{"book":"adl0616","page":1400,"text":"حد ۳\nساله محمد\nشهاره .\nبرت و کدام آینه حکمت در اکتاب فضایل اخلاقی روشنتر و محتر از همین نم جلیل عنوان فوق پیدا خواهد شد؟ دین مقدس است که برای ترغیب و تشویق تحصیل علوم وکالات بمنادی ندا میکنند فإذا بنور ، مجهل را بظلمت عالم را بینا حامل را به اینا می ستاید. برای اکتساب صنعت و تجارت برای آبادیها و عمارت و برای انواع تأسیسات مدنیت و زراعت، برای اصول و قواعد حرب و استحضارات جنو دو رباط خیل و جهاد و فتوح بلادو مقابله بالمثل و غیره که متعلق امور عسکری و حرفی باشد کدام سخن نا گفته هست که در آیات قرآنی در احادیث نبوی در اصول فقهی گفته نشده باشد . على الخصوص در خصوص حرب وجهاد وفتوحات امصار وبلاد درجة كهدين مقدس ، قواعد عدل و حقوق را امر فرموده هیچیکی از قواعد عسکری دنیا بویی از ان نبرده است. از تهب و غارت و تاراج رینها از قتل ایران و اطفال و بی ناموسی زنان بلادی که فتح میشود نیز ما کر اسلام شدیداً منع فرموده شده، ممالیکی که تصلح تسلیم شوند همه حقوق دينيه ومذهبیه و آزادی شان نیز محفوظ میاند. والحاصل اگر اخلاق فاضله در قوم و ملت حکمفرما شود، و دین را یک چیزی علیحده له پنداشته منبع جميع سعادتهای اخرویه و دنیویه و اساس همه ترقيها و اصلاحات مدنية فاضله اش دانند. و حکمت را یک مال کشده خود دانسته در پی جستجوی آن تا به چین و ماچین و جابلسا و جابله اهم اگر باشد بدوند و بدست آرند و نفسهای خود را بمربا و عمالت و سفاهت تغیر و تبدیل نداده به فضایل اخلاق و استقامت و فعالیت وجد و جهد وتقوا و عفت وخدا جوبي وحق شناسی اصلاح نمایند هیچ شبهه نیست كه ذات اقدس ارحم الراحمين جل سبحانه هیچ گاه حال آزادی سعادت آن قوم و ملت را به ذلت و اسارت تغییر و تبديل ميدهد. ذات اقدس ارحم الراحمين جل عظمه در دیگر موضع شریف کتاب و ضرب الله مثلاً قرية كانت آمنة كانت آمنة مطمئة علناً بأنها رزقها وعداً من كل مكان فكفرت باسم الله فاذاقها الله لباس الجوع والخوف بما كانوا يسعون .. يعنى الله يك قره را مثل آورد که آن قریه امين و مطمئن | يعني بسبب فضایل اخلاقیه خودشان از هر خوف و خطر آسوده و خاطر جمع بودند، از هر طرف رزق شان بکمال وسعت و فراخی می آمد. اما به نعمتهای پروردگار خودشان کفران است کردند یعنی قدر و قیمت وسعت رزق و آسودگی را که جناب منعم حقیقی مکانات فضایل اخلاقيه شان درین دنیا انعام و احسان فرموده بود دانستند و نشناختند | - لهذا الله تعالى جل و علا ) نيز لباس ترس و گرسنگی را به آنها چشانید . یعنی چنانچه لباس بدن را از هر طرف احاطه میکنند . جناب حق نیز آنها را از همینو به خوف و جوع سر دو چار نمود .\nهمه ثروت سعادت و آسودگی و خاطر جمعی در اکتاب فضایل الاخلاق حسنه وحملة افلاس وتكيت وفلاكت و ترس و گرسنگی ودلت و خرابی در بدی اخلاق وفساد اخلاق هر قوم و ملت مظهر است. حالا به دو مثال از آینه قدمای غیرتمای :\n. حکمت تاريخه .