{"book":"adl0015","page":92,"text":"حرف التاء\n\nغزلیات میرزا بیدل علیه الرحمه\n\nصحیفه ۹۸\n\nدل را گشاد کار ز صد عقده پرواست\nسر بر نمیکنیم ز خط رضای دوست\nگر آرزو بچشم تأمل نظر کند\nدارم نوید مقدم صیقل جلوه\nوامانده ی فسرده یأسم نمیکند\nفردا محشر هم اگر این ماومن بجاست\nدشوار نیست قطع امید من آن قدر\n\nآزادی طبیعت این مهره ششدر است\nچون خامه سعی لغزش ما هم مسطراست\nخط لبی که دیده فریب است اسطراست\nناصح خوشی گوشم از آواز پا کر است\nتسلیم سایه پرتو خورشید را پر است\nما را همین جبین عرقناك كوثر است\nمقراض پاسم و دم تیغم مکرر است\n\nغواص آرزوی گرفتاری تو ایم\nرنگ پریده ایست ز روی خزان ما\nدریا کشیست مشرب بیهوشی حباب\nتجدید رنگ و بو نرود از بهار من\nبالا رویست آینه را درین بساط\nيك روی گرم در همه عالم پدید نیست\n(بیدل) بغارتم اثر انتظار عشق\n\nما را باصل گره دام گوهر است\nدر بوتهای غنچه اگر خون دفتر است\nاز خویش رفتن بدو عالم برابر است\nنخل حیاسم و نفسم جمله نوبر است\nاینجا چو شمع کز قدمی هست برسر است\nخورشید هم بکشور ما سایه پرور است\nچشم تری کین مژه گرید گوهر است\n\nدل ز اوهام غبار آلود است\nطرف عجز غرور است این جا\nگر شوی محرم ایجاد طلب\nبر دل کس نخوری از دم سرد\nکشته حسرت شهیدان وفا\n\nزنگ آئینه آتش دود است\nسجده ها آینه مسجود است\nنقش پا آینه مقصود است\nوعظ بیجا همه جا مردود است\nآب شمشیر تو خون آلود است\n\nعمر ها شد که چو موج گهرم\nمعنی شهرت عنقا دریاب\nغنچه گل کن که درین عبرتگاه\nزخم دل ضبط نفس میخواهد\n(بیدل) از هستی موهوم مپرس\n\nبال پرواز قفس فرسود است\nشور معدومی ما موجود است\nخنده را چاك گریبان سود است\nغنچه را بستن لب بهبود است\nساز بنیاد نفس نابود است\n\nدل محو حیاست آینه ترتیب داده است\nاز محو جلوه گر همه تمثال بر کند\nدر عرصه که رخش خرامت جنون کند\nکو تلخکامی دیده حسرت نگاه عقل\nمشق ستم زطینت ظالم نمیرود\nنقش جبین نتيجه اندیشه دوییست\n\nای ناز مشق جلوه که این صفحه ساده است\nحیرت مقام جوهر آئینه داده است\nگل کرسوار رنگ برلید پیاده است\nدشت جنون ودامن صحرا کشاده است\nزور کمان دمیکه نمالد کباده است\nنم يك شخص و آینه تمثال داده است\n\nنادیده سجده بخیالت ادا کند\nزحمت کش سمندکده ناتوانیم\nما را خیال آن مژه افسون بخو بیست\nعجز و غرور خلق کر آید بامتحان\nچون شمع منبع سر بهوا تازیت نکرد\nروزی در انحصار توهم نمی دهم\n\nصد سر یکسوت مژه گردن نهاده است\nبار جهان چوسایه بدوشم فتاده است\nاز ریشه های تاك مكو موج باده است\nپروانه های ذره ز کردون زیاده است\nاز پا نشستی کنه به پیش ایستاده است\nعنقا در آشیان مگس بیضه داده است\n\n( بیدل ) چوشمع برخط تسلیم خاك شو\n\nای پرشکسته در قفس آتش فتاده است\n\nدل گرم من آتش خانه کیست\nهزار آینه روز خویش شب کرد\nاگر لبخند ندارد محرمتی\nنورزیدم بتعمیر خیالی\nببیدل آهی کشیده چشم پوشید\n\nنگاه حسرتم پروانه کیست\nصفا مهتاب فرش خانه کیست\nلب زخم خط پیمانه کیست\nغبارم يارب از ویرانه کیست\nباین تکلیف خواب افسانه کیست\n\nخط جاست امشب زهرن هوش\nاصل درمبدوغ سازه ندارد\nزچاك دل نواها می تراود\nرك گل ناله زنجیر دارد\nشرارم کار خواهد کرد خرمن\n\nخیال ترکس مستانه کیست\nفسون ریشه دام دانه کیست\nکه می فهمد زبان شانه کیست\nچمن جولانگه دیوانه کیست\nرون از ریشه جستن دانه کیست\n\nبذوق نقشبندی