{"book":"adl0016","page":449,"text":"جلد اول\n۴۰۴\nکتاب ادب القاضی\nفایده\nدر دعوای استحقاق\nو شفعه\n\nخیر حاضر بودن آن اجاره کننده و دعوای اجاره گیرنده بر غصب کننده بغیر از حاضر شدن مالک شنیده\nمیشود لِوَ اشْتَرَى جَارِيَةً وَلَمْ يَقْبِضْهَا حَتَى اسْتَحَقَهَا رَجُلٌ بِالْبَيِّنَةِ فَالْقَاضِي لَا يَسْمَعُ بَيِّنَةِ\nالْمُسْتَحَقِّ وَلَا يَقْضِي لَهُ بِالْجَارِيَةِ مَا لَمْ يَحْضُرِ الْبَائِعُ وَالْمُشْتَرِى وَلَوْ كَانَ لِاسْتِحْقَاقِ بَعْدَ الْقَبْضِ\nيَثْبُتُ بِحَضْرَةِ الْمُشْتَرِى دُونَ الْبَائِعِ وَالْأَخْذِ بِالشَّفْعَةِ نَظِيرُ الِاسْتِحْقَاقِ كَذَا فِي الذَّخِيرَةِ\n(فصول عمادی) و اگر کسی خرید کنیزی را قبض نکرده بود او را تا اینکه مردی باستحقاق خواست آن کنیز را\nبگذرانیدن شاهدان پس قاضی نشنود شاهدان آن مستحق را و حکم نکند برای او بآن کنیز تا حاضر نشود\nفروشنده و خرنده و اگر دعوای حق خواستن بعد از گرفتن و قبض کردن خریدار بود درین صورت\nحاضر بودن خرنده شرط است برای صحیح شدن دعوی نه حاضر شدن فروشنده و حکم گرفتن بنام\nسبب شفعه مانند حکم رفتن است باستحقاق همچنین ذکر شده در کتاب ذخیره و ذکره فتاوی\nرشید الدین لا يَسْتَحِقُّ وَلَايَةَ الدَّعْوَى عَلَى الْبَائِعِ وَإِنْ لَمْ يَكُنِ الْعَيْنُ فِي يَدِهِ وَكَانَ فِي يَدِ الْمُشْتَرِي لِأَنَّ الْبَائِعَ\nغَاصِبٌ لِلْمُسْتَحِقِّ غَاصِبُ الْغَاصِبِ فِي دَعْوَى الْمُدَّعِى عَلَيْهِ الْغَاصِبِ صَحِيحٌ وَإِنْ لَمْ يَكُنِ الْعَيْنُ فِي يَدِهِ\nلِأَنَّهُ يَدَّعِى عَلَيْهِ الْفِعَالَ (فصول عمادی) در فتاوای رشید الدین رح ذکر شده است که مستحق راست\nتصرف دعوی کردن بر فروشنده اگر چه آنمال در دست او نباشد و در دست خرنده باشد زیرا که فروشنده\nغصب کننده است و خرنده غصب کننده غصب کننده است دعوای مدعی بر غصب\nکننده صحیح است اگر چه آن مال غصب کرده شده در دست او نباشد زیرا که مدعی دعوی میکند\nبر او فعل غصب کردن را وَلَوْ اشْتَرَى شَيْئًا بِشَرْطِ الْخِيَارِ فَادَّعَاهُ آخَرُ فَيُشْتَرَطُ حَضَرَةُ\nوَالْمُشْتَرِى عِنْدَ أَبِي حَنِيفَةَ رَحِمَهُ اللهُ كَذَا ذَكَرَهُ رَشِيدُ الدِّينِ فِي فَتَاوَاهُ وَذَكَرَ أَيْضًا فِي فَتَاوَاهُ وَالْمُشْتَرِى\nبِالْبَيْعِ الْبَاطِلِ لَا يَكُونَ خَصْمًا لِلْمُسْتَحَقِّ (فصول عمادی) و اگر کسی خرید چیزی را بشرط خیار پس دعوی\nنمود آن چیز را دیگری در خصومت حضور بایع و مشتری هر دو شرط است نزد امام ابو حنیفه رح همچنان\n\nفایده\nدر شرط بودن حضور فروشنده در دعوی\nکردن کسی بر خریدار بکه خریده او\nباشد و نیز بر انخیار","chars":2142,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0016/00449.jpg","first_page":1,"last_page":689,"title":"Sirāj al-aḥkām fī muʻāmalāt al-Islām ‏سراج الاحكام فى معاملات الاسلام ‏","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0016/449","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0016/canvas/449","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0016/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0016_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}