\nنظر افکنیم\nدولت کبرای (روما) که در یک وقتی دو شهبال سطوت و شوکت خود را بر شرق و غرب عالم بكمال عظمت و جلال کشاده داشته بود\n\nرا در اوایل احوال خود يك نمونه مجسمه زنجيات فضايل اخلاق شمرده میشد. در دوره اولای حکومت ملت ، روما، بسیار باتریه بسیار با آداب ، بسیار اهل عرض و ناموس، بسیار ساد، بسیار کوششمند بسیار غیور بسیار جور يك ملتی بود . دلهای شان با محبت وطن . و پاس شرافت علیت معملو بود. در ملک خود شان ثابت قدم . راد . آزاد بودند. اشراف، مفاهت، نفس پرستی ، جور و تعدى بريك دیگر برای حرص و طبع جمع مال در پیش شان از منفور ترین چیزها بود. عسکرهایشان در جسارت و شجاعت، در صبر و تحمل، در اطاعت و اعتیاد برگزیده ترین عسکرهای دنیا بود. چنان وزرا و زمامداران حکومت و چنان رجال سیاسیه با درایت و قطافی داشتند كابيك مهارت دور بینانه بريك مسلك معين بسيار مستقيانه حرکت میکردند ، دقت و اعتنای ملت وحكومت و مسئله عرض و ناموس پدر جا بود که نام فاحشه در رو ما شنیده نمیشد. اعتبار و شرف به ثروت و سامان نبوده بلکه محترم و معتبر همان شخصی بود که زیور فضیلت اخلاق و علم و کمال آراسته بود. اما رفته رفته از فضایل اخلاقیه و کمالات انسانیه دوری گرفته رفتند . به اسراف و سفاهت و عیش و عشرت گرویده شدند، کار گذاری و فعالیت کوششمندی و غیرت را ترک کرده به ذوق وحظ و سرور و صفا پرداختند. چشمهای شانرا پرده حرص و طمع پوشیده برای اسباب ذوق و صفای خود پایمال کردن حقوق عباد جرأت و عمالت ورزیدند. شهوت پرستی شان بدرجه رسید که در راه عشوه و غمزه یک زن فاحشه حقوق بسیاری از اهل عرض و از باب ناموس را فدا ساختند ، الشرف و ناموس نام و نشانی نماند . بدرجه رسید که در میان حمامه ها زنان و مردان لوچ و برهنه با هم یک جا شست و شو میکردند . در مهمانی های رسمی بعد از انکه زنان و مردان از سفره طعام و شراب بر میخواستند. به انواع فضيحتها ور ذاتها بهر كونه تحشيات ويد كاريها مشغول میشدند و هر زن با هر مرد و هر مرد با هر زنی که برابر میشد. بصورت بسیار بیشرمانه و ملعشکارانه به اجرای خشیان میپرداختند . با وجود اینهمه رنالها بخوردن و آشامیدن شکمپروری نیز بدرجه مبتلا شدند که بزرگان وا کامر روما بيك بار شکمسیر نان خوردن قناعت میکردند، و بعد از اینکه در شکم های شان گنجایش دیگر طعام نمیماند یک نوع دوای می کردن ترتیب داده بودند که آنرا خورد. طعامهای خورده گی خود را واپس بیرون میبر اور دند ، و باز بدیگر نوع طعامها شکمهای خود را پر میکردند. و به اینصورت در يك شب مهمانی مکلف بیشتر از دوبار شکمهای خود را بصدها رنگ طعام پر و خالی میکردند . و از سر شام تا به صبح متصل بخوردن و آشامیدن و زبابسر می آوردند . برای تدارك مخارج و مصارف این گونه اسرافها و سفاهتها دست جور و تعدى ، وباب ارتكاب و رشوت خوری را چنان باز و در از کردند کم رعایای حوزه ممالک روما بفقر و گرسنگی بدرجه هلاکت رسیدند . این است که آن دولت محتشمه روما که در اول يك مجسمه فضایل اخلاق شمرده میشد رفته رفته بدرکه آنچنان يك هيئت اجتماعية كه منفور ترین ، ذلیل ترین ، محقرترين ، ظالمترين ، مشوش الاداره ترين هیئت های اجتماعیه عالم گفته شود تنزل نمود. تا آنکه آن بنای معظم سلطنت که بیشتر از صد ملیون نفوس را محتوی بود بايك طراقة دهشت انگیز هولنا كي سقوط نموده باخاك سياه يك سان گردید . آن سبب این عروج و این نزول چه بود . هر گاه بعين عينك دقت . در آئینه حكمت\n\n۱","chars":5285,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/01400.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/1400","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/1400","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}