{"book":"adl0016","page":174,"text":"جلد اول\n۱۶۵\nکتاب القاضی\n\nاذا مات سلطان واتفقت الرعيه على ابن صغيرله وجعلوه سلطانا ما حال الخطباء والقضاه\nوتقليد اياهم مع عدم كماليته قال ينبغى ان يتفقوا على رجل عظيم فيصير سلطانا لهم فيقلد هم\nوهو يعد نفسه تبعا لابن السلطان ليعظمه لنفسه ويكون السلطان فى الحقيقة هو الوالى\n\n(جامع الفصولین) وقتیکه مرد سلطانی و اتفاق کردند رعیت او بر پسر صغیر او و کردند اورا سلطان\nدرین صورت پرسیده میشود کیفیت حال خطیبان و قاضیان و تعیین نمودن همان پادشاه صغیر آیانرا بقضا\nو خطبه نماز جمعه با اینکه صغیر ولایت و اختیار ندارد گفته است امام محمد رح میباید که اتفاق کند رعیت بر مردی\nبزرگ پس میگردد او سلطان برآنرعیت پس مقرر میگرداند آن والی همان کسان را می قضا و خطبه خواندن جمعه\nو بشمارد آنوالی نفس خود را تابع آن صغیر که سلطان است و تعظیم کند او را از جهت خلافت و میباشد پادشاه\nدر حقیقت همین والی بزرگ السلطان المولى اذا كان صبيا فبلغ هل يبقى سلطانا ام يحتاج الى تقلید\nجدید لا تصح انه يحتاج الى تقلید جدید (عالمگیری) اگر پسر نابالغ را ولایت سلطنت داده شده\nبود پس بالغ شد ایا باقی میباشد سلطانی او یا محتاج میباشد بولایت دادن جدید از طرف رعایا روایت صحیح\nاینست که محتاج میباشد بولایت دادن جدید الباب التاسع فى رزق القاضي (عالمگیری) باب نهم ثابت\nدر بیان رزق قاضی ولا بأس برزق القاضی (هدايه) وللعلماء والقضاة والمعلمين حظ فى بيت المال\n(قاضيخان) وباك نيست برزق گرفتن قاضی از بیت المال و مرعلماء وقاضيان ومعلمان بهره و حصه رزق در بیت المال\nاست ثم القاضى اذا كان فقيرا فالافضل بل الواجب الاخذ وانكان غنيا فالافضل الامتناع\nعلى ما قيل ففيما لبيت المال قيل الاخذ وهو الاصح صيانة للقضاء عن الهوان ولئلا لمن يولى\nبعده من المحتاجين لانه اذا انقطع زماناً يتعذر عادته ( هدایه ) بعد از ان اگر\nقاضی محتاج بود پس بهتر بلکه واجب گرفتن اوست رزق خود را از بیت المال واگر قاضی تو انگر بود پس\nمنع اور ولی اوست ز رزق گرفتن بنا بران که بعضی از علماء گفته اند از جهت شفقت برمال بیت المال و بعضی\n\nفایده\nاتفاق رعیت\nدر سلطنت صغیر\n\nفایده\nباب نهم در بیان\nرزق قاضی و عالمان\nو پادشاهان","chars":1833,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0016/00174.jpg","first_page":1,"last_page":689,"title":"Sirāj al-aḥkām fī muʻāmalāt al-Islām ‏سراج الاحكام فى معاملات الاسلام ‏","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0016/174","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0016/canvas/174","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0016/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0016_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}