{"book":"adl0616","page":1387,"text":"صفحه ۸ سال پنجم شماره ٤\n\nکه خوشحال خان در دهلی محبوس باشد و عيال و اطفال او در دهلی آورده شود - بمجرد صدور احکام شاهی پسران و او بطرف ملك خود روانه شدند يعنی سعادت خان و ميرباز خان جهت اوردن عيالها در وطن خود آمده آنها را بدهلی بردند - بعد از عرصهٔ چهار سال او رنگ زيب خوشحال خان را از حبس رهایی داد - و منصبی که در عهد شاهجهان داشت برای او داده نشد - اما او را در زمرهٔ ملازمين خود منسلک ساخت بعد از چندی خوشحال خان خود را مع عيال و اطفال بکدام حيله از دهلی کشيده بوطن اصلی خود باز آمد - بعد ازان بسبب عناد و عداوت اورنگ زيب چند مرتبه اقوام خود را جمع کرده با افواج او مقابله کرد - و در يك و ياد و محاربه حريف خود را نيز هزيمت داده است - خوشحال خان از حد زياده در ديوان خود هجو اورنگ زیب کرده است چنانچه خود خان مذکور می گويد : - که فردوسی چند اشعار در هجو سلطان محمود غزنوی گفته اما من هجو اورنگ زیب را به بارها گفته ام . مذهب خوشحال خان : اهل سنت و جماعت و محب علمائی حقيقی و متنفر از شيخان ريا کار بود . عادات و اخلاق : - خوشحال خان صاحب سلوك - و احسان - و مروت - و شجاع - و سخی بود - با وجوديکه در سال مالك بسيار مبالغ ميشد اما چونکه آنرا بطور جوانمردی و سخاوت صرف و بذل می کرد بقول خود او گاهی براوز کوة واجب نشده بود . شوق شکار را نهايت زياده داشت چنانچه تا آخر عمر خود شکار ميکرد . اگرچه خوشحال خان شعر افغانی و فارسی را می گفت - مگر شعر گوئی را بد ميدانست عمر : - تاريخ انتقال خوشحال خان معلوم نيست - مگر الغلبا يقين کرده ميشود که عمر او مابين ۷۲ و ۸۰ خواهد بود . کار نامه ای خوشحال خان : - خوشحال خان مشهور ترين افغانان و خان زبردست قوم ختك بود - قوم ختك قبيلهٔ نيست کثير تعداد - و بر سر حد افغانستان و هندوستان مسکن و ماوا دارند - ديوان خوشحال خان که بحر زخار پند و نصائح و ضرب الامثال و جواهر ناياب است - در حجم از کتاب ديوان حافظ رح بزرگ میباشد - اگرچه در علوم و فنون مختلفه اين شخص زائد از يکصد کتاب استيف کرده است - اما الحال از تصنيف او همين ديوان و فضل نامه - و فرخنامه - و رياض الحقيقه - و عيار دانش ترجمه انوار سهيلی بمشکل ميسر ميشود - اين بديع افغان در اکثر علوم معقولات و منقولات علامهٔ دهر گذشته است - علاوه ازين خان موصوف در شجاعت و جوانمردی و سخاوت رستم وقت و حاتم دوران خود بود . خوشحال خان پنجاه و شش فرزند نرينه علاوه از دختران کثير التعداد داشت که منجملهٔ ايشان ۳۲ فرزند او بدرجهٔ اعلی شاعر بودند - اقوال او قريب بدرجهٔ اعجاز رسيده است - و اکثر آنها ضرب الامثال گشته اند - اشعار افغان او بی مثل و اشعار فارسی خوشحال خان بدرجهٔ اعلی ميباشد - خوف تطويل اجازت نميدهد که اشعار او قدری نقل کرده شود تا هم بطور نمونه چهار شعر او در افغانی و فارسی معروض ميدارم :\n\nاشعار افغانی\nته يو طلسم ئې بی اعتباره له خاك بادله آب نار\nاول هيچ وی بيا به هم هيچ شی جهان خبرشه دخدای ديار.\n\n( ايضاً )\nپستی هستی ده که نه پوهيژی لوئی پستی ده که نه پوهيژی\nبده و هر سه پدا جهان کی خود پرستی ده که نه پوهيژی\n\nاشعار فارسی\nيك نيه به لهو عمر باطل بگذشت برخی بغم شکل و شمائل بگذشت\nايدل پس ازين باش چون پير طيران از بهر خدا که عمرت از چل بگذشت\n\n(ايضاً)\nامروز به از قصر شهان خانهٔ ماست چون آن بت بگزيده بکاشانهٔ ماست\nگنجی که کسی بکنج ویران طلبد زين به مطلب که گنج ويرانه ماست\n\nاحقير العباد غلام محی الدین افغان\n۲۷ شوال سنه ۱۳۳۳\n\n( كل من عليها فان ويبقى وجه ربك ذو الجلال والاكرام )\n\n( قصیده افغانی )\nاميد مکړه چه هميش به نی خوشحال به دنيا کښی دی هر سی اره زوال\nهيچ شی اره ثبات او قرار نشته دی ثبات ومحمد نانو دير محال\nپادشاهان د گذشته زمانی چه شو چه دی ووصاحب دجاه اودمال\nخو دارله سکندر کل جهان دی چه دی لارسد له دنيا په بی مجال\nلانی مرده چه اجل و دنه رانی نه په کاری پادشاهی شود نه اقبال\nد بابل او د پښنوی سلطنتونه داری تيرشو لکه تير شی دجا خيال\nدرمکو کرو فربه دانشان نميشه نکه تيرشی په خوشی کښی اندک حال\nو وروسته نه کاشی فصیح لکه سبحان او کوئی اينکه يوسف صاحب دجمال\nاو که فرد فريدون تا نه حاصل شی او جمشيد غوند دجام تنی مالامال\nاو که عقل دلقمان جمله استانی معمر لکه چه نوح ئی ته په کال\nاو بدونه که دراز لکه چه موج شی او رستم غوند کو تو نی قوی په يال\nاو په عدل کښی که تولیکه عمری که په حيا کښی شی عثمان خوش خصال\nاو که نه په قرأت کونی اين کمشی ابوذر غوند که بی صادق مقال\nپه شجاعت کښی که خالدار و بد و نيستی او په خط کښی که علی روی دهلال\nالغرض چه مکمل په هر صفت شی نا دی لوی په دنيا کښی نه مهال\nچه داعی داخل ناونه نازل شی ته به وکړی له دنيانه ارتحال\nای افغان ناصح مشه و تورخانه مکرنه که شی کار بند په خپل مقال\n\nحقير العباد غلام محی الدين افغان\n\nادبيات\n\nترکيب بند مسدس\nبه امضای فرغانه ای معلم صوفی زاده محمد شريف بما رسيده\nيارب نياز بندهٔ ناچيز از تو اين از روی لطف عالم اسلام را ببين\nبر فضل خود تکيه کن و عصيان ما مبين مايان عجز و نقص خود اقرار و شرمگين\nظل سراج ملت و دين ورهٔ مبين سر مرکز مباد کم ز سر جملهٔ مؤمنين\nاکنون زخواب دائمی بيدار گشته ايم از کيف کهنه اندکی هوشيار گشته ايم\nدر انقلاب چرخ جو بهار گشته ايم حالا مشق حب وطن يار گشته ايم","chars":4434,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/01387.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/1387","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/1387","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}