{"book":"adl0015","page":222,"text":"غزلیات میرزا بیدل علیه الرحمه\nحرف الدال\nمطلع محت بلند من ربع اقبال سبز ريشه نخل آب داد دانه بخرمن رسید زین چمنستان کنون بستن مژگان خطاست آیینه صیقل زنید دیده بدیدن رسید\nبزم اثرین نوبهار نشئه عمر دو بار دیده ام از دیده رست دل بدل من رسید سرو خرامان ناز حشر چه نیرنگ داشت هیچم ازین برنتافت دود باین مسکن رسید\n( بیدل ) از امر عشق هیچکس آگاه نیست کاه بکشدن گذشت وقت رسیدن رسید\nمن وحشی که هر جا بادل از دل می رون آرم بدوش همزه صد شمع چشم می رون آرم کبنگاه دو عالم حسرتم امید آن دارم که فیض جلوه با اشکم بشگردو بیرون آرد\nزگرمیهای امطش کردل دریا خبر کردد حباب آسابلب تبخاله از کوه بیرون آرد بصحرای قیامت قامتش کرفتنه اندازد برنگ کردباد آه از دل محشر برون آرد\nز پاس ناله بی بنیاد محل خویش می لرزم مبادا این شعله از خاکستری بیرون آرد بکداز درین دستان هوس غیر از خیالدن ورق کردانی دستی که صد دفتر برون آرد\nدرین محمل بسراغ عشرت دیگر نمی یابم مگر جباره بالد و خودم ساغی بیرون آرد تکلف برنز دهد عریضي صبحی باكوان او بنار صدرگ کل پهلوی لاغی برون آرد\nزفيض آبله دارد جنونم اوج اقبالي که كرو نقاره سایدا هم افسر برون آرد زبحر بی کسیهایم بنامیدی در نظردارم تم اشکی که غواصش مر از کوه بیرون آرد\nندامت ساز کن هرجا کشی تمهید بیدالی ندوی گل بصد چاک از کریبان بر برون آرد غم اسباب دنیا چیده بر دل این غافل که آخر سکه آن جاهاست از در برون آرد\nبطوفان حوادث چاره ها خون شد کنون حیری بساحل کشتی ما را مگر لنگر برون آرد صفاها آخر از مرض هوی زنگار شد ( بیدل ) زغفلت تا یکی آینه ات جوهر برون آرد\nصبح کل پوشی خار را ماند صبح شبهای تار را ماند\nچشم آیینه از تما شایش نسخه نوبهار را ماند\nگل شبنم فروش این کلشن سینه داغدار را ماند\nشهرت اعتبار تشهیر است مخبی عر سوار را ماند\nمی کشندت زحلق خویش باشد چاه هم پای دار را ماند\nمژه وا کردی نمی ارزو همه عالم غبار را ماند\nپلو آغوش کعبه آلودم رحم خون در کنار را ماند\nنسخه صد جنون زدم بهیم پست زنگی که بار را ماند\nمجنون نشاط خون شده ام نقشه مس حبار را ماند\nزندکان و کپور دار قفس عرصه کار زار را ماند\nچند باشی ز اصل دنیا محو فطربت که مار را ماند\nدود آهم زجوش داغ جکر نکهت لاله زار را ماند\nبا نظر باز کرده هیچ است عم زرق شرار را ماند\nمحو یارجو آرزو تقیدست وصل ما انتظار را ماند\nسایه را پست آفت سیلاب خاکساری حصار را ماند\nمژه خون فشان ( بیدل ) ما رنگ ابر بهار را ماند\nموج کوهر طینتان کر شوخی افزون کرده اند پای در دامن سری از جیب بیرون کرده اند کم کشان دیدی شکست رنگ هم فتاده ایست بخودان در لغز شبها سیر کردون کرده اند\nاعتباری نیست کردان کشان خاک پست عالى را پامال فطرت دون کرده اند نشۀ باقدر دانی بسکه زور آورده است اکثری از ترازی بیعت بافیون کرده اند\nخلق را خواب پریشان تا کجا راحت دهد سایه بر فرق جهان از موی مجنون کرده اند برنصیب خود مکن کاین عاریت چانه ها دشکی از سیلی است که چهره کلکون کرده اند\nباندرید از شغل بام و در که جمعی مجبر زین تکلف دشت را از خانه بیرون کرده اند گل بدست و پا که بست امشب که چون رنگ حنا بوسط عشاقان چینها زیر لب خون کرده اند\nموج کوهی بی تامل قابل تمییز نیست مصرع ما را بمیغدر زن نکه موزون کرده اند زین بضاعت تا کجا اثبات بی خود کنیم کاشتهای مرابهم زمین