{"book":"adl0015","page":196,"text":"صحيفه ۱۹۳ \nغزلیات میرزا بیدل علیه الرحمه \nحرف الدال \n\nنیم آگه زحسن قاتل اما اینقدر دانم که در هر قطره خونم چشم حیران آشیان دارد\nدماغ خون من چون اشك رنگی بر نمی دارد كراستغنا نمیگردد سبک بخت امتحان دارد\nبلندیها پستی متهم شد از تن آسائی براحت کو نیند از د زمین هم آسمان دارد\nهژبر خاك جبلی خون سحر کرد ظن دارم شکار انداز دشت بی نشانی هم نشان دارد\nچه می پرسی زقصد کعبه و هم بیند من اگر برهم شکافی ناله ضبط فغان دارد\nطپیدن شکر را رام است (بیدل) بسمل ما را نفس در عالم پرواز صبح آشیان دارد\n\nسحر طلوع گل دعا که مراد اهل هم رسد\nهوس عــلاوه حرص و كد سحر و گل دگر آورد\nدل طــا مــع و کله عطا دم سرد و گرم سوالها\nسر حرص و مصدر درد سر هنر اكمل کهن دگر\nسرو کار عالم عبیده دم هوس مطالعه کرد کم\nدل ساده هوس و هـوا هـمـه را معلم مدعا\nکه دهـد مصاغ کام دل كه دهــد كز گل طاليم\nزتـوهـم طبع و عمل كمل مكسل علاوه درد دل\nزبر طور مصرع ( بیدل ) دم دود سلسله ام رسا\nدل سرد مهره حرص را همه دود آه و الم رسد\nکه دم وداغ حواص كمن كسره كلاه علم رسد\nکه دهد مراد كــدا مكر مدد دواء كرم رسد\nکه هلاك حاصل مال را همـه دم ملال درم رســد\nکه غـم و كره هم اهل همــه در سواد عدم رسـد\nره دور کره اهل اگر تره آورد كرمم رسـد\nسحر از دمم رعد آورد عمل از دهـد هـه نمـی رسـد\nکه مراد ا كبر هـمـه دل رسـد دل درد حوصله كم رسـد\nكـك دو عالم اهل دود که سراسر قلمم رسـد\n\nسخن زعشق ادب مسوج گوهرش گیرید\nمحیط عشق تلاش دگر نمی خواهد\nخراج دون بتكلف غنی نمی گردد\nگواه دعوی عشق انفعال جرأت است\nبهار نامه یاران رفته می آرد\nدمیکه فرصت موهوم ما رسد بحساب\nکجاست لغزش خط كز مسطرش گیرید\nگره خـود بـه تسـلیم و گوهرش گیرید\nسم است اگر دم خرچله در زرش گیرید\nجبین اکر عرق افشاست محضرش گیرید\nگلی که وا کند آغوش در برش گیرید\nشرار هر چه اقل هست اکثرش گیرید\nبمشق مزه ختم است درس علوم عمل\nهمان بجاست خود آرائی دماغ فضـول\nبموعظ عبرت اكر شخص شــود توفيق\nخیال نیستی آسودگیست پیش از مرك\nدماغ فرصت اکر قدر دان عمر دلست\nكمال ( بیدل ) اگر خیمه عروج زند\nهمین ورق بـهم تزيد و دفترش گیرید\nچوشمع کز همه باهر گلی سرش گیرید\nز خود راه زنی هست مشبرش گیرید\nسرشکه ایست دم در د این برش گیرید\nنگه زخـانـه برون میـرود درش گیرید\nزخاك يكد و ورق سایه پرش گیرید\n\nمراقبت از چمن کبریا که میرسد\nجهان محاسب خویش است زاهدان معذور\nگرفتـه ايم همه دامن زمینـگیـری\nدرین حديقه چوشبنم نشسته ایم همه\nغبار دشت عدم سخت بی پر و بال است\nدمیده غنچه يـت اقبال آفتاب ازل\nزدل حقیقت روو قبول پرسیدم\nتوهم کره کن آنجـا ترا که میـرسد\nخطای ما زصواب شما که میرسد\nره تلاش بان دست و پا که میـرسد\nسراغ خانه خود شبد نا که میـرسد\nاکر تو پاکزنی حال ما که میـرسد\nزنیره روزی بال هما که میـر سـد\nبخـنده گفت برو پليـا که میـر سـد\nمعاملات نفس هـرنفس زدن پاکست\nکرم قلم رو عفو است دنج پاس مكن\nدلیل مقصد اشك چكـيده در كان چیست\nمحـال پیکر بیجــان