{"book":"adl0616","page":1345,"text":"سال پنجم\nشماره ۲\n\nیکی از بزرگترین اختراعاتی که در بنعصر نوزدهم میلادی برای کشایش فکره و ترقیات مدنیه خدمتهای عجیبه و غریبه ابراز نموده است همانا ( ماشینهای دور کننده طبع کردن جریده های یومیه ) یعنی اخبارهای روزانه میباشد که اگر این ماشینها بوجود نمی آمده بودی، در عالم مدنیت امروزینه جریده های روزانه که یگانه سبب تنویر افکار و تعمیم معارف شمرده میشود این فیوضات و ثمرات خارق العاده خودش را پیدا نمیکردندی اما اگر قارئین کرام ما اخبار شانزده صحیفه ئی سراج الاخبار خودشانرا که در میازده روز یکبار بقدر هزار و ششصد نسخه طبع و نشر میکنند در پیش نظر خودشان بگیرند، و ماشین طبع آنرا که در ماشینخانه است در تصور آورده ، و قس علی هذا ، بگویند ، در انحال ازین، ماشینهای دوار طبع ، که در عجایبات آنرا میخواهیم بکنیم چیزی نخواهند فهمید زیرا این ماشین طبعی که سراج الاخبار افغانیه را طبع میکند بقرار مقاوله و قراردادی که استاد ماشین مذکور با ما کرده است همین هزار و ششصد نسخه جریده ما را به پنج یا شش روز چاپ کرده میتواند. و بعد از انکه در تمام ممالک محروسه افغانستان و چیزی چیزی بخارج هم میرود و تقسیم میکردند باز هم بقدر یکصد و کسور نسخه آن در اداره باقیمانده میشود. حالا چنان شهرهایی تصور شود که مالک بیست لك ، سی لك تا به چهل لك نفوس باشند، و در اینهمه نفوس شهر روزنامه خوانی بدرجه دیگر حوایج ضروریه خیالی شان رسیده باشد. پس برای آنچنان شهرهای چهل لك نفوسی آیا چگونه ماشینهای طبیعیه لازم خواهد بود که این احتیاج را دفع بتواند؟ این است که آن احتیاج را همین ( ماشینهای دوار طبع ) که سرلوحه مقاله خود ساخته ایم دفع و رفع میتواند.\n\nپیش از انکه صنعت طباعت از طرف « کوتنبرگ » نام متفکر المانی بروی کار بیاید. وسیله آن کتابهای چاپی ظهور یابد یکبار فکر کنیم که بی کتابی تا بچه درجه بوده باشد؟ و اگرچه کتابهای قلمی موجود بود اما هر کس مالک آن نبود، و بصورت عمومی هر کس از ان استفاده کرده نمیتوانست، و سایه ظهور یافتن صنعت طباعت يك انقلاب بزرگی در افزونی کتاب و از نتیجه آن در توسیع علم و عرفان پدیدار آمد. این است که کشف و اختراع ماشینهای دوار طبع نیز در عالم نشریات جراید یومیه عیناً همچنان يك انقلاب و ترقی محصول آورده است.\n\nاما جراید یومیه که گفته شد. باز قارئین کرام ما جریده وطنیه سراج الاخبار خود شانرا در پیش نظر خود بگیرند و جراید یومیه که بچاپ سنگی در هندستان طبع میشود آنرا پیش زبان بیارند، مقصد ما از جراید یومیه ایست که در شهرهای بیست لك، سی لك، چهل لك نفوسی مانند برلین، پاریس، نیویارك، لندن و امثال آن طبع و نشر میگردد. يك ورق کاغذی مانندی می بینید که يك گز درازی، و سه چارك پهنایی بسیار است و در تا بپشت و روی آن نوشته پر و معلوست، و در هر روز ملیونها نسخه از ان طبع و نشر شده بفروش میرسد که اگر همچنین ماشینهای دوار طبع، نباشد آیا اینچنین اخبارهای روزانه چنان وجود پذیر خواهد شد؟\n\nپیش از چهل پنجاه سال چنان ماشینهای طبعی که در یکساعت چار پنجهزار جریده طبع کنند نه وجود داشت، و نه کس ممکن بودن آنچنان ماشینها را بخیال و خاطر خود آورده میتوانست. ماشینهای طبعی که موجود بود که این ماشین طبع سراج الاخبار ما هم از همان قبیل است - کاغذ را بدست دران میگذارند، و حروفات را بر يك سطح راست و همواری در ماشین\n\nگذاشته برفت و آمد آن سطح کاغذ های اخبار چاپ شده میرود حالانکه به این اصول رفت و آمد سطح در رو رویی که کاغذ بران چیده شده است هیچگاه از يك مقدار معینی بیشتر چیزی چاپ شده نمیتواند اما برای اینکه عدد طبع را بيك حد غير محدودی بالا برند لابد باید پایه ماشینی باشد که به این اصول نباشد.