{"book":"adl0015","page":84,"text":"صحیفه ۸۱ غزلیات میرزا بیدل علیه الرحمه حرف الثاء\n\nضبط نفس کلید در طبع بسته است کریات کوهی زند این ریشه دونه است زین بحر تا بگر اشکی بدست رست هر قطره را بخویش رسیدن کرانه است\nمخصوص بزم کعبه بتعظیم اختیار هم جاسری بسجده رسید آستانه است آنجا که زد کمند نگاههای اشتیار منظور این و آن شدن هم نشانه است\nدر یاد محشر رقمه دلی تباه میکنم رنك پریده را بخیال آشیانه است (بیدل) زبرق وحشت آزادیم مپرس این شعله را برآمدن از خود زبانه است\n\nخاك در دیده آنکس که طلبکارش نیست خاك در کاسه آن سر که هوادارش نیست غم تن را نخورد هر که دل و دین در باخت آنکه سر داد درین راه پرستارش نیست\nگریه جهد سپندش دست نداده است بهم گرمی کیست که در حلقه زنارش نیست چه خبر از دل صد پاره ما خواهد شد مست نازیكه خبر از گل گلزارش نیست\nنفس ناله ازان غنچه طلب کن (بیدل) که عباری زجهان بردل افکارش نیست\n\nخاك غربت کیمیای مردم نیک اختر است قطره در گرد یتیمی خشک چون شد گوهر است موج شهرت در کمین خامشی پر میزند مصرع برجسته آهنگی زتار مسطر است\nزشتى اعمال دارد برق نفرین در بغل شاهد حسن عمل را جوش تحسین زیور است منصب کوه فروتنی نیست مخصوص صدف هر نوائی کز لب خاموش جوشد گوهر است\nاز مآل جستجو های نفس آگاه نیم اینقدر دانم که سیر شعله تا خاکستر است مهر خاموشیست چون آئینه سرتاپای من کز بعرض گفتگو آیم زبانم جوهر است\nاین معما جبزده تیغ تو نگشاید کسی کز هزاران عقده ام یک عقده سوداسر است می خروشد عشق از هم میگدازد پیکرم نعره شیران نیسانرا با تش رهبر است\nکز مرا اسباب رواری نباشد گوجباش طایر رنگم شکست خاطرم بال و پر است همچو شبنم در طلسم دامگاه این چمن مرغ مار اقبض آب ودانه ام چشم تر است\nراحت جاوید فقر از جاه نتوان یافتن خاك ساحل قیمت خود گرشناسد گوهر است کعبه جو افتاد شوخهای طافت وزنه من هرکجا از پا نشینم آستان دلبر است\nجوش دانش اقتضای صافی دل میکند خانه آئینه را جاروب زلف جوهر است مرنك را در طینت آسوده طبعان راه نیست آتش یاقوت (بیدل) ایمن از خاکستر است\n\nخاك شم ما را کی لنگر خرد جاهست کره شکسته ما برفرق ما کلا هست عشق غیور از ما چیزی نخواست جزعجز ساز گدائی اینجا منظور پادشاهست\nخیر و شریكه دارید برفضل وا گذارید هرچند امیدعفو است در کیش ما گناهست با عشق غیر تسلیم دیگر چه سر کند کس در آفتاب محشر پل سایه پناهست\nدل کز نشان نیداد هستی چه داشت در بار تمثال بی اثر را آئینه دستگاهست اینشمع چند خواهد مغرور کار بودن این گردن بلندت سر در کنار چاهست\nجهد ضعیف مارا تسلیم می شناسد هرچند پا نداریم چون سبحه سر براهست خاك مرا مخواهید پامال نا امیدی باهر سیاه کاری در سرمه ام نگاهست\nشستن مگر بخواهد مضمون سر نوشتم نامینکه من ندارم در نامه سیاهست شادم که قسطرنم بست نیاکی لعین وهمی که میفروشم سنگ است و کاهست\n(بیدل) دلیل عجز است شبنم طرازی صبح از سعی بی پرو بال اشكم گواه آهست\n\nخامش نَفَسَم شوخی آهنگ من اینست سر جوش بهار ادبم رنگ من اینست عریست گرفتار خم پیکر عجزم پامال و رد قده شوم چنگ من اینست\nبیتاب هوا سنجی محرم چه توان کرد میزان خیال نفسم سنگ من اینست خمیازه ام آرایش پیمانه هستی است چون صبح خمارم مژکان رنگ من اینست\nموج می و آرایش کوهی چه خیال است ناموس جهان طینتم ننك من اینست نه ذوق هنر دارم و نه محو کمالم مجنون توام دانش وفرهنك من اینست\nبا هر که طرف گشته ام آرایش اویم آئینه ام و خاصیت جنك من اینست ظلم است رفیقان