{"book":"adl0616","page":1056,"text":"شماره ۱۲\nساله چهارم\n۷\n\nو حکومت چند چیز معتنابها مادون ایستانستیق صورت بنده : اولا – احوال اهالی که منبع قوت و ثروت ، و مقصد شان و شرف مملکت است به استانستیق داشته میشود . ثانياً – احوال قوة الباتيه ، وطرق مواردات ، ومواقع مدافعات ، ومداين ، وصحارى ، وجبال وانهار هر مملکت از روی قواعد صحیحه به استاتسقیق دانسته میشود . ثالثاً – صورت تنسيق مدنيه واهليه متینی بر قواعد صحیحه به استانستیق دانسته میشود . رابعاً – نفوس اهالی چقدر است . و از چقدر نفوس چه مقدار عسکر حاصل میشود ، و در هر سال چقدر توالد وتناسل ، و چقدر تضاعف و تناقض در مملکت بظهور میرسد . و منشاء تناقص از چه باشد جملگی به استا تسلیق دانسته میشود . خامساً – اهالی را تا کدام درجه تحمل تکالیف مالیه باشد . و بعد از انکه مالیه بصورت مستحسنه کرد آید چاره توزیع و تصریف آنرا بصور محقه نمودن به استانستیق داشته میشود . سادساً – مقادير وقيم محصولات صناعیه وزرعیه به استانستیق دانسته میشود . سابعاً – احوال تجاريهٔ مملکت و وسائط ترقی و توسیع این مادهٔ مهمه به استانستیق دانسته میشود . ثامناً – اصول تعميم وتوسيع معارف و دانش عموميهٔ تبعه که مدار کلی اعمار وترقی مملکت است به استا تسقیق دانسته میشود . تاسعاً – روابط وضوابط تنسيقيه و اصلاحیه امور ضابطه به استانستیق داشته میشود . عاشراً – چارهٔ تعميم قواعد مؤسسات خیریه به استا تستيق دانسته میشود ، والحاصل محتاج الیه بنی مواد مفيدهٔ معتناً بها فن ایستا تسقیق است . این است مختصری از تعریف و تبيين آن علم . وانشاء الله من بعد ازین گاه گاهی از بعضی ایستا تستیقات عمومیه مواد های مفیده درج خواهیم نمود .\n\nمقاله مخصوصه\nعمر انسانی؟ حیات جاودانی!\n\nطی میشود این ره بدر خشیدن برقی\nما بیخبران منتظر شمع و چراغیم\n\nآیا برق آسمانی چابکتر است یا عمر انسانی؟ در ظاهر برق، در حقیقت عمر! برق در آن واحد میدرخشد و محو میشود . حال آنکه عمر انسانی از یک روز تا بهفتاد و هشتاد ، بلکه نادراً تا بصد سال دوام دارد . برق الکتریکی ، در يك ثانيه از شرق بغرب سیر و دور میکند . حالا نکه عمر انسانی با وجود وسایط نقلیهٔ سریعه که بدست دارد بماهها آن مسافه را نمی پیماید !\n\nبلی ، ظاهر همین است که گفتیم . اما اگر یکبار مسئله را از دیگر نقطهٔ نظر ملاحظه کنیم سرعت برق را نسبت بسرعت عمر مانند خر در گل مانده می یابیم : اولا عمر طبیعی انسانی را بعمر کائنات عمرانی يك مقایسه و نسبتی باید بدهیم . عمر طبیعی انسانرا اگر صد سال و عمر کائنات را – صرفنظر از غیر محدود بودن آن – لا اقل يك مليون عصر تخمین بکنیم ، نسبت عدديك را به ملیون خواهیم یافت که در انحلال آن دوام را نسبت به این بیثباتی از درخشیدن و محو شدن آنی برق کمتر خواهیم دید ! عمر برق بالعمر كائنات یکجا دوام ورزیده و میورزد ، حالا نکه عمر از حد محدود مقدر خود يك خطوه بیشتر انداخته نمیتواند !\nسرعت سیر عمر را از بیت بیدل کابل را از ، حضرت خواجه حافظ شیراز نیز تا یکدرجه استنباط باید کرد . چنانچه میفرماید :\n\nبنشين لب جوى وكذر عمر ببين\nكين نصيحت ز جهان گذران ما را بس\n\nهر گاه در کنار یک جویبار تیزرفتاری در يك چمنزار لطافت آثاری بقدر يك ساعتی نشسته بسوی جریان آب نظر بدوزیم ، وقوة مفکره را دران پیندوزیم سرعت سیر عمر را عياناً مشاهده میکنیم . بلی ، نظارهٔ جریان آب جاری برای گذر عمر فانی يك آینهٔ عبرت بسیار معلومداری میباشد . هیچ چیزی گذر عمر را که بدرجهٔ جریان آب تیز رفتار بچشم تجسم داده نمیتواند . زیرا انسان بچشم می بیند که عمر بسان جریان گذشتن دارد . از رفتار آب ، رفتار اوقات و ساعات عمر در يك آن واحد بچشم جلوه کر میشود . آری دو سر دم در کشیدن و دم فرو بردن نیز اگرچه برای از پا در افکندن نهال زندگانی در هر دم و هر نفس در پیش دهن افتاده ولی باز هم بدرجهٔ روانی آب روان گذران عمر را بسان اعیاناً نشان نميدهد !\nاز نتیجهٔ این محاکمه همین حکم داده میشود که عمر را هیچ وفایی نیست . برق ، شرر ، حباب ، جریان آب ! .... دراز ساختن آن هم از حد طبیعی آن محال ! حدود طبیعی آنرا از نود تا به صد و بیست مقرر کرده اند حال آنکه صد و بیست حتی دو صد هم نسبت بدهی برق و شرر شمرده میشود و هم انقدر که مراعات قواعد حفظ صحت با همه شاید و باید آن بدرجهٔ نهایت کوشش ورزیده شود باز هم درازی عمر امکان امتداد را ندارد زیرا بمرور ایام عروق و شرائين به درایك كلفتی و ستیزی حاصل میشود که جریان خون از فعالیت طبیعی خود در میان آنها عاجز میماند . اعصاب یعنی پی ها را نيزيك شخی و کرکی پیدا شده از حال طبیعی خود در می افتد . حجیرات دماغیه را خشکی و فشاری پدیدار کردیده حواس از اجرای کار دران در میماند . دل را چاقی و بزرگی پیدا شده ، و دهنها و تجويفهای آنرا خشکی و فشاری دستداده وظیفهٔ تقسیم خون را بخوبی بجای نمی آرد . باینصورت رفته رفته همه تار و پودی که قماش زندگی را بوجود آورده پوسیده کی و کهنه کی واری","chars":4110,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/01056.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/1056","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/1056","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}