\n\nاین اصول جدید را ( مارینونی ) مشهور در سنهٔ ۱۸۶۶ میلادی پیدا کرد. اول باز يك ماشين طبعی بوجود آورد که همه فورمه های يك اخبار لحاف مانند بزرگ را بجای سطح هموار ، بريك اسطوانه یعنی که رول - تمثیل میدهد. و این رول که حروفات بران وضع شده خوش بحال ماشین دور سریع آمده کاغذهای اخبار را به آنصورت چاپ میکند. کاغذی که در چنین ماشینها مخرج میرود تخته تخته نیست، بلکه مانند کوههای نخ بعرض هر اخبار برابر بصورت طولانی بررولها و اسطوانه ها پیچیده شده است. کاغذ مذکور خود بخود باز شده زیر رول حروفات میدراید ورول حروفات و ان کاغذ، حرکت دوریه خود را اجرا کرده نوشته های ایران چاپ کرده میرود. در اطراف ماشین مذکور يك آلات دیگر هم موجود است که کاغذ دراز طومار مانند جایشده را به اندازه طول و عرض فورمه اخبار میبرد، و روی همدیگر می چیند که بجز برداشتن و تقسیم کردن دیگر کاری نمیماند.\n\nنخستین بار که این ماشینها ایجاد گردید یکی یکبار عدد چاپ کردن جریده های روزانه را از ساعت چار هزار به ساعت بیست هزار بالا راورد. بعد از آن رفته رفته اصلاحات و تعدیلات در ان بعمل آمده، و نواقصات آن اکمال شده در ساعتی شصت هزار، و هشتاد هزار، حتی تا بصد هزار بالا برامد. حالانکه درین سالهای آخر در اهالی ممالک متمدنه ذوق معارف و هوس جریده خوانی بدرجه رسید که این ماشینهایی که در ساعت صدهزار نسخه میبرآوردند نیز کافی دیده نشده بیشتر از انرا آرزو کردند تا آنکه از اول عصر بیستم میلادی سایه ترقیاتی که در ماشینههای دوار طبع محصول آورده شد. امروزه روز چنان ماشینهای دوار طبع موجود است که در ساعتی ( ۲۷۰۰۰۰ ) دو لك و هفتاد هزار نسخه از اخبار های لحاف مانند چاپ کرده میتوانند.\n\nحالا يكنقدری درین بیندیشیم. و فکر خود را بجولان آورده ببینیم که دنیا چه بود، و چه شد؟ ایکونهایی بود که خط و کتابت موجود بود، بشریت مقصد خود را بشکل بعضی انسانها یا حیوانها یا دیگر اشیاء مشهوده خودشان برسنگها و خشتها، و آهن پاره ها و غیره بصورت رمز بازایش ثبت دفتر یادگار می نمودند. رفته رفته اشکال حروف تهجی را پیدا کردند ولی کاغذ وجود نداشت که بران چیزی بتوانند بنویسند، بر روی چوبها و پوست حیوانات، و بعضی برگهای درختان برگ بزرگی نوشته، باز که کاغذ وجود یافت، آنقدر خطاطها و کتابهای سود که بدرجه احتیاجات بشر کافی را شایع بتوانند. يك كتاب محمد صحیفه ئی را که ماشینهای دوار امروز بطرف دو ساعت بیست هزار نسخه از ان بوجود می آورد در انوقت يك كاتب خوشنویس بدو سال هم نوشته نمیتوانست باز صنعت طباعت بروی کار آمد اینچنین ماشینها موجود نبود پس بجا اندیشه کنیم که از روزی که این ماشینهای مطبعه ها بدنیا برآمده و از ساده چار پنجهزار به ساعت دو لك و هفتاد هزار ترقی یافته، در انوقت بخود بنا معلوم میشود که علم و معرفت در عالم مدنیت بشریه تا بکجاها بلند پرواز همایونی","chars":5476,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/01345.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/1345","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/1345","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}