ز دل خسته گذشتن کز آبله دارد قدم لنك من اینست\nبا محرم آن جلوه ام از (بیدل) خویش آئینه ندارم چکنم زنك من اینست\n\nخامشی در پرده سامان تکلم کرده است از غبار سرمه آوازی تو هم کرده است بشنو کز چندی درین محفل بصیرت زنده ایم بر بنای ما چوشمع آتش ترحم کرده است\nتاحسوسی داشتم آفاق بی تشویش بود موج این بحر از زبان ما تلاطم کرده است از عدم باجسته شوخهای هستی میکشم صبح ماهم در نقاب شب تبسم کرده است\nمورد حرص آستان سجده بی همتیست عالمی اینجا بآب رو تیمم کرده است هیچکس مغرور امداد ودا جسدت مباد قطره را کوهردن بیرون قلزم کرده است\nخام طبعان از فشار رنج ومحن آزاده اند پختگی انگور را زندان خم کرده است طینت ظالم کزخش کم نیندیش از حشرمرد نیش عقرب زندگی حاصل از دم کرده است\nسحر کاینجان چرخ از اختلاط بی نسق خشکی اطوار مردم را سرینم کرده است آن طوطی کز زحمت حسرت های روزی داشتیم کرد مارا چون سحر اسبار گندم کرده است\nاین گلستان غنچه ها بسیار دارد نوکنید در چمن جا (بیدل) ماهم دلی گم کرده است\n\nخاموشیم جنون گذاز و ریمتسر است آغوش حیرت نفسم ناله پرور است\nبقدر پستی همه گرداب آفتیم دود سپندمن مژه چشم مجمر است\nاز ماجزان بپرس که آئینه محیط چون گل بجوش نفس ما برابر است\nدر قعر انتظار که قعرش پدید نیست اشکی که سر رمز شوحت گوهر است\nنقشی نه بست حیرت ما از خیال یار چشم امید دیگر و آئینه دیگر است\nبچیده ایم نامه پرواز در بغل رنگ شکستگان رو بال کبوتر است\nضبط سرشك ما ادب اقعه الودست کز حسن بر عرق زند چشم ما تر است\nداغ محبتم در دل نیست جای من آنجا که خانه میسوزد ناله در در است\nآرام نیست قسمت مانا که بحر را بالین حباب و دوشت امواج بستر است\nپیوسته دل بتاز طپیدن دونده کیست در پای سوزنت کره رشته ابتر است\nجز وهم نیست نشئه در دماغ خلق بدمستی سپهر هم از گردش سر است\nما را زفکر معنی باريك چاره نیست در صیدگاه ما همه نخجیر لاغر است\nآئینه در مقابل ما داشتن چه سود تمثال عجز ناله زنجیر جوهر است\n(بیدل) طپش خاک نشینان دشت عجز چون جاده نقش پای اگر هست افسر است\n\nخط خوبان هم حریف طبع وحشت پیشه نیست تخم شبنم در دل گل در طلسم ریشه نیست\nدستگاه معنی نازك سخن را زیور است جوهر این تیغ جز پیچ و خم اندیشه نیست\nساز هستی یکنفس آماده برق فناست مشت خاشاکی که نتوان سوختن در بیشه نیست\nدل ز مقصد غافل و آنگاه لاف جستجو شرم دار از معنی لفظی که در اندیشه نیست\nاز سر افتاده پابرجاست بنیانم چو شمع نخل تسلیم مرا غیر از تواضع ریشه نیست\nپیریم راه فنا بر زنده کی هموار کرد بیستون عمر را جزقامت خم تیشه نیست\nپای در دامن کشیدن نشئه جمعیت است باده ما را چو شبنم احتیاج شیشه نیست\nآب گردیدم زهر گل که چشمی دوختیم شبنم ما را بغير از خود گدازی پیشه نیست\nپیکر خم گشته انشا میکند موی سفید موج جوی شیرین امداد آب نیشه نیست\n(بیدل) از خوبان نیاید امانت خواستن مو میانی چاره فرمای شکست شیشه نیست","chars":5298,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0015/00084.jpg","first_page":1,"last_page":241,"title":"Ghazalīyāt-i Mirzā Bīdil غزليات مرزا بيدل","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0015/84","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0015/canvas/84","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0015/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0015_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}