{"book":"adl0015","page":215,"text":"صحیفه ۲۱۲\nغزلیات میرزا بیدل علیه الرحمه\nحرف الدال\n\nگل نکرد آهیکه بر ما خنجر قاتل نشد\nآرزو برهم زد بالیکه دل بسمل نشد\nدام محرومی درین دشت احتیاط آگهیست\nوای برصیدی که از صیاد خود غافل نشد\nدل راحت کز ندازد با گدازش واگذار\nکوهی ما غنچه راهد کشت اگر ساحل نشد\nدر بیابانیکه ما را سر بکوشش داده اند\nجاده هم از خویش رفت و محرم منزل نشد\nشعله خاموش ثشقی پاس از خود رفتن است\nداغ هم گردیدم و آسودگی حاصل نشد\nگرچه رنگم این دو آتشخانه از من ریختند\nاز جبینم چون شرر داغ فنا زایل نشد\nاعتبار اندیشگان آفت پرست کاهش اند\nهیچکس محمود نامداری شمع این محفل نشد\nعاقبت فرهاد نقشی برد و افسانه کیست\nحیف بر وازیه کا ظالم بر بسمل نشد\nذوق آغوش دویی در وصل نتوان یافتن\nشیر مجنون خالی شد و محمل نشد\nنی تداز دل بکار آمد نه ریزشهای اشک\nبیتو مشت خاك من برباد رفت و گل نشد\nدر لباس قطره نتوان تلخی دریا کشید\nمفت آن شویی که خا کستر شد اما دل نشد\nغیر من زین قلزم حیرت حبابی گل نکرد\nعالم صاحب دل است اما کسی (بیدل) نشد\n\nگلهای آن تبسم باغ فلك ندارد\nصد صبح اگر بخندد يك لب نمك ندارد\nرنگ دونی درین باغ رعنایی خیالیست\nسیر جهان تحقیق ملك و ملك ندارد\nپوچ است غیر و حدت نقد حساب کثرت\nاعداد چیزی از خودچون رفت يك ندارد\nاسلام و کفر هريك واحد خیال دانسث\nدر چشم دور و نزديك خورشيد شك ندارد\nدل نو بهار هستیست اما چه میتوان کرد\nرنگی که دارد این گل خارو خسك ندارد\nپامال عجز باشید تدبیرها جز این نیست\nمست است فیل تقدیر باد مجنك ندارد\nآیینه آب سازید تاچند وهم صيقل\nمكتوب ساده لوحی تشويش حك ندارد\nذوق طراوت از کل آغوش غنچه کی برد\nزخمی که آب دزدد غیر از نمک ندارد\nافشای راز ظالم موقوف تیره روزیست\nتا غافل از زکاله است آتش محك ندارد\nآفات دهر (بیدل) تنبیه غافلان نییست\nطبع خر آ نقد رهاشك از كتك ندارد\n\nکم نیست صحبت دل کر مرد و زن نماند\nآیینه خانه هست کو انجمن نماند\nکرحسرت هوس کیش باز آید از فضولی\nکلفت کراست هرچند کل در چمن نماند\nافسون کاهش اینجا تاب و تب غنچه هاست\nدامن فشان برین شمع تامو ختن نماند\nعرفان زفهم دور يست ادراك بی حضوریست\nجهدی که در خیالت این علم وفن نماند\nچون صبح ازین بیابان چندان تلاش دم کن\nکز دامن بلندت کرد شکن نماند\nیاد گذشتگان هم آینده است اینجا\nدر کار گاه تجدید چیزی کهن نماند\nبر وضع خلق غم است آرایش حقیقت\nناخن بکیاست هس که در و زمن نماند\nمجنون پرده دشت محو کنار لیلی است\nعاشق بسعی غیرت دور از وطن نماند\nکرد خیالتنا کی هرسو دهد نشانم\nجایی روم که آنجا اوهم زمن نماند\nاین مبحث نمودن از نسخه عدم نیست\nکرزان دهن بكویم جای سخن نماند\nیاران بوسع امکان درمغز حال کوشید\nتصویر انفعالیم کز پیرهن نماند\n(بیدل) بدیر امراض انصاف نیست ورنه\nتادان بت برهمن بر برهمن نماند\n\nکم و بیش و هم تعینت سر و برك نقص و کمال شد\nمه نو دمید و بدر زد بکدامت بدر وهلال شد\nبصفای جلوه نساختی حق كبريا نشناختی\nبخیال آینه باختی که جمال رفت و مثال شد\nسحری گذشتی از انجمن سر آستین بهوا شکن\nزشمیم سایه صفت کل شمع ناف غزال شد\nچو