{"book":"adl0015","page":217,"text":"حرف الدال\nغزلیات بیدل عليه الرحمه\nصحیفه ۲۱۴\n\nفوت زمان حضور آینه دل شکست پاس کنون جای مو ناله پریشان کنید\nدر بزم اثر معنی جامه پوشیده است تا کی ازین کسوتم رنگ تو عریان کنند\nپا همه واماندگی شوق کر آید نجوش آبله پاچو شمع بره ره طوفان کنید\nعالم تصویر وهم صید فریبم نکرد کافر آن غمزه را بت چه مسلمان کنند\n\nدرین دکان شوق حسرت گنج بی است گر بکرم پشت دست بوسه چرافغان کنند\nشبه بچید بساط در ره تعلیم عشق آب زعکس غریق آینه پنهان کنند\nگر سر مجنون او کردانی آرد بعرض دشت و در از گرد باد رو بگریبان کنند\n(بیدل) ازان نو گلم جرأت بیداد کو سرمه خطا م مگر ناله و افغان کنند\n\nما را بدر دل ادب هیچکسی برد\nبیکانه عشقیم زشغل هوسی چند\nدور همه چون سبحه یکی کرد تسلسل\nدل نیز نشد چون نفسم دام تسلی\n\nتمثال در آئینه ره از بی نفسی برد\nآب رخ طفلان ما را مگسی برد\nزین قافله ها پیش و پسی پیش و پسی برد\nجمعیت مالم ام بی قفسی برد\n\nزین دشت هوس منت سیلی نکشیدیم\nفریاد که محل کش یکناله نگشتیم\nآخر پی تحقیق مجالی نرساندم\n(بیدل) اثر داغ گلم چه توان کرد\n\nخارو خس ما را عرق شرم خسی برد\nدل خون شدو در جاد غبار جرسی برد\nبیرونم ازین دشت اقامت هوسی برد\nپیش از همه در خاک مرا پیشرسی برد\n\nما را که نفس آینه پرداخته باشد\nتسلیم سر تیغ رموزت چه خیال است\nشور طلب از ما بفا هم نتوان برد\nدلداد گذشت و خبر از دل نگرفتیم\n\nتدبیر صفا حیرت بی ساخته باشد\nمو تا بکجا گردنش افراخته باشد\nخاکستر عاشق قفس فاخته باشد\nاین آینه بیست که ننداخته باشد\n\nفرد است که زیر سپر عجز نهانیم\nباطینت ظالم چکد ساز تجرد\nبی بوی کلی نیست غبار خس امروز\nاز شرم نثار تو باین هستی موهوم\n\nکوتیغ تو هم بهر آخته باشد\nماری چموس پوست انداخته باشد\nیاد که در اندیشه ما تاخته باشد\nرنگی که ندارم بچقدر باخته باشد\n\n(بیدل) چهوس دامنشت از کف نتوان داد ای کاش کسی قدر تو نشناخته باشد\n\nماضی و مستقبل این بزم حیرت حال بود\nاینجا پاس ناتوانی در خرامم ریشه کرد\nغیر حسرت از جهان جستجو گردی نکرد\nهر کجا ناله شکستن زد بهار غنچه اش\nغیر را در دل شکوه عشق گنجایش نداد\nماجرای سایه از خورشید هم روشن نشد\n\nشخصی از خود رفت در آینه ها تمثال بود\nریزان خامه حرف مدعایم نال بود\nکاروان ما نگاه واپسین دنبال بود\nصبح از انحاه تبسم چین روی زال بود\nخانه خورشید از خورشید مالامال بود\nرفتنم از خویش یاران جلوه استقبال بود\n\nسوختن همچون سپند از سنگ ایجادم رماند\nهر قدر بر جا فسردم وحشتم سامان گرفت\nخلق را در شمع باران هجوم احتیاج\nبی نصیبان چشم در گرد دو رنگی باختند\nجلوۀ عیش و الم یکسر بموهومی گذشت\n(بیدل) از بیدردی روز و و اقمت سوختم\n\nورنه هستی برلب عرض نفس تبخال بود\nچون غبار رنگ در ساز شکستم بال بود\nآرزو تا بود وقف چشمۀ غربال بود\nورنه حسنش را سواد هر دو عالم خال بود\nعمر را کیفیت تصویر ماه و سال بود\nسینه میکندی چه میشد کرز بانت لال بود\n\nمباش غره بسامان این بنا که تو نزد\nنجد گرفتی تدبیح انتقام چه لازم\nباوش منتظران ترانه هم عشقت\nبیاد رفتم و بر طبع کس نخورد غبارم\nخیز پیرکرم از انتظار و جان بلب آمد\n\nجهان طلسم غبار است از کجا که تو نزد\nهما نقدر دم تیغت شک تنها که تو نزد\nفسانه شیختون دارد آن صدا که تو نزد\nدگر چه سحر کند خاك بي عصا که تو نزد\nقدح بیاد تو کج کرده ام بیا که تو نزد\n\nمکش زجرات اظهار شرم تهمت شوخی\nقدح بخاك زدم از تلاش