افزون کرده اند\n( بیدل ) این دریای عبرت را پل دیگر کجاست رو برقی چند از قدح کفته وازون کرده اند\nموی دماغ جاه وحشم حبل میشود محذور خاک کشت و سرش کل میشود ما ومین هو سكده اعتبار خلق تقریر مهملست که مهمل نمیشود\nزین کرد اعتبار مچین دستگاه ناز بر رنگ کز جو سایه فتند سل میشود آیینه دار جو هر مرد استقامت است پرواز تیغ کوه بصیقل نمیشود\nاندرد کی کسی کرتعطیل وقت ماست آدرت کرم کار بود شل میشود بالقيدر دان راحت وضع زمانه نادرد در بطبع تو مبدل نمیشود\nبا این دو چشم کابه دار دو عالم است انسان تحسراست که احول نمیشود زین آرزو که سر مه لغش کام چشام اوست حیف است جان حند کجل نمیشود\nالخواجه خواب راحت از اقبال برفته کر این کار بور پاست ز مخمل نمیشود باوهم وظن معامله طول اوفتاده است عالم مفصلی است که محمل نمیشود\n( بیدل ) کسی بعرض حقیقت نمیرسد تا خاك راه احمد مرسل نمیشود\nمیل هوس ز خاطرم فرد می کند کز بشکنم کلاه دلم درد می کند تسلیم تحفه ایست که طبع بر اهل ذوق چون میوه رسیده روا آورد می کند\nحال او كفته عالم اختراع نیست دل را خیال مهره این نرد می کند بر در تلاش خیری این جن مباش افراط آب چهره گل زرد می کند\nرم می خورد ز سایه غیرت فمرد کی تمثال عہد آینه را سرد می کند از می حذر کنید که این دشمن حیا تاریک را ادب نتوان کرد می کند\nچینی صلاح تشنگی حرص جاه نیست آب سفال دل زہوس سرد می کند زنگار اگر نمرده ناموس راز اوست آیینه را خیال که شبکرد می کند\nعزم ما بندیده ساعت نهفته ایم ( بیدل ) برده رفتن ما کرد می کند\nبی دانشه مسلم حوصک کندج کش کردش سر نشود\nاگر اهل قبول اثر بشوی بتوقع سودو زیان شوی\nزتعین خواجه و خود سریش مکنید بطرفه که خریش\nزترانه اطلس وصوف هوس بشوی بذر افکنی راز نفس\nلب و کام تلاش جنون صفت زده راه تامل عاقبت\nزجنون مشاغل حرص و هوا بطيش مکن سرونا ز نفس\nبدوآبك تعين خیره سری زده جام کشاکش در بدری\nزقیامت دنیا و عبرت دین بطيش شده خون دل بس کین\nزسعادت صحبت اهل صفا دل و دیده رسان بحضور غنا\nبحد یث نهفته زبان مکشا گل عیب و هنر مکن یملا\nبتصور وعده وصل قدم بهوس تا شفته بخال عدم\nدل خسته ( بیدل ) نوحه سرا زتبسم لعل توماند و جدا\nمحل است بید کسری آنقدرت که دماغ جنون زد در نشود\nدل مرده بفیض نفس نرسد گل شمع دو باره سحر نشود\nچه شود بکشود کز کذا گرمش که محیط حاصل زر نشود\nتن برهنه پوشش حال تو بس که لباس فنا جل خر نشود\nهمه کر پسراغ بهشت رسد سر مرغ هوس نمرر نشود\nخم کوشه اغوش آینه کن که شکمش شغل دکر نشود\nتو جو سایه کزین در بخبری که زلزله زرو زر نشود\nمدری زفسون جهان یقین که کریده مار دو سر نشود\nکه نزد قطره بی سرو پا بصدف نرسیده گهر نشود\nدریده شبه نکشوده را که رویشو خنده سحر نشود\nبغبار هوا طلبان وفائم است قیامت اگر نشود\nدر ساز فغان زند چکنده سرم برگ نی که شکر نشود","chars":5136,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0015/00222.jpg","first_page":1,"last_page":241,"title":"Ghazalīyāt-i Mirzā Bīdil غزليات مرزا بيدل","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0015/222","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0015/canvas/222","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0015/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0015_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}