نفس مرا زسر هوس بهوا رمیده زجیب دل\nگره زرشته نموده که شکست بیضه و بال شد\nبترا نه من و ما کسی زنوای دل چه اثر برد\nمزه حلاوت این شکر ز ازل ودیعت لال شد\nزتلاش تازگی سخن گهر صفا زمین حزن\nخجل است جوهر چینی که بجر رسید وسفال شد\nزغبار لشکر زندگی دو سه روز بیدلی ترا\nحذر از تلاش در موثبت که هجوم رستم وزال شد\nبدل کداخته کی طرب که درین سراب جنون تعب\nچو عقیق رلب تشنگان جگر آب گشت وزلال شد\nشم است جوهر قبع نت بگره کی فشرد قدم\nبکفش انفعال سيه دلی اگر اخگر تو زکال شد\nسحر فنا کده حیا نفس غیور التجا\nچه عرصه بطمع نوال زد که بدمم توسوال شد\nنفس زدی و جهان گرفت انو ترانه ماو من\nکه شکست شیشه محفلت كه صدا برنك خيال شد\nزحضور غیبت نامها همه راست زحمت مدعا\nتو چو (بیدل) از همه قطع کن که وقوع رفت و محال شد\n\nکو جنون تا عقده هوش از سر ما وا کند\nو هم هستی را سپند آتش سودا کند\nدر بساط خا کدان دهر نتوان یافتن\nآنقدر گردی که تعمیر شکست ما کند\nبعد ازین آن به که خاموشی دهد دادسخن\nکوهد معنی کسی تا کی زبان فرسا کند\nعجز ما را ترجمان غفلت ما کرده اند\nتاهمان وا ماندگی تعبیر خواب پا کند\nبی تمه باید از حیرت شکر نگاه\nهم که چون تصویر برقاش چشمی وا کند\nیاد پیمای سبك مغزیست هر کس چون حباب\nساغر خودرا نگون درمجلس دریا کند\nبیدماغی آبروی کرم التفات دلبر یست\nمیروم از خود مبادا باد استغنا کند\nقیمت وصالش ندارد دستگاه کائنات\nنقد ما هیچ است شاید هم بنا سودا کند\nبی تکلف صنعت معمار عشقم داغ کرد\nکل شکست هر دو عالم ناله برپا کند\nبی رمها را علاجی نیست شاید چون چنار\nدست برهم سودن ما آتشی پیدا کند\nعبرت من چاشی کیر از شکست عالمیست\nهر چه کردد توتیا چشم مرا بینا کند\nچاره دشواراست (بیدل) شوخی نظار مرا\nشرم حسن او مکر در دیده ما جا کند\n\nکو رنك و چه بو جلوۀ یار است ببینید\nگل نیست همان ناله عندلیب است ببینید\nزین برك كلی چند که آیینه رنگ اند\nآن دست که بیرون بنکار است ببینید\nآفاق بمرض اثر خویش اسیر است\nصیاد همین کرد شکار است ببینید\nبر صفحه آتش زده عمر مبازید\nفرصت چقدر بیجه شرار است ببینید\nاین دشت که جولانگه مقدورك تمناست\nای آبله پا یان همه خار است ببینید\nخون گرمی عشق آینه پرداز بهار است\nکو غنچه چه کلوس و کنار است ببینید\nیک سجده نه چود طلب بی خبری شرم\nپیشانی ما آبله دار است ببینید\nآهنگ کنو اندیشه برون است خیالش\nدیگر نتوان دید بهار است ببینید\nعمریست تماشا گله شوخی نازیم\nآیینه ما با که دوچار است ببینید\n(بیدل) ز نفس آینه ام پاس خرد نیست\nکای دیده وران اینچه غبار است ببینید","chars":4684,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0015/00215.jpg","first_page":1,"last_page":241,"title":"Ghazalīyāt-i Mirzā Bīdil غزليات مرزا بيدل","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0015/215","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0015/canvas/215","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0015/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0015_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}