{"book":"adl0015","page":82,"text":"مخواهی کوکيا توانم قال تو ميدي زدن\nميكند خاكستری گرد از نقاب انشگرم\nتشنه موجی بطوفان شکمش داده ايم\nعجز ميكويد بآه نا حزين در کوش من\nسوختن را نيز حاشا کی مهيا كردميست\nقری در بيضه عيانك تماشا كرد ميست\nناقص بالهیت دست عجز بالا كرد ميست\nگرد و اماده سیر باطنها کرد ميست\nتعجب بازی ميدارد صبغ بهار جلوة\nقید هستی بر نبايد جوش استیلای عشق\nپيكر خاکی ندارد چاره از عرض غبار\nلطف معني پيش ازين (بيدل) ندارد اعتبار\nمزده ای آینه رنك رفته پيدا كردميست\nچون هوا كرمی کند بند قباوا کرد ميست\nنسخه ما بسکه بی ربط است اجزا كردميست\nاز خيال ناز كك موى كل انشا کرد ميست\n\nچواشمع اگر خلق بس و پیش گذشتست\nگر راه روی بر اثر اشك قدم زن\nهر اشك كه كل كرد زماو تو برنجست\nشیخان همه آداب خرامند و ليكن\nانجارو حرف شرم کی از دعوی شوخی\nسرمایه هوانيست چه دنياو چه عقبي\nناقض قدمیم اینسر خویش گذشتست\nهستی است خدنکی که زهر كيش گذشتست\nاین آبله ها بر سر يک نيش گذشتست\nزين قافلهها يكدو قدم ريش گذشتست\nعمری که كنش بيشمری بیش گذشتست\nاز هرچه نفس بگذرد از خویش گذشتست\nدر هیچ مكان رام تسلي نتوان شد\nشاید ز عدم كل كند آثار سراغی\nروز وره تو تميز يكفت سيری كيم\nآدم کری از ريش بياموز که امروز\nزين بحر كه دور است سلامت ز کنارش\n(بيدل ) بجهان كندن نا دم محشر\nزين بادبه خلق بدل ريش گذشتست\nزین دشت غبار همه کس پیش گذشتست\nزين پيش هم اوقات به تشویش گذشتست\nهرپشم زمد خرس و زومیثی گذشتست\nآسوده همین كشتی درويش گذشتست\nيك قافله آئينده منديش گذشتست\n\nجهان در سرمه خوابید از خیال چشم فتانت\nکدورت نا بحیاد جوهر شمشير استغنا\nدکر پشت لي خواهد خم تسليم گردابشب\nسواد ناز روشن كرد حسن اثر ي تعمیدم\nشکست دام با آن شوخی زهم پاشید اجزایم\nچه بیرون و چیاو بیخایه دیوار مژ كانت\nبجای خون صیفی میزد داوزخم شهیدانت\nقيامت بر جكر می خندد از كره نمکدانت\nسفال پخت در گل کردن إيماك ريحاتت\nكه كل كرد از غبارم کردۀ تصوير پیمانت\nتخير پيسرا رابنو وا کرده است آغوشی\nبهارت را فسون اخنزاعی بود مستوری\nمشو خیای استغنا تنك واری تغافل زن\nچه نیرنکست سامان تماشا خانه هستی\nرمنى كل نکردم کز خجالت درنپا ورزم\nكه چون طاوس نتوان ديد بيرون كلستانت\nقبای ناز چون گل كرديش از رنك عربانت\nسرشکم لغزشی دارد نباز طرز مستانت\nمن بیو خویش وا كردم جهانی گشت حیرانت\nمصور داشت در نقشم کشید نهای دامانت\nحریف معنی تحقيق آسان کی نشد(بیدل)\nچو تار سبحه چند ين نلب می جو اهد كريبانت\n\nجهان زنجنس اثرهای این و آن خاليست\nبرنك چهر دف در طلسم پيكر ما\nاگرچه شوق تولبرز حیرتم دارد\nچشم زاهد خود بين چوكوريا و چه خاك\nكدام جلوه که نگذشت زین بساط غرور\nزچاك دامن خرما شد اینقدر معلوم\nعجيب الست اکر خلوتى و انجمنيست\nجزاز دهم مچينيد كاين د كان خاليست\nبهرچه دست زنى منزل فغان خاليست\nچو چشم آینه آغوش من همان خاليست\nکه از حقیقت بینش چوسرمه دان خاليست\nتوهم نناز که میدان امتحان خاليست\nکه از وفا دل سخت شكر لبان خاليست\nرون ز خویش نگاهیم وی جهان خاليست\nگرفته است حوادث جهات امكان را\nزشكر تيغ تو يارب جان برون آيد\nزبشى مزاج سحاب فيض نماند\nزجیب هر مژه آغوش می چکد اینجا\nغریب منصب كوهر مخور كه همچو حباب\nکهر