{"book":"adl0015","page":48,"text":"وفاق تخم شیادی نکاشت در دل و دین ها\tنمکپاس دمیدم ازین فسرده زمین ها\tچو غنچه در پس زانوی انتظار جدائی\tنشسته در چمن ما هزار رنگ کمین ها\nدرین زمانه سر ناخوش کشیده ببر دو\tز طش جا در هوای چنبر زین ها\tغم معاش بتاراج حسن تاخته چندان\tکه لاغری زمیان رفته فربهی ز سرین ها\nنم مروتی از خلق اگر رسد بخیالت\tچکیده گیر محاک از فشار چین جبین ها\tنظر نکرده بدل میکدر ای بهار تبسم\tتغافل ازچه صیقل زنند آئینه بین ها\nحضور دربت و اسباب راحت انچه خیال است\tمزه نیست نتوانست چشم سایه نشین ها\tبشام شهرت اقبال زندگی نفروشی\tکه زهر در بن دندان نهفته اند نگین ها\nنفس گداخت خجالت بخاک خفت قناعت\tولی چه سود علاج عرض نمیشود این ها\tقطر دم پیری یکبارم من (بیدل)\tرسید مویسفیدی کلید بوست نین ها\n\nو هم راحت صید الفت کرد مجنون مرا\tعشق تمکین لفظ گردانید مضمون مرا\tگریه طوفان کرد چندانیکه دل هم آب شد\tموج سیل آخر بدریا برد هامون مرا\nداده ام از کف عنان وحشت حیرانم که باز\tتا کجا راند محبت اشك کلکون مرا\tزین عبارتها که حیرت صفحه تحریر اوست\tکز آدمی میتوان فهمید مضمون مرا\nناخن تدبیر را بر عقده کوهی دست نیست\tموج می مشکل کشاید طبع محزون مرا\tچون شرر روز وشبم گردو نم فرصتی است\tگردش در عالم رنگ است گردون مرا\nدل هم از مضمون اسرارم عبارت ساز ماند\tآیته تورد الا نقش بیرون مرا\tیکقدم وارم جوانمك از خود روان مشکلست\tای طبیدن کر توان آب کن خون مرا\nزیر دست التفات چتر شاهی نیستم\tموی سر در سایه پرورد است مجنون مرا\tتا فلك يك صد نهم نارسا آهنگ نیست\tسکته معدو ماست مصرع های موزون مرا\nتا كيسو بست (بیدل) رشته تسخير من\tاز زبان مار باید چست افسون مرا\n\nهرجا روی ای ناله سلامی ببر از ما\tیادش دل ما برد بخدای دگر از ما\tامید حریف نفس سست عنان نیست\tما را برسانید باو پیشتر از ما\nدل را قفس آخـر بـگـدازی نه پسندید\tهیهات چه رسنك زد این شیشه گز از ما\tتاکی هوس آواره پرواز توان زیست\tیارب که جدا کرد سر پر و پر از ما\nآئینه بـر غافل ازان جلوه دمـیـدیم\tجز ما نتوان یافت کسی راستر از ما\tبی پرده گی آئینۀ آثار غنا نیست\tعریانی ما پرده کلاه و کمر از ما\nکو هم قناعت کره طبع محیط است\tاز کین دل پر نیست فلك را مکر از ما\tکس آئینه برطاق تغافل نه بسندد\tاز خود نگریئی خبرای بیخبر از ما\nما را زدرت جرأت دوری چه خیال است\tصد مرحله دور است درین ره جگر از ما\tتا حشر درین بزم محال است توان برد\tخمیازه زکور عالم سیم ون در از ما\nمحرمست وفا ممتحن ناز و نیاز است\tنی تیغ زدست تو جدا شد نه سر از ما\tزحمت کش و همیم چه ادبار و چه اقبال\t(بیدل) نتوان گفت شها را سحر از ما\n\nهرچند گرانی برد اسباب جهان را\tچون نی بخمیدن نشکند ناله کشان را\tبشتاب جنون عز غم اسباب نباشد\tدل زادره شوق بود ريك روان را\nبـیـداری من شمع صفت لاف زبانست\tدارم ز خموشی بکمین خواب کران را\tآفاق فسون انجمن شور خموشیست\tحیرت لکن شمع زبان ساز دهان را\nایمن نتوان بود ز خواری ظـالـم\tدر راستی افزون زخم است سنان را\tبنیاد کج اندیش شود سخت ز تجدید\tاز بند قوی مهره مکن پشت کمان را\nغماز نشود قابل اعمان خسانت\tتا انمرد انگشت شهادت لب نان را\tما را بغم عشق همان عشق علاج است\tمهتاب بود پـنـبـۀ ناسور کتان را\nخط فیض بهار دگر از حسن تو دارد\tجوش رك گل می کند این شعله دخانرا\tوقت است کـنـون کز اثر خون شهیدان\tشمشیر تو یاقوت کند سنك فسان را\nعشرت هوس رفتن رنگم چه توان کرد\tگردید بهار چمن شمع خزان را\tباشد که سر از منزل مقصود برآریم\tچون جاده درین دشت فگندیم عنان را\n(بیدل) نفست خون مکن از هرزه درائی\tتحريك زبان نیشتر است این رك جان را\n\nهرزه در گردون رساندی و هم بو د و هست را\tپشت پای