{"book":"adl0015","page":96,"text":"غزلیات میرزا بیدل علیه الرحمه\nحرف التاء\n\nزان اشک که چون شمع زچشم تر من ریخت مجلس همه رنگین شد و گل در برمن ریخت\nافسون فنا خواب مهیا قدح بر آورد این آب فلك بود كه بر کوهسار من ریخت\nعمریست سراغ دل گم گشته ندارم يارب بكجا این ورق از دفتر من ریخت\nاشكم زتنك مايگيم هیچ نپرسید تا جرعه فشانم زمین ساغر من ریخت\nچون سایه زبیمار ادب دست بدارید افتاده کی بود که بر بستر من ریخت\n\nآهنگ شرر ریزی چو شرر در سرم افتاد تا چشم به پرواز گشودم پر من ریخت\nآنروز که یارب چون دست حمایت موجش شد و سایه گل بر سر من ریخت\nچون شمع پس از مرك هم دمیتم نشودم برروی من آبست که خاکستر من ریخت\nفرياد که چون شمع بجائی رسیدم يك لغزش مژگان بهمه پيكر من ریخت\n( بیدل ) ديت آب رخ خود ز که خواهم این خون قناعت طمع کافر من ریخت\n\nزان خوشه که مینا كرى باغ عنب داشت هم دانه پر مجاله هزار حساب داشت\nيكتائیش افزون ادب خواند بر اظهار مقراض بیان گشت زبانی که دو لب داشت\nبی تجربه مكيشوف نشد نفرت دنیا تا وصل دماغ همه كس حرص طرب داشت\nچیزی نمودیم که از زد بخیالی تمثال ز آئینه تحقيق ادب داشت\nکر در خط تسلیم قضا سر ننهادیم پیشانی بی سجده ما چین غضب داشت\n\nخورشید پس از رفع سحر پرده دری کرد تا کرد نفس کم نشد این آينه شب داشت\nمفهوم نگردید که ما و من هستی در خواب عدم این همه عریان زچه لب داشت\nاز مشتری و زهره نه رنگیست نه بوئی این باغ همین خار و خس رأس و ذنب داشت\nصد گره بامل هرزه شمردیم و کسی نه سر نافهم شمع همین يك دو وجب داشت\nدلكير تو از منت مرهم نتوان زیست زخمیکه لب از خنده بدردید طرب داشت\n( بیدل ) دل هر ذره طبیش خانه آهیست آیا پی مطلب چه قدر درد طلب داشت\n\nز انقلاب جسم دل رساز وحشت هاله نیست سنگ هر چند آسیا گرد دشرر جواله نیست\nپرتو هر شمع در انجام دودی میکشد کاروان گر خود همه رنگست بی دنباله نیست\nاز غبار كسوت آزادند مجنون طینتان غیر طوق قمری اعجا چاك گریبان هاله نیست\nسرمه جوشاند است عشق از منظر حرف کمست در نیستانیکه آتش دیده باشد ناله نیست\n\nدر کلستا نيكه داغ عشق منظور وفاست جز دل فرهاد و مجنون هر چه کاری لاله نیست\nعذر مستان کرفسون ساحری باشد چه سود محتسب خرگرماست ای خود آن کوساله نیست\nصورت دل بسته ایم از شرم دید آب شد هیچ تدبیری حریف انفعال ژاله نیست\nهر کجا جوش جنون دارد تب سودای عشق ( بیدل) این جا آسمان سرپوش يك تبخاله نیست\n\nزاهد که بادش آشنا پیمان شکست و ریخت تاشیشه بشکند دل مستان شکست و ریخت\nبر دیده سپر نشاند آبروی هلال نعل سمند او که بخولان شکست و ریخت\nاشکی که در خیال تواز دیده ریختم صد گوهر آبگینه عمان شکست و ریخت\nتا کی بی اشك توان جمع ساختن کرومیرا تبسمت پریشان شکست و ریخت\nسامان روزی از عرقی سعی مشکل است یعنی در آبرو نتوان نان شکست و ریخت\nما نشه نقش با سکلی عجز خفته ایم بر ما هزار آبله باران شکست و ریخت\n\nشب با سواد زلف توزد لاف همسری صبحش بسنگ غرفه دندان شکست و ریخت\nآن خار خار جلوه که ماتم و حسرتش در چشم آرزو همه مژگان شکست و ریخت\nنیش زمانه از اثر گفتگو کداخت رنگ بهار ناله مرغان شکست و ریخت\nبر سنگ میزد آینه ام تیشه خیال دیدم که رنگ چهرۀ امکان شکست و ریخت\nاشکم بدوش هرزه سفيد كشيده رفت این ننگه بار سایه گریبان شکست و ریخت\n( بیدل ) بکا ر رفع خماری نیامدیم مینای ما همان عرق افشان شکست و ریخت\n\nزبان چو کج روش افتد جنون بدست است قظ محرف این خامه