میرویم (بیدل)\n\nشکست رنك صورت خانه کیست\n\nدل ماند بی حس و نفس افتاده بال رفت\nزین دشت کرد ناقه پیکر نشد بلند\nغافلی نبرد ز کوهسار موج\nبیدستگاهی آفت آثار درد نیست\nاشکم بدیده محل انداز برق داشت\nای چینی اینقدر بطنین موی سر مکن\n\nاین ناوك وفا همه جا پوست مال رفت\nهر محمل که رفت بدوش خیال رفت\nسرها زاتوی عدم از زیر بال رفت\nتا رفتنیست خط اگر از خامه بال رفت\nگفتم نگاهی آب دهم بر شکال رفت\nفغفور در اعاده ساز سفال رفت\n\nحلق ازین بساط بوهم گذشتگی\nزردوشان تهیۀ راه عدم کنید\nکرشرم داری ازهوس جاه شرم دار\nموج گهر چه وا کند از معنی محیط\nتصویر تیره بختی من میکشید عشق\n( بیدل) دلیل مقصد عزت تواضع است\n\nبی نقش پا چو قافله ماه و سال رفت\nقارون بزير خاك پى جمع مال رفت\nنامقره شد کهر عرق انفعال رفت\nحرفیکه داشتم زبياضـتلی لال رفت\nاز خامه تا قرنك قلم برزغال رفت\nزین جاده ماه نو بخمیدن کمال رفت\n\nدلم چوغنچه در آغوش عافیت تنک است\nهستی از اثر نیستی مشو غافل\nباین دو روزه نمودیکه در جهان داریم\nبهار کرد خجلت ملت جلوه شوخی بال\nترا که خط شوخ تو در نظر داریم\nغبار الفت اسباب دام غفلت ماست\n\nزخواب نازسرم چون گهر نه سنک است\nبهار حادثه یکسر شکستن رنك است\nنشان ما عرقی شرم و نام ما ننك است\nطراوت رك کل دام عشرت رنك است\nبچشم مارك كل بالملهو رك سنك است\nنسوز مژه وصیقل نکه زنگ است\n\nنمیتوان طرف خوب و زشت عالم بود\nاگر نوای بدامن کشیده هوش باش\nز غنچه خسبي اوراق کل توان دانست\nبوادی که تحیر دلیل مقصد ماست\nچو گفتگو بمیان آمد آتنی برخاست\nزحرف زهد بميخانه دم مزن (بیدل)\n\nخوشا طبیعت آئینه که در زنگ است\nکه غنچه را نفس آرمیده در چنك است\nکه جای خواب فراغت درین چمن تنگ است\nزاشك تا نچکیدن هزار فرسنگ است\nمیان کام و زبان نیز در سخن جنك است\nکه کار سبحه درین بزم خارج آهنگی است\n\nدل مضطرب پاس و نفس ناله يجنك است\nآئینه بصیقل زن اگر حوصله خواهی\nلب تاسکی از ضبط نفس آب نگردد\nاین مدعا خواهش خون ناشده در دل\nدر بار نوام نیست غم از کاسفت امکان\nأمرى تلو از غفلت خود پیش مالیست\n\nدریاب که خون رك ساز تو چه رنك است\nدر قلزم تحقیق صفای تونينك است\nوسنگ هم از جوش شرر قافیه تنگ است\nموجیكه بكوهر نخلیده است نهنك است\nگردیکه بود در ره کلشن همه رنك است\nدر عالم دین پیشگی آئینه فرنك است\n\nنا راه سلامت سپری محو عدم باش\nهر که مژه واشد چو شرر رفته از خویش\nاز وحشت این بزم حشرت نتوان زیست\nای ناله مبادا بخيالم روی از خویش\nانجا که فضولی برم تبختر عمیاد است\n( بیدل) شررم ناز تعین چه فروشد\n\nآسوده دلی شیشه همان در دل سنك است\nاز چشم بهم بسته شتاب تودرنك است\nهر چند چرافاش کنی پشت پلنك است\nچون اشك دماغم غبشم شیشه يجنك است\nاز کیش ادب آبله تخم شـتنه دنك است\nما وسر تسلیم که عریست بنك است","chars":5007,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0015/00092.jpg","first_page":1,"last_page":241,"title":"Ghazalīyāt-i Mirzā Bīdil غزليات مرزا بيدل","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0015/92","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0015/canvas/92","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0015/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0015_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}