بود معراج این بنای پست را\tبر فضولی تا کجا خواهی دکان ناز چید\tجز کشاد و بست جنسی نیست در کف دست را\nعمر ها شد شور زنجیر از نفس و امیکشم\tنشور دیوانه مجنون کرد بند وبست را\tتولید فعل طینت چاك در دهن خطاست\tلغزئی بار زبان دارد لصرف مست را\nبـا هـمـه معدومی از قید توهم چاره نیست\tماهی بحر کمان هم میشناسد شصت را\tسرمه گردم تا یقین چشمی بخوابم واکند\tفطرت بیغور تا کی نیست چند هست را\nبیدل از تار خیال من مشق همواری خوشست\tتا نیفشارد تأمل معنی يك دست را\n\nهر کجا تسلیم بندد بر میان شمشیر را\tمیکند چون موج کوهبران زبان شمشیر را\tسرکشی وقف تواضع کن که برگردون هلال\tمیکند کاهی سیر کاهی کمان شمشیر را\nناخود حمی سپـر افـگـنـده خاکی وبس\tکو بیاورد غرور از آسمان شمشیر را\tبسمل آهنگان تسلیمت مهیا کرده اند\tجبهۀ شوق که داند آستان شمشیر را\nحسن تا سر داد ابرو را بقتل عاشقان\tقبضه شد انگشت حیرت در دهان شمشیر را\tکشت از خواب کران چشمت خون عالمیر\tمیکند بيمار تر سنك فسان شمشیر را\nزائل از زینت نگردد جوهر مردانگی\tقبضه زر از برش مانع مدان شمشیر را\tبر شجاعت پیشه نك است اثر بهر ده زدن\tحرف جوهر بر نیاید از زبان شمشیر را\nبسمل موج نیم زخمم همان خمیازه است\tدر لب ساغر کی افتد قال تمان شمشیر را\tتو بهار عشرتم (بیدل) که با این لاغری\tخون صیدم کرد شاخ ارغوان شمشیر را\n\nهر کجا پنجه کند آن خط ریحانی را\tبست جز ناله کشیدن قلم مانی را\tپیش ازان کز دم شمشیر تو نم بردارد\tشست حیرت ورق دیدۀ قربانی را\nمطلب شوخی پرواز زموج گهرم\tقفس کرده ام امید بر افشانی را\tاشك ما صرف تـبـه کاری غفلت گردید\tریخت این ابر سـیـه جوهر پیشانی را\nجـاه بـایـنـده گی آب رخ دیگر دارد\tعزت افزود زرنار سلیمانی را\tچشمم از جنبش مژکان بشمار نفس است\tجـلوه ات برد ازین آیـه حیرانی را\nدم تیغ تو و خورشـيـد بـيـك چشم زدن\tعرصۀ صبح کشد دیدۀ قربانی را\tجمع کشتن دل ما را بـتـسـلی نرساند\tاز گهر کیست برد شیوۀ طوفانی را\nخلق در منع جنون محو نظر دوختن است\tآن قـدر بيك مزن جامه عریانی را\tمن کران چشم درین بزم کشودند چوشمع\tدید در ناخن کف با خط پیشانی را\nبر خط و زلف بتان غرۀ عشق (بیدل)\tحسن فهمیده اجزای پریشانی را\n\nهستی بطيش رفت واثر نیست نفس را\tفریاد کزین قافله بردند جرس را\tدل مايـل تحقیق نگردید و گرنه\tاز کسب یقین مشق توان کرد هوس را\nهر دل نبرد چاشنی داغ محبت\tاین آتش بی رنك نسوزد همه کس را\tدفع هوس زند گیـم باد فنـا کـرد\tاندیشه خاشاك زداین آتش خس را\nآزادی ما سخت برافتان هـوا بود\tدل عقده شد وآبله پا کرد نفس را\tتا رمز گرفتاری ما فاش نگردد\tچون صـبـح به پرواز نهفتیم قفس را\n( بیدل ) نشوی مخبر از سیر گریبان\tانجا ست که عنقانه بال است مگس را\n\nهم آبله هم چشم پر آبست دل ما\tپیمانه صد رنگ شرابست دل ما\tغافل نتوان بود ازین منتخب راز\tهشدار كه يك نقطه كتاب است دل ما\nبا اینکه بهارش همه سنك است دل اوست\tدشتی که غبارش همه آبست دل ما\tما خاك زجا رفته سيلاب جنونیم\tسرمایۀ صدخانه خرابست دل ما\nپیراهن ما کسوت عریانی دریائست\tيك پرده تنك تر ز حبابست دل ما\tدر بزم وصالت که حیا جام بدست است\tکز آب شود بادۀ نابست دل ما","chars":5636,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0015/00048.jpg","first_page":1,"last_page":241,"title":"Ghazalīyāt-i Mirzā Bīdil غزليات مرزا بيدل","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0015/48","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0015/canvas/48","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0015/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0015_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}