{"book":"adl0354","page":293,"text":"خاتمۀ تحفۀ الامان فی سیرۀ النعمان (۲۹۲) ذکر تلامذه ارشد امام اعظم رح\nآنرا بنظامنامۀ مالیۀ عصر حاضره تعبیر کنیم ــــ درین کتاب اقسام اراضی بلحاظ\nحیثیت وتنوع ــــ وانواع مالیات و اختلاف حیثیت های دهاقین ــــ اقسام حاصلات\nزمین و دیگر مراتب ولوازمات آن بدان خوبی و دقت نظر منضبطه است و متعلق\nبدان چنان قواعدی را مقرر داشته که بلحاظ آن زمانه تعجب انگیز میباشد و در طرز\nتحریر او خوبی بزرگ آنست که نهایت آزادانه بوده در طی تسطیر هدایات جابجا\nبتذکر آن خرابیها ئیکه در انتظامات سلطنت موجود بوده بنهایت شدت و لهجه\nدرشت پرداخت جلب توجه حکومت را بدان طرف نموده است ــــ\nچیزیکه بیشتر در تاریخ زندگانی قاضی صاحب قابل قدر گفته میشود تادیۀ فرائض\nمنصبی اوست بکمال جرأت و پافشاری در زمان چنان شهریاری که نہایت جبار و\nخود پسند بود و مثال آن در دیگر ممالک ایشائی کمتر بنظر می آید در کتاب الخراج به\nهارون الرشید نوشته است که ای امیر المومنین اگر تو در ماهی یکمرتبه بعرض و داد\nمظلومین میپرداختی همانا که در زمرۀ آن سلاطین محسوب نمیشدی که از حال رعایا\nغفلت میورزند بلی اگر تو یکبار یا دو بار برای انصاف کردن در امورات مملکت و\nعرايض رعایا وپژوهش حال برا یا در بار می نمودی و این خبر به تمام اطراف و جوانب\nمملکت انتشار مییافت البته که دست ظالم از جان و مال و ملت مظلوم دور میگشت بلکه\nاگر این اطلاع تنها بعمال و حکام هم میرسید که امیرالمومنین در سال یکروز ملاحظۀ\nامورات سلطنتی و باز پرس از کارهای حکومتی را مینماید البته که بدو شـان جرأت\nاین قدر مظالم وستمکیشی نمیدود . ماسوای قاضی صاحب احدی اینقدر جرأت نداشت\nکه بهارون الرشید این الفاظ را میگفت جای تعجب است که امثال این اشخاص پاکیزه\nنفس نیز از حملۀ و اتهام دشمنان رستگاری نیافته اند بعضی مخالفین قاضی صاحب را\nيك شخص متملق و چاپلوس معرفی نموده جهت تائید این مدعای خویش چند\nقصه ی را نیز از خود تراشیده اند و برخی از مورخین که تمیز تر و خشك را کرده\nنمیتوانستند این روایات را به بسیار شد و مد نقل کرده کوتاه بینان را بیشتر کوتاه نظر\nنموده اند چند حکایاتی ازین قبیل در تاریخ الخلفا نیز مسطور است که تمام این\nحکایات بیهوده و تحریرات فرسوده راهمین عبارتی که او را ما از کتاب الخراج در","chars":1903,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0354/00293.jpg","first_page":1,"last_page":303,"title":"Tuḥfat al-amān fī Sīrat al-Nuʻmān تحفة الامان فى سيرت النعمان","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0354/293","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0354/canvas/293","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0354/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0354_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}