{"book":"adl0015","page":211,"text":"سراج الاخبار ۲۰۸ \nغزلیات میرزا بیدل علیه الرحمه\nحرف الدال\n\nگر آرزوی دستی ازین دامگه کشید\nآزاده است نور دل از اقتباس شمع\nشب پرده دار صبح قیامت نمیشود\nزین پارسائی که سرو برك خجلت است\nدریوزه حرم ببر گریبان نمیرسد\nآرایش بساط رو یا بکه کشید\nقطع نظر زمنت خورشید و مه کشید\nموی سپید چند بصنعت سیه کشید\nطاعت مکن که کاش دوروزی گنه کشید\nدر مانده گا بار هوس نیست زه کشید\nچندان دماغ جهد ندارد شکست رنك\nکم فرصتی خجالت سعی کرو فر است\nپیش از اجل تهیه مردن کمال ماست\nگر خامشی چراغ فروزد درین بساط\nشایسته قبول عدم عرض نیستی است\nاز دست سوده نقش دو عالم تبه کشید\nاز حرص عذر خواهی نشو و نما کشید\nآن به که فکر پنبه خود را بیکه کشید\nچون شخص سرمه خود ده نفسی را نگه کشید\nروئی که نیست جانب آن بارگه کشید\nقاصد دران مقام زخردشید غافلیست (بیدل) کجاست شرمی از ان بادشه کشید\n\nگر آگهی بسیر فنا و بقا مخند\nاقدر دی ای شرر بفشار شکفتگی\nفرصت کمین وعدۀ فردا دماغ کیست\nچندین سحر بوهم برافشان ناز رفت\nصد گل بهار منتظر يك جنون است\nبرشام ما جو شمع جوان نمی گریست\nعبث بهانه جوست برین خنده ها مخند\nآخر ترا که گفت درین تنکجا مخند\nای گل بهار رفت برای خدا مخند\nيك گل نو نیز از لب بام هوا مخند\nآتش بصنجه است این دسر نابجا مخند\nپیری کسنون توکل کی در صبح ما مخند\nدل بستن و بهار دمیدن چه لازم است\nمستغنی از کمالیت هزار شهید عشق\nعفو غبار چهرة محتاج شبنمی است\nدر پرده خون حسرت پیداست و یا مرتر\nیا صبح کادم از چه بهار است خنده است\n(بیدل) بهار عمر شکفتن چه خنده است\nدر زیر لب چو آبله زیر پا مخند\nای غنچه لب تو و سر حاکم بپا مخند\nبر فقر گریه کر نکنی بر غنا مخند\nگاهی جوانمرد کرم مندان نما مخند\nکیفت آه کی تو هم از تکلف برا مخند\nای غافل از نفس حرفی از حیا مخند\n\nکر اثرا خروش جهان یکشا سری باین انجمن برارد\nخیال هم چند و هشماد زمام دل برون نآرد\nنزیست تخمی درین گلستان که نوبهارتی نکرده سامان\nندارد از طبع ما شمر دن بغير پرواز پیش بردن\nزپهلوى حقه محبت نمو یبت امید تاوان\nدل ستم دیده عمر ها شد ندارد از سوختن رهائی\nزخاکسارون تپاند غبار هنگامه تعین\nباین سرو برك مفلسم کربر ترك اندیشه فضولی\nتجرداضطرار رنکی ندارد از اعتبار همت\nقدم بآهنك کین فشردن ز عافیت نیست صرفه بردن\nدماغ اهل صفا نبیند بساط اند از خود مثال\nغبار اسباب چند پوشد صفای آئینة تجرد\nبآن صفا نیت رنکم که مائی کار کاه فطرت\nنفس صدایم نمیکدازم دگر زحالم مپرس ( بیدل )\nجنونی انشا کند تحیر که عالمی راز من برارد\nچه ممکن است اینکه سعی و حشت بغر تم از وطن برارد\nهوای رنك نات زحا کم اگر برارد چمن برارد\nکه رنك عاشق چو پیکر صبح بوی نقد و شکن برارد\nسزد که چون اشك دلو ماهم زچاه غم بررسن برارد\nیلفزش اشك کاش خود را چو شمع ازین انجمن برارد\nدلیل صبح قیامت است این که مرده سر از کفن برارد\nمباد چون غنچه عود عساقی سرت دولتی کهن برارد\nچه غیرت است اینکه عنبر خود را زجیر ناهم دو زن برارد\nتفنگ قالب تهی نماید دمیکه دود از دهن برارد\nسحر محال است اکزنفس را دمدنگاه سخن برارد\nکباب عریان کند مارا ز خجلت پیرهن برارد\nقسم بآئینه يك ستاره دمیکه تصویر من برارد\nچوشمع وهم است برامیری که محوکش ازسوختن برارد\n\nگر آئینه ات در مقابل نماند\nهمین دست مغزاست اگر واشکافی\nز