تیغ دو دست است\nجهان چو معنی لفظ بفهم کس نرسید که این نخچیر گل کرده نیست پاهست است\nنبرد چرخ مشو غافل ازخم تسلیم زمانه که توسن پر کشیده پست است\n\nزخلق شغل علائق حضور مردن برد جدا فتاد سراز تن بفكر باست است\nکمال همت وارسته ناو کی داری ز هر چه در گذری حكم صاف شست است\nبگوش عبرت ازین پرده میرسد آواز که نقش طاقچه رنك رنگ بست است\nگشاد کش نفس آزما تبم و دا ( بیدل ) درین محیط همه ماهیم و يك شست است\n\nز بس بخلوت حسن تو یار آینه است نگاه هردو جهان در غبار آینه است\nکدام جلوه که محتاج صافی دل نیست بهر چه مینگری شرمسار آینه است\nهمه بشوخی تمثال چشم باخته ایم و گرنه حسن برون از کنار آینه است\nمباش غره عشرت درین تماشاگاه تحریم آینه دار خمار آینه است\nسخن زجوش حيا بر لبم کره گردید نفس زآب به بند حصار آینه است\nززنده کی همه گردنك وضۀ داریم با متحان نفس در فشار آینه است\n\nهجوم جلد گل آغوش شبنم است اینجا بهار هم چقدر دلفگار آینه است\nچنان بعشق تو لبریز جلوة خویشم که هر طرف دوم دل دو چار آینه است\nتو هم زخود غلطی چند نقش پندارست کاروی کار جهان پشت کار آینه است\nچه ممکن است دهد عرض هرزه تازیها همیشه موج نكاهم سوار آینه است\nنگشتیم سرشکی که جلوه یار نداد گداز دل چقدر آبیار آینه است\nزبی نشانی آنجلوه شرم کن ( بیدل ) هنوز رنگ تو صرف بهار آینه است\n\nزنكه معنی مکتوب عشق پیچش داشت زبان خامه ما هر چه گفت لغزش داشت\nهزار گل زچمن رفت و باز بر گردید بهار رنك چه مقدار ذوق گردش داشت\nازین چمن بجه شوخی گذشته ٩ مروز که رنك شرم نواز بوی گل تراوش داشت\nحیرتم چه فسون خواند عجز بسمل من که جای خون دم شمشیر یار ریزش داشت\nبجز خیال خزان هیچ نیست رنك بهار که غنچه از بررنگ شکسته بالش داشت\n\nسحاب مزرعۀ رنگ ما و من دیدم نه سنك بود نه مینا شکست بارش داشت\nبيك نظر دو جهان از عدم بر آوردی کشاد آن مژه کار اجمبه کاوش داشت\nلغافل تو بیفتد دماغ صرفه ندید و گرنه دل هوس يكدو ناله ارزش داشت\nدنم که بخیه از آستان دل ما بندم زبرو کعبه مکو سنك هم پرستش داشت\nهزار شمع بيك حرف داغ شد (بیدل) که این بساط هوس آنچه داشت کاهش داشت\n\nزخود رمیدن دل بسکه شوخی انگیز است چوشبنم آبله ما شرار مهمیز است\nز جنبش مژه ربط اشك میبارم که زخمه رك این ساز نشتر تیز است\nهزار سنگ شرر گشت وبال ناز افشاند هنوز سعی گداز من آبرو ریز است\nبطبع سنك فسردن شرار می بندد هوای عالم آسوده کی جنون خیز است\nدمیده ایم چو صبح از دم گرفتاری غبار عالم پرواز ما قفس پیز است\n\nدماغ منت عشرت گز است زین محفل خونم که خنده مینای می شکر ریز است\nکدام صبح که شامم مخفت در بغلش صفای طینت امکان كدورت آمیز است\nسپر هوای اقامت درین چمن مفراز بهوش باش که تیغ گذشته ی نیز است\nشکست طرف حباب از محیط خالی نیست زخود تهی شده از هر چه هست لبریز است\nکباب طاقتی بگذر از هوس ( بیدل ) دليل صحت بیمار حسن پرهیز است","chars":5222,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0015/00096.jpg","first_page":1,"last_page":241,"title":"Ghazalīyāt-i Mirzā Bīdil غزليات مرزا بيدل","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0015/96","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0015/canvas/96","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0015/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0015_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}