{"book":"adl0290","page":78,"text":"علم حساب\n\n۷۱\n\nو ۴ خارج قسمت و ۲ باقی :\nعلامت تقسیم این ٪ است و چون این\nعلامت مابین دو عدد نوشته شود - عددیکه ما قبل\nعلامت مذکور باشد آن را مقسوم و عددیکه ما بعد\nآن باشد آنرا مقسوم علیه می گویند - مثلاً از ۱۲ ٪ ۳\nظاهر می شود که ۱۲ مقسوم است و ۳ مقسوم علیه :\n۳۹ - تقسیم بر دو قسم است بسیط و مرکب\nهر گاه مقسوم و مقسوم علیه هر دو اعداد مجرد یا اعداد مقرون\nمتحدالنوع باشند آنرا تقسیم بسیط میگویند و هر گاه مقسوم\nو مقسوم علیه هر دو اعداد مقرون از یک جنس اما\nمختلف النوع باشند آنرا تقسیم مرکب می گویند :\nدر عمل تقسیم اگر مقسوم عدد مقرون باشد\nمقسوم علیه عدد مقرون یا مجرد می تواند شد و\nهر گاه مقسوم علیه عدد مقرون باشد خارج قسمت\nعدد مجرد خواهد بود و اگر مقسوم علیه عدد مجرد باشد\nخارج قسمت عدد مقرون خواهد بود :\nمثال ۱ - شش چند ۵ روپیه سی روپیه میباشد\nهر گاه ۳۰ روپیه بر ۵ روپیه تقسیم کنیم خارج\nقسمت ۶ یعنی عدد مجرد خواهد بود - و چون","chars":824,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0290/00078.jpg","first_page":1,"last_page":1089,"title":"ʻIlm-i ḥisābعالم حساب","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0290/78","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0290/canvas/78","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0290/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0290_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}