{"book":"adl0016","page":187,"text":"جلد اول\n۱۷۸\nکتاب ادب القاضی\nو بدستی که قاضی بپرسد از ناتوانی دیندار از همسایگان او و از اهل دیار او از مردمان ثقه و معتمد نه از فاسقان و گناه\nاخبار یک نفر عادل در مال غایب بودن صاحب دین اخبار د و نفر با حتیاط نزدیک تر است و اما اخبار شخصی\nکه پوشیده باشد حال او دل بکون و فاسق بودن او پس اگر موافق شد قول و برای قاضی عمل کند بآن\nواگر موافق شد عمل نکند بآن اگر نباشد مرقاضی را در توانگری و ناتوانی هندی را ی پس شرط کرده شده ات\nعادل بودن شخص اخبار کننده و یکه شمرده است همین شرط عادل بودن اخبار کننده را در کتاب نهر و نخرایت\nو تا شخص فاسق هم عمل کرده میشود اخبار او شرط نیست برای شند نقل ضی جان اخبار ناتوانی دیندار را حا\nبودن صاحب دین و نه شرط است لفظ شهادت لیکن کر صاحب دین غایب باشد بشنود قاضی بنجا پر را\nدر غایت آن پذیر ابضامن مگر شرط است حاضر بودن صاحب دین و لفظ شاهدی در ان وقتیکه دعوی\nکند صاحب دین و دیندار در توانگری و ناتوانی او و کیفیت اخبار ناتوانی و پندار این است که بگوید خیا\nکننده که حال دین دار حال توامان میباشد در نفققه او و جامد او و حال و به تنگی و دشوار پست و بتحقیق\nدانسته ایم حال او را در پنهان و آشکارا و اگر گفته اخبار کننده کان که نمیدانیم که مردین دار را مالی با\nکافیست این قول ایشان در ثبوت ناتوانی دیندار و في انفع الوسائل ولاتكون هذه شهادة\nعلى النوبات كالاعسار بعد اليسار أحوالدث فتكون شهادة با مخادث لا بالنقى بسته\nعلیه العناق في العباء الرائق و در کتاب انفع وسائل و رده است که این شاهدی ناتوانی شاهدی برستی\nمیشود پس بدستی آن ناتوانی که پس از توانگری است امر نو پید است پس میشود این شاہدی با مرنو\nبیستی و تنبیه کرده باین حکم امام سمرقانی رحمه الله فان لم يظهر له مال خلی سبيله ( هدايه ) الى\nمن الحبس جبرا على الدين نه ( رد المحتار ) بلا كفيل الا في ثلث مال بينم وقف واذا\nكان اللبائن غائبا ( در مخار ) واشار بقوله خلي سبيله إلى انه لا يحبسه مرة أخرى للأول\nولا لغيره حتى يثبت غريمه غناء والكلام في اطلاقه جبرا على رب الدين فلوا طلقه رب الذين","chars":1766,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0016/00187.jpg","first_page":1,"last_page":689,"title":"Sirāj al-aḥkām fī muʻāmalāt al-Islām ‏سراج الاحكام فى معاملات الاسلام ‏","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0016/187","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0016/canvas/187","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0016/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0016_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}