{"book":"adl0616","page":1401,"text":"سال پنجم\nشماره ٥\nصفحه ٤\n\nملوك فرس كه مصر را استيلا كرده بودند براى پى رسانيدن اين كار عقب گيرى شده بود. بعد از ان بسبب محاربانى كه در زمان رومانيها بوقوع آمده بود در كار حفریات مذكور اهمال شده كانال مذكور پس با خاك بر گرديد . در زمانها حكومت تراديان و آدريان سر از نو باز گرديد . و بعد ازان باز اهمال شده سراسر بند شده بود. در انتهاى فتوحات اسلاميه در زمان خلافت حضرت « عمر » رضى الله عنه كانال مذكور از طرف « عمرو بن العاص » كه سر عسكر اسلام شده به آنطرف رفته بود سر از نو حفر و كشاده گرديد. و در بنياد از « فسطاط » هم بيشتر گذشته طول امتداد آن از ( ۲۰۰ ) كيلومتر به ۳۲۰۰ بيلر متر ابلاغ گرديد. در زمان ملوك امويه باز اهمال، و در زمان خليفه ( منصور ) عباسى براى آنكه هجوم مصريها از جزيرة العرب منقطع كرده جهت مدخل بحر احمر آنرا سراسر مسدود نمودند. آثار قديمه اين كانال زمانهاى پيش تا بحال در بعضى جاها پديدار مانده است .\n\nهنگاميكه « ناپليون » بر مصر مستولى گرديد. در تصور خود اين را مصمم نموده بود كه در مابين « پورتسعيد » و بحر احمر كشادن يك كانال ممكن است . اگرچه در خصوص بناى اجراى تدقيقات را نيز آغاز نهاده بود، اما بسببى كه اقامتش در مصر بسيار دوام ننمود اين تصورش از قوه بفعل نيامد. تا آنكه بوجود آمدن اين اثر عظيم باز نصيب يك فرانسيسى گرديد. و نوك پر كار مهندس مشهور فرانسوى موسيو « فردينان ولسيس » كانال موجوده امروزه را باز نمود .\n\n« فرديناند ولسيس » بعد از تبعات و تحقيقات بسيارى كه اجرا نمود خط گذرگاه كانال را كشيده در سنه ١٨٥٦ به خديو مصر « سعيد پاشا » مراجعت كرده، و تصور خود را به او قبول كرانيده امتياز كانال مذكور را با فرمان مخصوص خديو مشار اليه استحصال، و در سنه ١٨٥٩ بحفريات و عمليات انشائيه آن آغاز نهاد. « دولسپس » مذكور بنا بر حق امتيازى كه خديو مصر بصورت بسيار فى الانصافانه به او بخشيده بود. بسيارى از اهالى فقرا و عيار كان مصرى را بطريق بيكارى - يعنى با اجرت و مزدورى - سالم استخدام كرده. بعرق جبين و قوت بازوى آنها بعد از كوششها و زحمتها و مشقتهاى مالايطاقى كه در مدت ده سال مهيأ و اجرا نمود آخر در سنه ١٨٦٩ عمليات آن سراسر بانجام رسيده مراسم افتتاحيه آن بكمال ديده و طنطنه عظيمه اجرا گرديد .\n\nبراى اينكه قارئين كرام ما در باب بزرگى و جسامت اين همت و غيرت عظيمه شان فكر اجمالى حاصل كرده بتوانند ، لازم آمد كه شمه از طول و عرض اين كانال يك قدرى بيان كنيم :\nكانال سويس بدرازى ( ١٦٦ ) كيلومتر يك طولى را مالكست كه تقريباً بر خط مستقيم از كابل تا به جلال آباد ميرسد . عرض آن در بعضى از تنك ترين جاهاى آن ( ٦٨ ) متر، و در بعضى پهن دار ترين جاهاى آن ( ١٠٠ ) متر ميباشد. عمق يعنى چقورى آن تا هشت و نيم متر مى آيد. براى كندن اينقدر يك مسافه دور و درازى را به اين قدر چقورى و بردارى ( ٧٤ ) مليون متر مكعب خاك بيرون كشيده اند . وقتيكه اين كانال بحد ختام رسيد ( ٣٧٠٠٠٠٠٠٠ ) سه صد و هفتاد مليون مو فرانك بران صرف شده بود . [ يك فرانك تقريباً يك روپيه و سه شاهى فكر ميباشد .]