{"book":"adl0015","page":99,"text":"صحيفه ٩٦\nغزلیات میرزا بیدل عليه الرحمه\nحرف التاء\n\nزنده گی شوخی کمین و میست فرصت گیر و دار مسجد میست\nپوست برتن دریدن محک هیچسو ماهی جدائی در میست\nپاس پیموده ام زنامه مپرس جادو مینای اشك چشم نمیست\nهم بخون يك نگه تغافل زن اگر آئينه قابل ستمیست\nبرفلك میتوان شد از تسلیم پایه عزت هلال خمیست\nبسکه تنك است عرصهٔ امکان چون نگاهم طرف روی قدمیست\nعجز خوش استقامتی دارد بار به آسمان بدوش خمیست\nبر خود که خاك پای توام خاك پای ترا بخود قسمیست\nهر کجا عشق چهره پرداز است سایه هم صورت سیه قلمیست\n(بیدل) از دامگاه صحبت خلق سر کشیدن بجيب خویش دمیست\n\nتردماغی نقد هزار آزار است هر قدر نم شمری بسیار است\nبشبنم زار من و ما خم سندییم چه توان کرد نفس بیکار است\nخاکساران جبین حسرت اند سبزه و گل ززمین بسیار است\nدر عدم نیز غباری دارد حاکم آئینه جوهر دار است\nتا رسائی قفس شکوهٔ کیست خامشی پیچش صد طومار است\nچون جرس کاش بقول ترسیم ناله مال اثر بیقرار است\nدل جمعی که توان گفت کجاست غنچه هم يك سر و صد دستار است\nاز سعی مکشیدام آبله پاست خار این ره مژه خون بار است\nحسن نادیده تماشا دارد مرزه برداشتن دیوار است\nپیش ما معذورم از الفت دل بر نفس آبنه نا هموار است\nغنچه را خنده و پرواز یکیست بال مادر گره منقار است\nمرده هم فکر قیامت دارد آرمیدن چقدر دشوار است\n(بیدل) از صنعت تقدیر مپرس زلف ياريم وشب ما تار است\n\nز نقش پاتو کاینجا دار آئینه است بساط روی زمین راهوار آینه است\nبیاد جلوه نظر باختیم ليك چسود که این گل از چمن اعتبار آینه است\nتوان ز ساده دلی گشت نسخهٔ تحقیق که خوبی و زشت جهان در کنار آینه است\nکدورت از دم هستی کشد دل آگاه نفس بچشم تأمل غبار آینه است\nمباش غره عشرت کزین نما شاکام تحیر آینه دار خمار آینه است\nاگر زجوهر آئینه پست دام بدوش چرا زدوش و حیرت شکار آینه است\nبدستگاه صفا کوش کز دلی داری همین فروغ نظر اعتبار آینه است\nبروی کار نباید هنر زصاف دلان که عرض جوهر خود زنگبار آینه است\nهمه بشوخی تمثال چشم باخته ایم وگرنه حسن برون از کنار آینه است\nسخن زجوش حيا برلبم گره گردید نفس زآب بپند حصار آینه است\nز غصبهای بد و نيك این جهان (بیدل) دلی که صاف شود درشمار آینه است\n\nزهی چمن ساز صبح فطرت تبسم لعل مهر جویت\nسحر نسیمی وزامد از در پیام گلزار وصل در بر\nهوائی مشق انتظارم زخاك كفتن چه باك دارم\nبجستجو هر طرف شتابم همان جنون دارد اضطرابم\nزکاشت ریشه نخندد که چرخنی افسرده کی پسندد\nبعشق نازد دل هوس هم بياك از شعله خار و خس هم\nباین ضعیفی که با ردردم شکسته در طبع رنك زردم\nزسجده خجلت آور من چه ناز خرمن کند سر من\nاگر بهارم تو آبیاری و گرخرا غم تو شعله کاری\nکجاست مضمون اعتباری که (بیدل) انشا کند نثاری\nزبوی گل ناوای بلبل فدای فهمم که گفتگویت\nچو رنك رفتم ز خویش دیگر چمرنك باشد نشار بویت\nهنوز دارد خط غبارم شکسته كلك آرزویت\nبزیر پایت مگر بیابم دلی که گم کرده ام بکویت\nچو ماه نو نقش جام بندد لبی که ترشد بآب جویت\nرساست سر رشته نفس هم بقدر افسون جستجویت\nبگرد نقاش شوق گردم که میکشد حسرتم بسویت\nکه خواهد از جبهه ترمن چو گل عرق کرد خاك كويت\nزحیرت من خبر نداری ببارم آینه رو برویت\nبمداغم پیکر نزاری پیشکشم پیش کار مویت\n\nزهی خجلان حیرت کلام هوش تسخیرت دماغ موج می آشفته نيرنك تقريرت\nشکایت