{"book":"adl0616","page":1381,"text":"صفحه ۲\nسال پنجم\n\nهمانا درختهای نارنج و پورتقال شیرین میباشند ، اما دیگر اجناس آن بسردی بسیار توانایی ندارند . حالا در خصوص منطقهٔ زراعت لیمو و پورتقال بهمینقدر نوشته اکتفا ورزیده به بحث نهال نشاندن و تربیه کردن و بر رسانیدن آن بقدری عطف نظر نمایم :\n\n-۱-\nمسئلهٔ آب و آبیاری\n\nمهمترین مسایلی که در زراعت درخت پورتقال در زیر نظر دقت باید گرفته شود مسئلهٔ آبدادن درختان پورتقال است . اولا این را باید دانست که درختان پورتقال که آنرا در اصطلاح ملك ما مالته میگویند از درختان با برکتیست که میوهٔ بسیاری محصول میدهد . اما آب فراوان جان این محصول شمرده میشود . در جاهای کم آب درخت پورتقال بیچصورت پرورش نمی یابد و محصول نمیدهد . بهترین پورتقالهای دنیا پورتقال « یافه » است . یافه در ساحل بحر سفید ، بندر گاه « بیت المقدس » شریف میباشد . همینکه غورهٔ میوهٔ پورتقال در تابستان بقدر يك جوز بشود ، بهمه حال باید در هفته یکبار آب بسیار وافری به آنها داده شود . هر گاه آب جاری موجود نباشد . باید جاهها برای آبیاری باغچه های پورتقال کنده شود ، و بواسطه بمبه های متحرك آب جاه را کشیده در حوضه ای مخصوص پخته کاری که ساخته شده است پر کنند ، و به واسطهٔ جو بهای پخته کاری در هر هر طرف باغچه تقسیم شود .\n\n-۲-\nانتخاب زمین برای نهال نشاندن\n\nالمسئلهٔ انتخاب زمین برای هر نوع زراعت خیلی مهم شمرده میشود که برای نهال نشانی پورتقال نیز از اهمیت خالی نیست . اما بدرجهٔ مسئلهٔ آب و آبیاری اهمیت ندارد . زیرا درخت پورتقال از جنس و طبیعت زمینهای مختلف خیلی متاثر نمیشود . در خصوص خاك خیلی نازك نیست . – یعنی در هر رقم خاکی که باشد نشو و نما میکنند – اما خاکی که نهالان پورتقال آن را دوست ندارد همان خاکها نیست که از جنس كل سرشوى سخت ولزوجناك ، و مانع نفوذ آب در ان باشد ، و نیز خاکهائیکه بسیار چونه دار ، و بسیار ریگزار باشد برای تربیت و پرورش آن فایده مند نیست . زمینهای کل سرشویی آنرا چون خوب جذب نمیکنند از انساب ریشه های نهال را گنده میسازد ، و زمینهای که چونهٔ بسیار در ان باشد نهال را زرد و ناتوان میسازد . و زمینهائیکه ريك بسیار داشته باشد زود زود آب دادن آن لازم میشود که به این سبب قوت بارو را کم میسازد .\n\n-۳-\nاصول کاشتن و فراوان ساختن درخت پورتقال\n\nاصل جان مسئله درینجاست ، و چیزیکه ما را تا یکدرجه نا امید میسازد هم همین است که آیاچون درخت بورتقال نداریم آنرا چسان بکاریم؟ و چسان فراوان سازیم؟ هر گاه در اراضی جلال آباد ما درخت پورتقال موجود ، و کشتکاری آن معروف و معلوم میبود هیچ مشکلاتی در پیش نمیبود . مع ذالك چون این معلوماتی را که در ذیل بیان میکنیم قارئین کرام ما مطالعه فرمایند سراسر از وجود یافتن درخت پورتقال نا امید باید نشوند :\n\nعمارة ٤\n\nاولا این را بگویم که میوهٔ پورتقال از هندستان بکثرت در ملك ما می آید . لاجرم از تخم جنسهای اعلاترین آنها پسر رسانیدن نهال پورتقال يك كار غير ممكني شمرده نمیشود . اما اگر بگویم : - « تروماها » تا آن تخمها به ثمر برسد که مرده که زنده او » به اینچنین کندن و اندیشیدن چنانچه از هیچ کاری ثمره حاصل نمیشود . همچنان از میوهٔ پورتقال هم ثمره حاصل نخواهد شد . حالانکه همه کارهای دنیا به اندیشهٔ استقبال آمال پیش میرود . اگر ما بکاریم ، و بتوانیم كه يك كره نهال ازان بر برسانیم ممکنست که اولاد و احفاد ما ثمرهٔ آنرا بكمال لذت و حلاوت بخورند ، و در حق ما خدا بیامرزی بدهند .\n\nلهذا أول أصول ما همین است که بطريق كاشتن تخم پورتقال ، نهال پورتقال را بسر برسانیم . اما بهترین اصولهایی که در نزد باغ دارهای پورتقال جاری و مرعی میباشد اصول ( پیوند ) است که به اصول پیوند میوهٔ پورتقال برقوت و کلان و مزه دارتر میشود . و نیز برای اصلاح جنس پورتقال خدمت میکند . اینهم به تجربه ثابت شده است که هم برای پیوند پورتقال ، و هم برای پیوند سنتره ، و هم برای پیوند مو در خنار ، نارنج و یا درختهای لیموی شیرین که آرامته میگوئیم خیلی نافع و مفید است . یعنی اگر يك قلمك از شاخچهٔ گلك درخت پورتقال بدرخت نارنج یا مو پیوند شود – یکسال دو سال بعد درخت پورتقال ثمر دار اعلای بدست میرسد . از درخت لیموی شیرین یعنی مته کرده درخت نارنج برای پیوند بهتر است .\n\nحالا درینجا باز يك مشکلات عظیمی پیش آمدیم که باز ما را از زراعت پورتقال مأیوس میسازد . مثلا قلمك شاخچهٔ گلك درخت پورتقال را از کجا بدست بیاریم که پدرختهای نارنج خود پیوند کنیم؟ در خصوص همینقدر گفته میتوانیم که بر هر کاری که عزم و اقدام و همت استوار و جدی را سخ شود هیچ شبهه نیست که آخر نتیجهٔ مصرع « عاقبت جوینده یابنده بود » بظهور می پیوندد . مثلا آوردن يك چند نهال پورتقال از جنس اعلا ترین پورتقالهای هندستان غير ممكن يك چيزى نیست . ما اگر اضعاف مبلغی را که سالیانه برای آوردن میوهٔ پورتقال از هندستان صرف میکنیم برای آوردن يك چند نهال آن صرف کنیم چندان مالی را ندارد . نهالها را از زمینی که در ان کاشته شده اند بیکسوری که بیکاری ریشهٔ آن ضرری نرسد از بزرگی که خاک و پاروی لازمهٔ آن بدرجهٔ معرفت از پایش وضع شده باشد گذاشتن ، و آن پیها را بواسطهٔ ریل تا به جمرود رسانیدن دو سه لحظه از ریل برداشته در موترهای بار برداری گذاشته بجلال آباد آوردن غیر ممکن یک چیزی شمرده نمیشود . حال آنکه غیر ازین اصول ، اصول از تخم پورتقال را بر رسانیدن نیز موجود است . ( باقی دارد )\n\n[ILLUSTRATION]\nعلوم و فنون\n\nاز اختراعات محیر العقول\nتله سکوب — میکرو سکوپ\nدر شمارهٔ سابق از « ماشینهای دوار طبع » بحث رانده بودیم علی","chars":4652,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/01381.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/1381","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/1381","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}