{"book":"adl0015","page":49,"text":"حرف الالف\n\nغزلیات میرزا بیدل علیه الرحمه\n\nمنظور بیان هر که شود حیرتش افزاست\nتا چشم کشودم برخم پش آینه دیدم\nیارب نکشد خجلت محرومی دیدار\n\nبار که به بیننده است دل ما\nدریاب که تعبیر چه خوابست دل ما\nعمریست که آیینه خطاست دل ما\n\nتا آینه با قدست همان عکس خیالست\nای آه اثر باخته آتش نفسی چند\nآیینه همان چشمه طوفان خیالست\n\nای بی خبر وش که لقاست دل ما\nخون شو که ز دست تو کبابست دل ما\n(بیدل) چه توان کرد سرابست دل ما\n\nهمچو عنقای نیاز عرض ایجادیم ما\nاشک یتیم ای اثر از حال ما غافل مباش\nقصت محویت از مقطع کردن مشکل است\nبو ستمتہا قدم عالم تأمجو د برداختیم\nآمد و رفت نفس سامان شوق جان کنی است\nچون حباب ای داور بی مهری کفط گستر شویم\n\nیعنی آنسوی جہان یکنام آبادیم ما\nبا دو عالم ناله خون گشته همرادیم ما\nحسن تا آیینه دارد حیرت آبادیم ما\nدر کف شوق انتظار کلت فریادیم ما\nزندگی تا جنبش دروش است فرهادیم ما\nسر مه خواهد کفشنا آخر تا چه افریادیم ما\n\nکس درین محفل حریف اعتبار ما نشد\nشخص نسیان شکوه سنج غفلت احباب نیست\nمحرم کیفیت ما حیرت نشاه یش جست\nدستگاهی در وبالی بهشت دیگر است\nنی زرد هیچم آب کوهر از ما مبرویم\nقط حش چون نفس بال و پر و واز ماست\n\nرفت تا لبهای بی رنک پریزادیم ما\nتا فراموشی بخاطر هاست در یادیم ما\nچون فسون تا امیدی راحت ایجادیم ما\nتا ز مفروغی ای قفس در چنك صياديم ما\nخاك نتوان شد باین تمکین که بربادیم ما\nهر قدر (بیدل) کرفتار بست آزادیم ما\n\nهمه عمر با تو قدح زدیم و نرفت رنج خمار ما\nچو غبار ناله بستان نزدم کامی از امتحان\nچقدر ز خجلت مدعا زده ایم و از هنا\nهمه را بعالم بخودی قدمیست از پی عافیت\nدل ناتوان بكجا برد الم تردد عاجزی\nسواد نسخه نیستی نرسید مشق تأملت\nصف رنك لاله بهم شکن می جام کل زمین فکن\nزکاب عشرت پر فشان زدیم دست تظلمی\nبه ندامی زحیا رسد نه بدستگاه دعا رسد\nچه خوش است عمر سبکعنان کذرد ز پهلوی آنچنان\nچمن طبیعت ( بیدلم ) ادب آبیار شکفتکی\n\nچه قیامتی که نپرسی ز کشار ما بکشار ما\nکه ز خود گذشتن ما نشد بهزار کوچه دو چار ما\nکه چو رنك باطنی خون هم نکرفت خون شکار ما\nسرو رك كردش رنك كو که خطی کشد بحصار ما\nكه جو سبحه هیچدم او فتاد بهزار آبله کار ما\nقلمی بخاك سياه زن بنویس خط غبار ما\nبه بہار دامن ناز زن زحنای دست شکار ما\nبغبار میرود آرزو نکشیده دامن یار ما\nچو رسد بدست پا رسد کف دست آبله دار ما\nکه چو صبح دردم امتحان نقند و آینه بار ما\nزده است ساغر رنك و بو بدماغ غنچه بهار ما\n\nهوس منت قدر روائی مکن سودای جان را\nبرین محفل اطره اگر دم چو شمع میدوزد\nبعرض ناز معشوقی کنید از گریه کار من\nغباری دیده تیکی ز حال ما چه میرسی\nز کردونك این کلشن نبود امکان برون جستن\nدرین کلشن باین تنگی باید غنچه کردیدن\n\nبروی خنده مردم مکن چاک گریبان را\nقسم در خاك خواند این زخم نمایان را\nسرشك آخربم انشکفت حنان کرد مژگان را\nشکست آینه پرداز است رنك ناتوانان را\nبه بند صبح آخر پنجه او افتد اهرم دامان را\nچوکل يك خاند لب واشو بدامن کش کریمان را\n\nبه برق ناله آتش در بہار رنك و بو افکن\nکمی افشاده ام چون صبح لبخند از نقاب پیکاری\nنقاب از آه من بردار و جلد دل تماشا کن\nز محو جلوه ات شوخی سر موتی نمی بالد\nز بینائیست از خار علائق دامن افشاندن\nمجوازمهرزه