\n\nكشاده شدن كانال سويس اوروپا را به هندستان ، و سواحل بحريه بحر كبير خيلى از خيلى نزديك گردانيد و در حيات اقتصاديه عالم يك انقلاب عظيم پديد آورد.\n\nتاريخيه نظر كرده شود، سبب يگانه آراجز در كمال وزوال ( فضائل اخلاقيه ) در ديگر چيزى نخواهيم ديد . تا كه دولت محتشمه روما نفسهای خود شانرا از فضایل اخلاقیه به اخلاق ردیه ، و اعمال سیئه تغیر دادند ذات اقدس بار تعالى جل و على احوال آنها را تغيير نموده بود. همينكه خود شان نفس خود را تغيير دادند . خداى لايزال نيز تغيير احوال شانرا اراده فرمود .\n\nعلوم وفنون\n\nاختراعات محير العقول\n\nدر شماره هاى سابق خود در زير عنوان مافوق از بعضى اختراعات عجيبه وغريبه اعصار مدنيه سره يك دوبار چيزى چيزى نوشتيم درين شماره خود خواستيم كه از قو هاى فوق العاده كه در نوكهاى سر تيز پركارهاى مهندسهاى خارق العاده ، وقوة بديعه عقل و ذكائى كه ذات اقدس حضرت خلاق اعظم عقلها و جسمها در محفظه دماغ انسانى تخليق فرموده يك دوسه مثال بيان مى كنيم :\n\n( كانا سويس )\n\nاول چيزيكه نظر انسا را در كشاده شدن اين كانال بخود جلب مى كند اين است كه در تشكيل و تقسيم جغرافي قطعات كره زمين بسبب كشاده شدن اين كانال تعديل و تبديل واقع شده است . مثلا پيش از باز شدن كانال سويس ، وقتيكه فن جغرافيا ان تقسيبات زمين بحث بميان مى آورد قطعهٔ افريقا ، را به « جزره نما » تعريف و بيان كرده از طرف شرق شمال باراسهٔ خاكناى سويس مربوط بودن آنرا قطعهٔ جسيمهٔ « آسيا » بيان مينمود . اين است كه كانال سويس اين رابطه را بريده آن دو قطعه كلان زمين را از همديگر جدا نمود ، و نام قطعه افريقا را از « جزره نما » به ( جزيره ) تبديل داد .\n\nايهم شايان دقتست كه با وجود اينكه حفر كانال سويس بعد از نصف اخير عصر نوزدهم ميلادى از قوه بفعل آمده است اما تصور عظيم اينكه اين ( بحر سفيد ) را با « بحر احمر » تا از ادوار ابتدائيه تاريخ در قوة مفكره انسانها جايگير شده بود كه اينهم دليل و اهميت برينكه اين مخلوق ضعيف عاجز كه برابر نصف وجود خود يك سنگى را ارزمين برداشته نميتواند بقوهٔ عقل و ذكاى خود به استعداد و قابليت چگونه كارهاى عظيمه متخلق گرديده است\n\nكسيكه اول بار بفكر باز كردن يك كانال در برزخ - يعنى خاكناى سويس افتاده بود. هما ( سيزوستريس ) نام فرعون مصر بود كه قبل از ميلاد عيسى عليه السلام در گذشته است. در انوقت چنان تصور شده بود كه اول شاخچهٔ آخرين نهر نيل را كه بجهت شرقى واقع شده است تا به كول « تمساح » وصل داده از انجا به بحر احمر كانال كشيده شود. برين تصور در هما وقت نيز كاميابى حاصل شده تا به كول مذكور عمليات حفريه آن اجرا شده بود. بعد ازان « نخاع » نامى كه از اخلاف او بود بر عمليات كشيدن كانال از كول تمساح تا بسويس آغاز شده بود. بعداران از طرف","chars":4924,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/01401.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/1401","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/1401","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}