{"book":"adl0015","page":213,"text":"صحيفة ٢١٠\nغزلیات میرزا بیدل علیه الرحمه\nحرف الدال\nمحل جنون علم کش باغ و بهار نیست سر بر نمیکشد مگر از بیشه گرد باد\nهمجالشان دهند ز سر گشتگان عشق مجد من ز غیرت هم پیشه گرد باد\n( بیدل ) درین حدیقه فغد جز من آشکار سرگشتگی مجال و کل ریشه کرد باد\n\nگر شوق براهت قدمی پیش برارد چون آبله بالیدنم از خویش برارد\nآنجا که خیال تو دهد عرض تجمل شبنم از هر دو جهان پیش برارد\nمقبولی و اوضاع مخالف چه خیال است در دیده خسد گر مژه ام نیش برارد\nامروز در بیشه روی همه باز است آئینه مگر حاجت درویش برارد\nاز نسخه کیفیت امکان نتواند لفظی که کسی حاصل معنیش برارد\nگر شوخی لیلی نشود دام تحیر مجنون حیا کیست ادای کیش برارد\nفریاد کزین قلزم وحشت نتوان یافت موجی که نفس نیم نفس تشویش برارد\nبارق سواران چه کشد سعی غبارم وا ماند کی هست اگر پیش برارد\nنومیدی سودا زدگان نیز مقامیست امید که آن نو خط ما ریش برارد\n( بیدل ) چین آوای گریبان خیالیست یارب نشود اشک مر از خویش برارد\n\nگر شوق بی مطلب تماپم ننگیرد در مشق رم از عالم اسباب ننگیرد\nبالشکته لبی ساز و بخود آبی ازین بحر با خلق ترا نیک چو گرداب ننگیرد\nآن دل که طپیدن نکند قرعه وصلش حیف است که آئینه بسیماب ننگیرد\nمحتاج گریبان نشود مفلس قانع در چشمه آئینه زهیر آب ننگیرد\nصیاد اسیران محبت خم ابروست کس ماهی این بحر بقلاب ننگیرد\nاز نور هدایت نبرد بهره سیه بخت چون سایه که رنگ از گل مهتاب ننگیرد\nدل مست جنون است بکوشید خرد را امروز سراغ من بیتاب ننگیرد\nاز بس بمراد دو جهان دست فشاندیم کز زلف شوم دامن من تاب ننگیرد\nمنظور حیا ضبط نگاهیست و گر نه سرپنجه مژگان بشان خواب ننگیرد\nدر حلقه خامش نفسان در دل باش تا هیچکست نکته درین باب ننگیرد\nپیدا تو کجا شه شود عقده عمر ( بیدل ) کف خاکی ره سیلاب نگیرد\n\nگر طمع دست طلب وا میکند برقناعت خنده لب وا میکند\nکرم میجوشی بذات جهان این شکر دکان لب وا میکند\nموج کوهر باش کارت بسته نیست ناخنی دارد ادب وا میکند\nقدح باب عافیت وقت کسیست کز جبین چین غضب وا میکند\nشیشه مشکن ورنه دل هم زین بساط راه تیمار حلب وا میکند\nسایه طوبی نباشد کو میاش جای ما دلا عقب وا میکند\nای چراغ محفل شیب و شباب صبح ته گیر آنچه شب وا میکند\nشرم کم دارد ز ناموس عدم هر که طومار نسب وا میکند\nپنبه از مینا بغفلت بر مدار این ری بند قصب وا میکند\nپیدا در غنچه نگشاید دست این گره را کل بلب وا میکند\nعقده تایید است در کار نفس ليك ( بیدل ) روز و شب وا میکند\n\nگرفتار رسوم اندیشه آرام کم دارد عقاید آنچه دارد خدمت درد حرم دارد\nدماغ آرمیدن نیست با گل شبنم ما را درین آئینه گر آبیست چون تمثال رم دارد\nازین صحرای وحشت چون شرر دیگر چه بردارم همه گر سرتوان بر داشتن حکم قدم دارد\nخرد را از بساط می پرستان نیست جان بردن که هیبزا شبیرا موج می بکف تیغی علم دارد\nنوای عاشقان در پرده دود دلست آنجا شکوهی شمع تنها گریه دارد آه هم دارد\nگسستن سخت دشوار است زنار محبت را برهمن رشته واری از رك سنك صنم دارد\nبوقت رخصت یاران تواضع میشود لازم قد پیران بآهنك و داع محمر خم دارد\nاگر دردی در تخفیف اسباب لعباقی زن گرانگشت دگر انگشت نرمك پشه کم دارد\nبود در طینت عجز حفظ گفتگو مشکل برون ریزد دهانش هرچه انسان در شکم دارد\nبمیر