صحبت دونان\nدل شکستگی بیحاصل چسو آبله دارم\nنثار راه تو دیدم چکیدن آینه اشکی\nباین حنا که گرفته است خون خلق بگردن\n\nعرق نمی شود آئینه حیا که تو نزد\nنداشت آنهمه موج آبروی ما که تو نزد\nکسی یکا برد این هاله زبریا که تو نزد\nگرفتم از مژه اش رنگ دعا که تو نزد\nاگر تو دست فشانی چه رنگها که تو نزد\n\nغم مروت قاتل گداخت پیکر ( بیدل ) مباد خون کس ارزو بان بها که تو نزد\n\nمبصران حقیقت که سر بسر هوشند\nصلاح حسرت ما کن که رنگ باختگان\nمرا معاینه شد ز اختلاط فری و سرو\nبصبح عیش مباش ایمن از سیه روزی\nتو هم شکست که خواهی حواله ما کن\n\nرنك چشمه آئینه فارغ از جوشند\nشکست خاطر آئینه خانه هوشند\nکه خاکساری و آزاد گی هم آغوشند\nمدام سایه و مهتاب دوش بر دوشند\nحباب و موج سراپا خمیدن و دوشند\n\nبند چون صدف از شور این محیط آگاه\nزبان بیخودی رنگ کیست در یابد\nملایمت نشود جمع بادشتی طبع\nوشوخ چشمی خوبیشد غافلان محجوب\nکجا رسیم بیاد خرام او ( بیدل )\n\nز مغز خشک کسانیکه پنبه در کوشند\nشکستگان همه تن نالهای خاموشند\nکه عکس و آینه بایکدگر نمی جوشند\nبرهنه است دو عالم اگر نظر پوشند\nکه عاجزان همه چون نقش پا فراموشند\n\nمجنون مشمگر نمیکند نباشد\nشکوهی که دارد جهان قناعت\nدر افسردنم خفته پرواز عنقا\nچه حرف است لغزش رفتار معنی\nچنان باش فارغ زبار تعلق\nخموش آشنا شو بد و انچپ چه ممکن\nازان آستان خواه مطلوب همت\nاثر نامدار است ز آئینه منذر\n\nوفا زحمت آور نباشد نباشد\nمخالفان و قیصر نباشد نباشد\nچو رنگم اگر پر نباشد نباشد\nخطی کر بمطر نباشد نباشد\nکه بر دوش اگر سر نباشد نباشد\nعرض را که جوهر نباشد نباشد\nکه چیزی بران در نباشد نباشد\nگرفتم سکندر نباشد نباشد\n\nدل جمع مهریست بر کنج اقبال\nدلی میکدازم بصد جوش مستی\nهوس جوهم تربیت نیست همت\nممانسکه باشد همیوج حقیقت\nیقینی که از شبهه دور بستی\nپیامیست این اعتبارات هستی\nز اعداد خلق آنچه و امید یاری\nچه دنیا چه عقبی خیال است (بیدل)\n\nاگر کیسه پر زر نباشد نباشد\nمیم کر ساغر نباشد نباشد\nفلك سيفه پرور نباشد نباشد\nاگر چرخ واختر نباشد نباشد\nلب یار کوثر نباشد نباشد\nکه هر جا پیمبر نباشد نباشد\nاگر واحد اکثر نباشد نباشد\nتو باش این و آن کر نباشد نباشد\n\nمحرم آهنگ دل شو سرمه بر آواز بند\nعاقبت چین نظر پوشیدنیست از عیب خلق\nباخراش قلب مجنون صفا نتوان شدن\nخاك آزاد یست روحم نفس دلبستگست\n\nيك نفس از خامشی هم رشتۀ برساز بند\nآنچه در انجام خواهی بستن از آغاز بند\nخون شو ای آئینه راه منت پرد از بند\nاین گره را هم چواشك از رشته بیرون آاز بند\n\nخود کدازی کعبة مقصود دارد در بغل\nنیست غیر از جا نمازی پرده دارر از عشق\nموج میباشد کلید قفل و سواس حباب\nزان لب خاموش شو ردل گریبان میدرد\n\nهمچو آتش نیستی احرام این انداز بند\nگر توانی مشت خاکی شولب مجاز بند\nعقده دل را نگردد تار ساز بند\nحیف باشد غنچه ها را رقبای ناز بند","chars":5182,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0015/00217.jpg","first_page":1,"last_page":241,"title":"Ghazalīyāt-i Mirzā Bīdil غزليات مرزا بيدل","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0015/217","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0015/canvas/217","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0015/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0015_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}