{"book":"adl0015","page":6,"text":"حرف الالف\n\nغزلیات میرزا بیدل علیه الرحمه\n\nچو شمع يك مژده اشک ز دیده شست برون | بگر یہ و زنا قدح بدست برون\nمیان رنگ چه دارد بجز غبار فسون | نیاز شك كز این شیشه اثر شکست برون\nمنزه است خرابات بی نیاز حقیقت | تو خواه سبحه شمر خواه می پرست برون\nغبار آنهمه محمل بدوش سعی ندارد | بیای هر که ازین دامگاه جست برون\n\nبه مرده چند شوی خفت خاکدان تعلق | دمی جنون کن و زین ناله های پست برون\nبتحریکا ست درین باغ کو چو سرو و چنارت | ز آستین طلب صد هزار دست برون\nقدت خمیده ز پیری دگر خطاست اقامت | زعانه که نشاینی کمند شست برون\nامید و یاس وجود وعدم غبار خیال است | از انچه نیست بخود غم از انچه هست برون\n\nمباش خونین خانه فریب چو ( بیدل ) | خذک ناز شکاری زیقید شست برون\n\nچه لد خدا نیست ای ستم کش جنون کن از دره سر برون آ\nبکیش آزاده کی نشاید که فکر لذات عقده زاید\nاگر محیط شهر رانی قبول زهر وفا نشانی\nدماغ عشاق سک وارد تسلی شدن بی جنون داند\nز شبنم خاكستر آشیانی ز دود تشویش پرفشانی\nکسی در ین دشت بر نیامد حریف بالخطه استقامت\nندارد اقبال جوهر مرد در شكنج لباس بودن\nبصلب و ناب خلق غافل گذشت زین تنگنای محرت\nمباز کاه نیاز دارد فروتنی ناز سر بلندی\nجهان کران خیز نا رسائیست ورنه در عرصه گاه غیرت\nدرین بساط خیال ( بیدل ) زسعی بیهوده دل انفصالی\n\nتو شوق آزاد بغتباری زکلفت بام و در برون آ\nزد نقس هیچ وجه ندارد چونی زبند شکر برون آ\nدل بدوق حصور خون کن سرشکی از چشم تر برون آ\nچو شمع کز خود نما بدائی زسوختن گل بسر برون آ\nبذوق پرواز بی نشانی چو بیضه سرزیر پر برون آ\nتونا تپی غبار غفلت ز عرصه بحر و بر برون آ\nچو تیغ وهم تباه بکشداز غلافکوه ظفر برون آ\nچو موج خود از گلوی بسمل تو نیز با کر وفر برون آ\nبخاك روحی دو ریشه ئی کن دگر بال وشجر برون آ\nنفس همین تازیانه دارد کزین مکان چون سحر برون آ\nحیا بس است آبروی همت ز عالم خشك تر برون آ\n\nآبله جنون زتك سبر است اینجا | در گل خندة تصور گلاب است اینجا\nچیست گردون هوس افزای خیالات عدم | عالمی را بچنین صفر حسابست اینجا\nقد خم گشته نشان میدهد از وحشت عمر | بر در خانه ازان حلقه رکابست اینجا\nعمر بی راحت مخمل بفراموشی داد | صد جنون شور بستان يك خوابست اینجا\nهمه در سعی فنا بیشتر از یکد گرم | باتپد سنك كزو تاز شتابست اینجا\nزین همه علم و عمل قدر خموشی دریاب | هر کجا سخن سوالیست جوابست اینجا\n\nوهم تاکی شمر د سال و مه فرصت کار | شیشه ساعت موهوم حبابست اینجا\nچه قادر شب و روز خود که گند کرد سحر | مو سفیدی عرق سعی شبابست اینجا\nعشق ر اول عملی لغزش پداشت بلند | عقد مستان بلب موج شرابست اینجا\nلبت داغ جگر خلق فراموشی نیست | قسمی در نمك اشك کبابست اینجا\nرستن از آفت امکان تهی از خود شدنست | تو ز کفنی مکدر عالم آبست اینجا\n(بیدل) آن فتنه که طوفان قیامت دارد | غیر دل نیست همین خانه خرابست اینجا\n\nآخر بلوح آئینه اعتبار ما | چیزی نوشته نیست بخط غبارما\nآتش مدام دست کف دست بیدلان | راحت مجوز سایه برك چنارما\nنقش قدم ز خاک شدنهای حیرت است | امید نیست واسطة انتظار ما\nتامین بساز خنده مواسا نمیکند | کل نمک میزند چو صدف کوهسار ما\nرنگ بهار خون شهیدان حنا کذشت | اشکی که کرد تحفه دست نگار ما\nسر زیفاشتم زتسلیم عاجزی | زانو شکست آئینه اختیار ما\nگفتیم دل ز مایه چه داردز کرووفر | خندید و کشت آنچه نباید بکار ما\n\nبزم از دل گداخته لبریز میشود | مینا اگر کنند زسنك مزارما\nحار سراغ مطلب دیگر چه ممکن است | در چشم خشك خنده بی قبارما\nقد المانچنان نفس واپسین زنی است | آهی هر نفس توانی ود یبار ما\nغیرت زد که حوصله سامان شرم بود | خم ازدهن قدح بکشید از خارما\nچونشمع تا بصیر مکه از بیجنون | گل ریز از شاخ بربندد بهارما\nای خود نما بیا که زسعی خرد بروم | حز ما دکر نماند رسوای کارما\nبی مدعا ستم کش حبرانی خودیم | بیدل بدوش کس نتوان بست بارما\n\nآخر زفسنفر بر سر دنیا زدیم پا | خلقی بخمیازه نکیده زدو مازدیم پا\nاز آسمان دور ماند جهانی بدوق قوع | ماهم بيك آنکه بخدا را زدیم پا\nزین مشت پر که رهزن آرام کس مباد | بر آشیان الفت عنقا زدیم پا\nطی شد بوهم عمر چه دنیا چه آخرت | زین یکنفس طپش بکجا ها زدیم پا\nشرم سجود او بعرقی چند ساز کرد | کر جبهه سو دنی به ثریا زدیم پا\nچون اشک شمع در قدمم مجز داشتم | لغزیدنی که برهمه اعضا زدیم پا\n\nفرقی نداشت عزت و خواری درین بساط | بیدار شد فنا بطمع تا زدیم پا\nعمریست لطمه خوار هجوم ندامتم | یارب چرا چو موج بدریا زدیم پا\nقدر شکست دل بتمنای نام کیست | ما پیچبم ریشه مینا زدیم پا\nمن كان بسته سبر دو را خیال داشت | از شو خی تکه تماشا زدیم پا\nوا ماند کی چو موج گهی بی فضا نبود | بر عالم ز آبلة پا زدیم پا\n( بیدل) زبس سراسر این دشت کلفت است | جز کرد بر نخاست بهر جا زدیم پا\n\nآسوده کان کوشة دامان بوریا | نخل خزیده اند زد كان بوریا\nبوی گل ادب ز دماغم نمیرود | غلطیده‌ام دوروز بدامان بوریا\nصد جامه در کی که بشق ادب رسی | خط هاست در کتاب دبستان بوریا\nزین جاده انحراف ندار دفتاده کی | مسطر زده است صفحه میدان بوریا\nلب بسته حلاوت گنج قناعتیم | نی نی صداست در شکرستان بوریا\n\nپیشان پشته بادبگاه اهل فقر | خوابیده‌است شمع بستان بوریا\nاز عالم تسلی عالم اشاره ایست | غافل نیم زچشمك پنهان بوریا\nعجز این بلار حت پهلوی کس مباد | زنهاست امن از صف مژکان بوریا\nفقرم بپایدار یعض سایه امر | آخر زمین گرفت به ندان بوریا\nبیدل غریب است دیگر که میخلورد | پیرمان راحتم بسرخوان بوریا\n\nآن پری کویینه شب خندید بر فریاد ما | ای فرا موشی تو شاید داده باشی یاد ما\nجان كنيها در قضای آرزو بر مینشاند | بامراز تیشه رفت از بیستونی فرهاد ما\nچشم زد بیت و کلاه کشت حضور شرم کرد | غنچه میخندد بباد عالم ایجاد ما\nنجمات تصویر عنقا تا کجا باید کشید | با صدف کم کشت رنك خامة بهزاد ما\n\nبسکه در پرواز کرد جستجو ها ریختیم | کشت زیر بال پنهان خانه صیاد ما\nاز عدم آهسته تر کرد است کوش عالمی | شور محشر بی صدای ریشه فولاد ما\nشمع سان عمریست احرام کد ازی بسته ایم | دست در پهلو بمیرا پهلوی باراد ما\nنقش پا در هیچ صورت پایه عزت ندید | سایه هم خفت هوس کم چید بر بنیاد ما","chars":5118,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0015/00006.jpg","first_page":1,"last_page":241,"title":"Ghazalīyāt-i Mirzā Bīdil غزليات مرزا بيدل","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0015/6","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0015/canvas/6","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0015/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0015_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}