طبعان جوهریابی نفس (بیدل)\n\nچو شبنم آبروی نیست اینجا چشم گریان را\nبه جنت دسته می بندم شکست رنك امکان را\nحجابی نیست جز کرد نفسہا صبح عریان را\nشکم در دیده آینه خون شد چشم حیران را\nنکاه آن به که بردار در راه خویش مژکان را\nکه حفظ بوی خود مشکل بود گلهای خندان را\n\nبك آه سرد نیم شبی از چکر برا\nأيينی حریفی ماجوهریست\nافسرد کی تلافی جولان چه غماست\nجسم فسرد ه پست حریف رسایت\nناصافی دلت خم اسباب میکشد\nتا نیستی زشمع درین عبرت انجمن\n\nسرکوب برقنایی چندین سحر برا\nبا تیغ ناطرف نشوی مجکر برا\nای قطره از محیط کذشتی کبر برا\nبشکن به طرف دامن سنگ این شرر برا\nآینه صندلی کن از در سر برا\nاز خویش آنقدر که بدانی نظر برا\n\nبا نشئه حلاوت درد آشنائه\nغیرت از منابع طبع درشت است\nپرواز بی نشانی ازین دشت مفت نیست\nتأجان ربی ز آفت بیداد زندگی\nکزت جنون معامله کم پای وحشت است\n(بیدل) بمیر تا بتد از افسون کلمہ است\n\nچونی بناله پیچ و سر نیشکر برا\nاجزای آب شوة دل پکرکر برا\nسعی غبار شو همه تن بال و پر برا\nزین چاه یکدو دم ز نفس بیشتر برا\nباشد که کشنواز خودم چندین شهر برا\nآینه بشکن از هم عیب و هنر برا\n\nحرف الباء\n\nزهی کمال عطای حضرت وهاب\nازو اساس زمین را بنیاد استحکام\nنشان شور سحر در سواد سرمه شب\nبذوق آنکه شود طفل باغ حیران\nخطاب کرد پس انکه زرده پیونك\nصلای فضل سوی خویش کرد دعوت خلق\nز اعتبار بدامان هیچ کرکرد\nببہار انجمن عشق رنگها دارد\nبخاك پای جهانی نشست پست بیدل\nبساز نکا که چون موج ساخت با زنجیر\n\nکدر نجت کنج طيور و بطون عجب تراب\nاز و بنای فلک را مدار بر سر آب\nنهفت آینه گنج در ضمیر خراب\nبچشم غلنی فگند از غبار دید حجاب\nبشيخ وشاب ز آهك لطف و ساز عتاب\nبوعده طرب خلد و رنج دار عقاب\nکه هرچه غیر محیط است نیست غیر سر آب\nچراغ دیده بدست آرو جلوه در باب\nبفکر حوضه رجا غلتی در آتش و آب\nمسادلی که چو خس شد اسیر این گرداب\nزجرأت طلبش آب گشته ذهره بحر\n\nنماند از دل يك دانه صد بهار چمن\nبموج و نخر ازو نشه حدوث وقدم\nدمی که چهره کشا شد بمحفل اعیان\nهزار جلوه زخود طرح کرد شوخی ناز\nکه بر حقیقت این جلوه هر که پی نبرد\nکمال داشت اشارت که سر کنی باجد\nزمان فرصت دیدار آنقدر ها يست\nچه حوشها که نه زین شعله فریب کداخت\nیکی نبسق یقین جست از کمند كمان\nسپهر و روز و شب افتاده سرنگون درین درد\nذهیبت ادبش کوه را شکسته کمر\n\nشکاشت از خط يك نقطه صد هزار کتاب\nازو مسئلہ شرد جوهر در نکنه شتاب\nبجلوه دوخت ز اشکال صد هزار نقاب\nکه نقش بست دور نگی بکلشن اسباب\nبداغ جهل زند غوطه بآروز حساب\nبجیب مهر رجوع آورند موج و حباب\nبه سبق مژه نظاره می شود رنك خواب\nچه سینه ها که به زین داغ و هم کشت کباب\nیکی زبستی اوهام ماند با لطناب\nمدام از آتش این داغ مهر دوش و ناب","chars":5006,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0015/00049.jpg","first_page":1,"last_page":241,"title":"Ghazalīyāt-i Mirzā Bīdil غزليات مرزا بيدل","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0015/49","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0015/canvas/49","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0015/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0015_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}