{"book":"adl0233","page":65,"text":"۱۲\nساعتی اعلیٰ حضرت ارشاد فرمودند که اگر کسے از اهل هندوستان این خیال دارد که بغرض\nتعلیم صنعت وحرفت کسانرا یورپ باید فرستاد این خیال برائے اهالیان هند مناسب\nاست نه که افغانیان را زیرا که هندوستان از احکام شرعی آزاد است وافغانیان\nپابند احکام شریعت هستند اینجا از شراب و زنا و جمیع ممنوعات شریعت احتراز نمودن\nاست و در هندوستان از همه آزاد بودن اگر کسے از افغانستان در ممالک زاد فرستاده\nشود همه تقویٰ و پرهیز گاری برباد دهد هر که از او مشرب میشود همه اخلاق وعادات\nقدسیه را بر باد میدهد بدین جهت بهتر است که اهل یورپ در مملکت ما در آیند -\nمن این کلام را شنیده متحیر شدم که اعلیٰ حضرت از احوال اندرون لفافه چگونه آگاهی یافتند\nپس حیرت مرا دریافته ارشاد فرمودند که نزد من در میان ولی وعقلمند همین قدر فرق\nاست انچه در میان ٹیلیگراف وٹیلیفون فرق است بذریعہ ٹیلیفون انسان را در فهمیدن\nسخن بعقل وغور ضرورت نے افتد همچنانکه گفته شود بگوش مے آید لیکن دریافت\nکردن سخن بذریعہ ٹیلیگراف درین بعقل وغور وعلم ضرورت مے افتد یعنے اصطلاحات ٹیلیگر\nرا علم حاصل کرده و دست وکوب اور اصحیح دریافتن ضروریست همچنین ولی اللہ را\nبذریعہ الہام وغیرہ معلوم میشود که چنین گذشته شد و چنان خواهد گزشت وعقلمند از\nحالات و رفتار زمانہ مےشناسد کہ آیندہ چنین پیش خواہد آمد-\nہمہ وجوہات مذکورہ ظاہر است هر گاه که آنحضهٔ زندگانی کہ برائے تعلیم وتربیت مخصوص\nاست بحضوری چنین عقلمند و مدبر حمیده صفات شاه اسلام خلد آشیان را بوجود خود\nقدر تاموجود میداشت صرف شدہ باشد آن همہ اوصاف جمیلہ در وجود مبارک سراج الملۃ\nوالدین خلد اللہ ملکہ بالضرور پیدا شدہ باشند زیرا که طبع انسان خاصتہ چنین واقع شده\nاست کہ عادت ہر گاہے کہ بضرورت اختیار میکند رفتہ رفتہ آن عادت ہم طبیعت\nثانیہ میشود بقول سعدی علیہ الرحمہ والغفران -","chars":1558,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0233/00065.jpg","first_page":1,"last_page":93,"title":"Z̲ikr-i Shāh-i Islām muʼallifah-i Ḥājjī Muḥammad Khān ذکر شاه اسلام","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0233/65","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0233/canvas/65","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0233/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0233_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}