از وهم کو سرمایه تا برنقد خود نازی همان در کیسه در یاست گر ماهی درم دارد\nز خاک شور نتوان پیش ازین حاصل طمع کردن بحسرت هم اگر جان میدهد حسنت کرم دارد\nخوشی دید آهنك جنونم نشكند ( بیدل ) ز ساز دل مشو غافل طپیدن زیر وبم دارد\n\nگر کمال اختیار خواهم کرد نیستی آشکار خواهم کرد\nجیپ هستی قماش رسوا نیست به نفس تار تار خواهم کرد\nصفر چندی کز از میان بردیم يك خود را هزار خواهم کرد\nکسی سوال مرا جواب نگفت ناله در کوهسار خواهم کرد\nدور کل گر گذشت گو بگذر پنکره ساغر بهار خواهم کرد\nشوق تا انحصار نپذیرد وصل را انتظار خواهم کرد\nعالم آهی اگر بهار کند سرو و گل اعتبار خواهم کرد\nگر قدم رنجه کر بمجلسیم یاد آن گلعذار خواهم کرد\nاینقدر جرم خاک عفو مییار هم چه کردم دوبار خواهم کرد\nصد فلك انتظار می نالد تا که خود را دو چار خواهم کرد\nانجمن کرد لیل عبرت نیست سیر شمع مزار خواهم کرد\nدر عدم آخر از هوای خطی خاك خود را غبار خواهم کرد\nوضع آغوش وصل ممکن نیست از دو عالم کنار خواهم کرد\nآسمان سرنکون پیکاریست سنگت هیچم چه کار خواهم کرد\n( بیدل ) از حشرم کنار کزین فرصتم من فرار خواهم کرد\n\nکر ناله من بر تواند پشته دواند طوفان قیامت بلك ریشه دواند\nشوق تو بسامان خراش دل عشاق ناخن چه خیال است مکر تیشه دواند\nدور از مژه اشك است و همان بی سر و پاتی غربت همه کس را بجبین پیشه دواند\nشوریست درین بزم گزافسون شکستن چند اندكه ری بال کند شیشه دواند\nصد کوچه خیال است غبار نفس اینجا تاسیر گریبان بچه اندیشه دواند\nمجنون را گرهی تن بند حوشيت چون نی هوس ناله بسد بیشه دواند\nوقت است که چون غنچه بافسون خموشی در ناله بلبل نفس ریشه دواند\nسعی امل از قد دو تا چاره ندارد ( بیدل ) ره کوهکنی تیشه دواند\n\nگرنه مشت خا کم از اشك ندامت تر شود ششجهت اجزای بی شیرازه ئی دفتر شود\nگرمثالی پرده بردارد زبخت تیره ام صفحه آئینه مانم خانه جوهر شود\nچند غرسد بحسرت شوخ پیمان مرا نسخه آئینه یارب چون دلم ابتر شود\nچربید نرمی آینار دستکام فطرت است شعله چون با موم الفت یافت روشن تر شود\nيك عربق نم کن غبار هرزه کرد خویش را بعد ازین آن به که پروازت نفس پرور شود\nخواب راحت شعله را در روشنی خاکستر است گر غبار جستجوها بشکنی بستر شود\nما سبك روحان ز نيرنك تعليق فارغيم عکس ما را حیرت آئینه بال و پر شود\nدر تلمشا بیکه رنك نقش بابت ریخته الطلاس از خجالت حلقه ها ز در شود\nعالم از خود تهی کردیم و کاهشیها بجاست پهلوی ما تا توانان تا کجا لاغر شود\nیکدو ساعت پیش نتوان داد عرض اعتبار قطره ما ژاله می بندد اگر گوهر شود\nمقصدم چون شمع از بن محفل سجود نیستیست سرترد بابهم کاین یکقدم ره سر شود\nعالم ( بیدل ) بیابان مرك ذوق آکیست معرفت هول رم است اما گرا باور شود","chars":4979,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0015/00213.jpg","first_page":1,"last_page":241,"title":"Ghazalīyāt-i Mirzā Bīdil غزليات مرزا بيدل","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0015/213","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0015/canvas/213","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0015/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0015_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}