زپاس کبر پرشكت موج عيست\nبه درفان آن چشم سرمه سا ( بيدل )\nزشافیت چه زمین و چه آسمان خاليست\nدهان زخم اسيرنك كه از زبان خاليست\nکه آستین كريمان چوناودان خاليست\nبیا که جای تو در چشم دوستان خاليست\nهزار کیسه درین بحر بیگران خاليست\nدلی که پرشود از خود زدشمنان خاليست\nچومیل سرمه زبان من از بيان خاليست\n\nجهان قلمرو طوفان اعتبار تو نیست\nزلاف ترك ميدكن خلل بهمت فقر\nسحر چه كرد درين باغ تا تو خواهی کرد\nکدام موج درین بحربی زرد ماند\nکدام رمز و چه اسرار خویش را دریاب\nمثال شخص در آئینه گرد وحشت اوست\nزهيچ رنك توان يافتن بهار تو نيست\nشکست هر دو جهان يك كلاه وار تو نيست\nبهوش باش که فرصت نفس شمار تو نیست\nمخود مناز زجهدی که اختيار تو نیست\nکه هر چه هست همان غیر آشکار تو نیست\nتو كز ز خود روی هیچکی دو چار تو نيست\nکمند همت وحشت سوار عشق در است\nشرر بچشم تغافل اشارتی دارد\nكجا ست آينۀ کز نفس تياخت صفا\nحضور ساغر خميازه ميدهد آواز\nبخود چه الفت بیکانه کیست شوق ترا\nدلیل خویش بس از مژده ام توئى (بیدل)\nهوس ا كر همه عنقا شود شكار تو نيست\nکه این بساط هوس جای انتظار تو نیست\nهوای عالم هستی همین غبار تو نیست\nكه هيچ نشه بكلي کردن خمار تو نیست\nکه محو غیری و آئینه در کنار تو نیست\nچوشمع كفته کسی جز تو رمز ار تو نیست\n\nچه سرمدان دیگر است و سعی مردم دیگر است\nغنچۀ قید و كل آزادی از هم واشناس\nلمعۀ خورشيد دينار تاب انجم دیگر است\nصورت سرنجه ديكر هيئت سم دیگر است\nچشمه و انهار هم امواج اسرارند ليك\nلذۀ غيرت كشان با ساخت وضع جهان\nشر طوفان جوش قدرت زالفاظم دیگر است\nنالگی سنجی بهم این باده را خم دیگر است\n\nچه خوش است اکر بود آنقدر هو س بلندی منظرت\nدو روزه مهلت این نفس دلت آشيانۀ صيد هوس\nهمه راست عاده بچشم همه راست خجالت کردشی\nچو كل از طبيعت بی نشان مخیال دانشى آشیان\nچو حباب غیر لباس تو چه توقع وچه هراس تو\nبا عروج نقصۀ قدرتي نه دماغ نشۀ فطرتی\nيدماغ اندشة عنب ميسند این همه آب و تب\nزفسون مطرب و چنك آن مكش آقنند، اثر فغان\nهم قدر بي همه خوردنی همه سکته دارد و مردنی\nطلبی کر از تو بيا رسد بیر او قند چو بيا رسد\nز سواد نسخۀ خشك و تر بكلام ( بيدل ) مانكر\nکه بران مكان چو قدم نهی هم کردشی نخورد سرت\nنه آ كه از طپش نفس كه چه بيضه ميشكند پرت\nتو چنان مرو كه ز لغزشى بالهى زند خط مسطرت\nبه برهنكی زدی این زمان که دمید پیرهن از برت\nنه تو مانی و نه قياس توچو كشد خامه زيننكرت\nچو غبار و اغط غيرتى و هواست پايه منبرت\nكه ربير انجمن ادب فكند يعالم ديكرت\nكه بفهم ناله عاجزان كند التفات هوس كرت\nحذر از بلای فسر دني كه رسد ز منصب کوهبرت\nسر آرزو بکجا رسد ز دماغ آبله ساغرت\nكه بحيرت جن اثر شود آب آینه رهيرت","chars":4913,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0015/00082.jpg","first_page":1,"last_page":241,"title":"Ghazalīyāt-i Mirzā Bīdil غزليات مرزا بيدل","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0015/82","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0015/canvas/82","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0015/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0015_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}