نامه بیداد محو بال عنقا شد هنوز از ناله ام پرواز میخواهد پر تیرت\nجهانی در تغافل خانه نازت جنون دارد چه سحر است اینکه در خوابی و بیدار است تعبیرت\nخیال صید لاغر انفعالی در کمین دارد زشرم خون من خواهد عرق رو آینه شمشیرت\nدو عالم رنك و يك گل اختراع صنع ناز است این قیامت میکشد كلك فرنگستان تصويرت\nحديث شکوۀ این ساده کی نتوان رقم کردن گهر حل کردنی دارد مداد كلك تحريرت\nگرفتار و فا نشك رهایی بر نمیدارد همه گر ناله گردم بر نمی آیم ز زنجیرت\nنمیدانم چه دارد با شکست شیشهٔ رنگم نگاه مخموری هنگامۀ میخانه تعمیرت\nتحیر کز همه آئینه سازد دشت امکانرا نمیگردد حریف وحشت تمثال نخجیرت\nبپیری کشت (بیدل) طرز انشای تو شیرین تر ندانم اینقدر لعل که قد آمیخت باشیرت\n\nزهی مخموری عالم کش از حسرت جاعت زبانها تاشکای ساغر کش خميازه نامت\nبطوفان خانه خورشید ظلمت در نمیپاید زحسق تا کستن نیست نتوان بست احرامت\nبچشم کم نگه بینید سیه روزان الفت را بصد خورشید میتازدسحر پرورده شامت\nتلاب از موج تلخی در کنار ناز می غلطد سخن را زیب دیگر میدهد انداز دشنامت\nبفکر سایهٔ سودای ما یارب که پردازد دو عالم يك جنون زارست از شور دو با دامت\nنفس را دام راحت خلوت آئینه میباشد نگردی غافل از دلهاییکه مطلوبست آرامت\nغزال کرد چین پیکانه کار اجزای رنگت را هنوز امید سربزیریست در اندیشه خامت\nکه میداند حریف ساغر وصلت که خواهد شد كجا پيمانه پر کردیم از سر جوش پیغامت\nکنون گز پرده رنگم بچندین جلوه عریانی چه مقدار آنقبای بازشك آمد براندامت\nشکیبائی و اعشام چشم است زنجیر گرفتاری غمی باشد برون پرواز ما از حلقهٔ دامت\nبطوفان بهار توخطیها غوطه زد آخر جهان از سایه سرو تو نایافت لب بامت\nنه از کیفیت آگاهی است این و عظت ای زاهد همان تعلیم چغزیست فریاد لب بامت\nمزاج هرزه تازت آنقدر و حشیست ای غافل که از وحشت رمی کر حو دلجان و حشت کند را مت\nچه می پیچی زدوی جهل بر طول امل (بیدل) که موهومیاست چون تار نظر آغاز و انجامت\n\nزهی هنگامهٔ امکان جنون ساز غریبانت زمین و آسمان يك جا نز دامن تا گریباتت\nکدامین راه و کو منزل بکام تازی ای غافل بفکر دشت و در میردی و در جیب است میدانت\nبه پیش باطنی بینی چه افسونست تحقیقت زبان خود نمی فهمی چه نیرنگست عرفانت\nپي تحقيق كردی میکنی از دور و بینا بئ ندانم اینقدر در خود که افتاده است دامانت\nكتاب معرفت سطری زدرس فهم مجهولت دوعالم آگهی تعبیری از خواب پریشانت\nبه انداز تغافل تا بکی خواهی جنون کردن غبار انگیخت از عالم بیای خفته جولانت\nنه غیری خوانده افسونت نه لیلی کرده مجنونت همان شوق تو مفتونت همان چشم تو حیرانت\nشهادت تاز مو زغیب بر پی پرده يدا نجا اگر میکشتی آگاه از گشاد و بست مژگانت\nجهانی نقش بستی ليك ننمودی بکنی( بیدل ) باین حیرت چه مکتوبی که نتوان خواند عنوانت","chars":5085,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0015/00099.jpg","first_page":1,"last_page":241,"title":"Ghazalīyāt-i Mirzā Bīdil غزليات مرزا بيدل","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0015/99","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0015/canvas/99","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0015/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0015_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}