{"book":"adl0616","page":1259,"text":"شماره ۲۲ | سال چهارم | صحيفه ١٠\n\nعنان ما مبر از شاهراه معرفت بیرون | مرادر رائج صنعت دمادم ناشر معنی\nمكن ما را درین وادی میان هم کنان رسوا | که کرد این فیض را دیگر روان بر روی این کشور\nالهی آنچه پسندی مکن ما را بالاشغال | که از شادی شکافت اندر دل پیرو رخ برنا\nمکن پنهان خداوندا صراط المستقيم از ما | معين السلطنت سردار والا جاء نيك اختر\nمر این شهزاده را از بخت و دولت بهره ور گردان | که از رویش فروغ دولت و حشمت بود پیدا\nبار توفیق خدمت از ره دین مرحمت فرما | چنانش برده از جا شاهد عرفان و آگاهی\nبگذار او وطن دارد جو دایم فکر سر سبزی | که جز بهبود ملت نیست فکری در سرش اصلا\nنهال آرزویش را مده افسردگی اصلا | بعالم دشمن اوضاع و اطوارش نباشد کج\n| بلی بر خاطر عالم ولایش کرده استیلا\nامضا | بکار دین کمر بسته روی فتنه در بسته\nمحرر اداره : عبدالهادی | هزاران رمز دربسته کنند پیدا يك ايما\n| سخن از علم و حکمت بود و منهم نکته دارم\n| که از صد دفتر حکمت بود در چشم من زیبا\n| نخستین علم ای جان برادر علم دین باشد\n| که ناب هر گروه از علم دین گردیده بردنیا\n| همان علمی که بر تعلیم او از راه دین افتی\n| کر از تحقیر دین گوید ز تعلیمش گریزان شو\n| اگر باشد معلم في الحقيقه بوعلى سينا\n| سر و سر دانش در حقیقت کی بکار آید\n| قدر دارد چون نبود ولایش در دل از مولا\n| سپس چون علم دین آموختی در کار ملت شو\n| ز عمل خویش کن بهر ملت خدمتی بو\n| که تا این هر دو کرده موجب خوشنودی کونین\n| که تا این هر دو کرده باعث جمیعت دلها\n| سه بیت دلکش و شرین که اکنون میکنیم اضمین\n| ز گفتار سال یاد من آمد درین اثنا\nه جو علمت هست خدمت کن جو دانایان که زشت آید | گرفته چیدان احرام و مسکن خفته در اطحی\nجو علم آموختی از حرص آنکه ترس کاندر شب | جو داردی با چراغ آید گزیده تر بود کالا\nتو چون موری و این را هست هم چون موی مهرویان | مرو ز پی تقليد و بر تخمین و برعمياء\nقدیم از مو سخن بار دگر گفتی خوش گفتی | بنازم طبع موزونت كه ريزد لولو لالا\nبیا اکنون ز تکلیف شعار شاعران بگذر | برسم خاص بینی چند كن بهر دنا انشا\nخدا وندا بحق احمد مرسل شه لولا کی | که عالم از طفیل ذاتش کن کرده پیدا\nبچشم ما زود معرفت كن سرمه پیاش | بر من خفيه وباريك حكمت سازمان بینا\n\nدین ، دولت ، ملت ، وطن\nملت و وطن آنچنان با هم مربوط و با یکدیگر پیچیده و رشته و بافته چیزهای میباشند که اگر هر دو را يك چيز واحد بگوئيم جادارد . زيرا اين دو چيز بدون همديگر يك معنى مستقلى را در بر نميگيرد . ذاتاً در اول مقاله خود ثابت ساختيم كه اين چهار كلمه مقدسه با يكديگر بدرجه مرابطات و مناسبات دارند كه اجزاء لا يتفك شمرده ميشوند، و يكى بدون ديگر قائم و دايم نماند.\nچنانچه قبل ازين گفته شده بود باز تكرار ميكنيم كه اگر خدا ناخواست وطن يك ملت از دست شان برآمده بدست دولت غير دين وغير ملت شان بيفتد اول چيزيكه با وطن يكجا محو شده است ( دولت ) و ( دين ) آن ملت است . زيرا مثالهاى تاريخى بصورت واضح بما نشان ميدهد كه دريك ملت ووطنى كه اجنبى مسئولى شده است محو شدن ( دولت ) آن ملت و وطن بصورت آنى و دفعةً واقع شده است . چونكه تا دولت يك ملت ووطن محو و منقرض نشود بران وطن وملت اجنبى مستولى شده نميتواند . اما دين آن ملت و وطن شان بصورت تدريجى آهسته آهسته محو و منقرض ميگردد ، و شرافت ، حقوق ، اخلاقيات ، ادبيات ، زبان ، تهذيب ، تربيت آن ملت يكى بعد ديگر محو و منقرض شده ميرود تا هيچ اثرى از ملت آن هم باقى نماند . اما بعضى خواهند گفت كه آقاى سر محور در باب مبالغه گوی میکنند . این استدلال که بعضی مملکتهای بسیار نزدیک همسایه شما که با وجود استیلای غیر دین و غیر ملت شان بران، باز هم به این درجه هائیکه سر محور میگوید چیزی نشده است ..\nحال آنکه اين يك تسلى و دلخوشى ايست كه خود آن گوينده بخودش ميدهد . و چون عينك دور بين حقيقت را بر ديده نهاده بخود و با نصاف نظاره كند بعضى از ان مقدمات را سراسر محو و منقرض مى بيند . و بعضى را نيم منقرض ، و بعضى را رو به انهدام و انقراض مثلا دولت و وطن شانرا ، اثر محو و منقرض مى بينيم . زيرا دولت شان همان دولت","chars":3448,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/01259.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/1259","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/1259","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}