دانش بصد عقده افتاده کارت\nنشان گم از کرد عنقا مزاهم\nمجاز آفرین است میل حقیقت\nجهان جمله فرش خیال است اما\nخیال حق و فکر باطل نماند\nخیال است لیل چو محمل نماند\nجنون ار کنی هیچ مشکل نماند\nبآن نقش و اسکه در گل نماند\nکرم گر کنید ناز سائل نماند\nدمبقبل کر آئینه غافل نماند\nتوسعی است ایجابه بایست پیدا\nغم خون عشاق اگر گشته کردد\nنخواهی بتاب نفس غره بودن\nبرو شوق اگر لذت بار سیدن\nنفس عالمی دارد اما چه حاصل\nدل جمع دارد چه دنیا چه عقبی\nکجا عرض جوهر دل گردل نماند\nحنا نیز در دست قاتل نماند\nکه این شمع آخر بمحفل نماند\nاقامت در آغوش منزل نماند\nدودم بیش پرواز بسمل نماند\nچو کوهی شدی بحر و ساحل نماند\nمزین بزم ز آثار اسرار سنجان همه ماندا کر شعر ( بیدل ) نماند\n\nگر بوی وفا را نفس آئینه نباشد\nاصل تو میرات زافسون مگوبدن\nوشیرنج دکاهداری درنجش است مسلم\nلب کم شکند مهر و دیت گاه راز\nکز حرف وفا مکتبه فروشه بنأمل\nاین داغ دل او نیست که در سینه نباشد\nاین پشه ز مصرف نوزیشه نباشد\nحرص ایمه سودا گر پشمینه نباشد\nگز نشئه رسوائی گنجینه نباشد\nدر رشتۀ الفت گره کینه نباشد\nصد عيد ابد هیچ نبرزه بیکمشتن\nتکرار بشیند بر اوراق تجده\nزاهد بنظر میکنه از دور مباهی\nاز دل جو نفس میکذری سخت جنونیست\nچون صبح اکر یکنفس از خویش برآئی\nامروز جنونی هست اگر دیشه نباشد\nتقویم نفس را خط پارینه نباشد\nاین صبح قیامت شب آدینه نباشد\nای پنجر این خانه آئینه نباشد\nبنام فلك پیچ و خم زینه نباشد\n( بیدل) حذر از آفت پیوند علایق امید که در خلق تو این پشه نباشد\n\nگر یتو انکه را تماشا هوس افتاد\nدر گریه نمك مایه تر از من دگری نیست\nشوق بشکست دل من مست خروش است\nشد عین حقیقت چو مجازت زمیان رفت\nعمر بست درافشان گلستان خیالم\nغفلت مکش از عمر عیالت چه باشد\nبر هر چه گشودم مژه در دیده خس افتاد\nکز ضعف سرشکم بشهار نفس افتاد\nآگاه یم این شیشه زدست چه کس افتاد\nعشقت گز آتش به بنای هوس افتاد\nغم نیست اگر طائر ما در قفس افتاد\nسنگینی باریکه بدوش نفس افتاد\nاز بخت سیه چاره ندارم چه توان کرد\nیککیم فلك سالار فغان کرد\nاز آفت تعجیل حذر کن که درین باغ\nچون شانه ره سنجه پیچ و خم زلف است\nاسباب غبار نگه غیرت ما يست\n(بیدل ) لب اثر بك گل اندام ندارد\nچون زلف با شفتگیم دسترس افتاد\nخونابه دلم چون اشك ز چشم جرس افتاد\nبر خاك نخستین ثمر پیشرس افتاد\nچندانکه قدم پیش نهادیم پس افتاد\nدر دیده آئین نتوان گفت نفس افتاد\nشبنم بکه تواند بخیالش مگس افتاد\n\nکر جنونم ناله واری در بلبل میکند\nغیر خاکستر دلیل اضطراب شعله نیست\nشور محشر آشیان در سایه گل میکند\nهرقدر پرميزند افسردگی دل میکند\nانتظار نار استغنا نگاهی میکنم\nعافیت خواهی بهر افسونی از جا در میا\nکز غبارم سرمه چشم تغافل میکند\nخاك برباد است اگر ترك تحمل میکند","chars":5052,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0015/00211.jpg","first_page":1,"last_page":241,"title":"Ghazalīyāt-i Mirzā Bīdil غزليات مرزا بيدل","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0015/211","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0015/canvas/211","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0015/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0015_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}