسم اجراء مكاتب بطبع هیچ یکی از خواص و عوام نا گوار نخواهد شد ( والله اعلم بالصواب ) باقی با عزت باشید آمین بتاریخ ( ۲۸ ) ماه ذیقعده الحرام سنه ۱۳۳۳\nامضا\nعزيز احمد\n\nسراج الاخبار افغانيه\nاز جناب این عالم بافکر و هوش وطن عزیز خود عرض شکران خود را تقدیم می کنیم. هیچ شبهه نیست که در مهام امور ، على الخصوص در امورات معارف که حیات ترقی آن منوط است و امثال آن ، رأی و فکر شخص واحد اگرچه افلاطون هم باشد از خطا سالم نماند ، تنقید يك شهراه بزرك افتتاح قریحه ها و دماغها شمرده میشود . مبادله آراء ، مصادمه فکرها برقهای حقیقت را میدان میدارد . اگر سراج الاخبار افغانیه يك چيزى بگوید، و منقد و معترضی در مقابل خود نباید بجای اینکه ممنون و مسرور شود . يك دلشکستگی حیرت آوری حس میکند . و چون در چنین مسایل محاوره و مناظره بوقوع آید رفته رفته بيك نتيجه مثمره مفيده منتهی میشود که فایده کلی تنقید همین است . چون درین شماره گنجایش نداشت انشاء الله در شماره آینده باز در خصوص با جناب فاضل مشار اليه باب هم خیالی و همدردی را باز خواهیم کرد . و من الله التوفيق .","chars":5185,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/01424.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/1424","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/1424","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}