گریبان دارد\nجواب خون شهیدان تغافلت تا کیست\nچه عالی و چه دنی از خيال غیر برید\nچه نسبت است بخورشید ذره را (بیدل)\nحساب مدت چون و چرا که میرسد\nبکار خانه شرم از خطا که میـرسد\nفتــاد کی بقدم از عصـا که میـرسد\nمرا ومیکـه تو کشی جـدا که میـرسد\nجبـين مده بعرق از حيـا که میـرسد\nغم معـامـله سـر زبـا که میـر سـد\nبمـالمی که تو باشی مـرا که میـرسد\n\nسران زسطرۀ تسلیم باب بر دارید\nعمارتی ا کر از آب و گل توان برداشت\nسواد وادی امکان سراب تشنه لبی است\nمرا بسایه نخل سیـه شکر خوابیست\nکرشمه نگهش از سوال مستغنی است\nزهستیم غلطی رفته در حساب عدم\nجبین بخاك نهيد آفتـاب بردارید\nدل از خیـال جهـان خراب بردارید\nزچشمـه سـار گداز دل آب بردارید\nزخاك من عـلم آفتــاب بردارید\nنظر بسرمه کشید و جواب بر دارید\nمرا چـونقطه شكازين كتــاب بردارید\nجمـال مقصـد سـى جهـان معـاينه اسـت\nهزار موج درین بجر قاصد هوس است\nجنون حلم فضا تيز و كلف استاده است\nهجوم خـنـده ام چشـم میکنـد ایجــاد\nمجرم کنج فطرت دور کرد تحقيقــم\nغبـار ( بيدل ) مارا که دستگیر شود\nز نقش پانی کر نقـاب بردارید\nزنـامـه همـه مهـر حبـاب بردارید\nسریكه نیست بكردن ز خواب بردارید\nبهر کلی که رسید این گلاب بردارید\nخطا خطاست کز از نیرکپ بردارید\nاکر نسيـم توان شد صواب بردارید\n\nسر کشی میخواستم از ناظمش در رسید\nپدر میبـالد همـه نو از کهن كاشتن\nدستگاه ماو من بادو رکاب برق داشت\nبی نصیب از بیعت مستان این محفل نیم\nكاش همچون سایه در زنگار می کردم وطن\nشعلـه را تو از میدانم خاکستر رسید\nهر چه ما را زیرام پهلوی لاغر رسید\nتا بپردازی ربـم آتش بیـال و پر رسید\nدست من بوسید یعنی هر که با ساغر رسید\nآب برد آینیه ام را تا به روشنگر رسید\nخویش را يك بر زدن دریاب و مفت جهد کیر\nتا رسیدن محمل آوار کی در منزلم\nتا نفس جنبد زخود احتیاج آمد بخوش\nمطلع سر زد زفکرم در كمين كاه خيـال\nگريه من از تفرلب ای آ کار حیاست\nزندگی پقهیچست نتوان بخود دیکر رسید\nدر گذشت از عالمها هر که هر جا در رسید\nيك طپيدن ساز كرد این رنگ صد نشت رسید\nعفو رفتم زخود بنداشتم دلبر رسيــد\nآن عرق کزجبهه ام كمشد بچشم تر رسید\n\nل زناپای ( بیدل ) باشی را داغ کرد\nاز خونی رفتن آتش بخاشاك وتور رسيد\n\nسعی نفس جز شهیاد کام ندارد\nاین عقـده جمله تابع جهلايـت\nخواه بنــالیــم و خـواه بال فشايم\nسجده خاکست اوج همت گردون\nتا بدات کمین کس بود مژه مگشـا\nنـواه نفس كـوى خواه عمر گرامی\nطاس فلک پوچ و نقش ماهه باطل\nقاصـد ما نامـه و پيـام ندارد\nبختـکی اقبـال طبـع عام ندارد\nصيـد گرفتار شوق دام ندا رد\nخـواجه چه نازد اكـر غلام ندارد\nتیـغ غضب جز حيـا نيـام ندارد\nشـاهد ما غير يك خرام ندارد\nیکنـدر ازين بازی تمـام ندارد\nهر سر و جائین جنون هواست درینجا\nبی سر و پا میـرویم و راهبری نیست\nکز هـمـه عنقـاشـويم حاصـل ما كو\nنفرت ازين مربط قـدر تميـز است\nسوخت دل اما نگیرد آینه روشن\nعالم ایجاد کیست پیش کا كاليم\n( بیدل ) ازین ماو من خوشیت اولیست\nمنـزل کس احتياج بام ندارد\nسبحـة ربك روان امام نـدارد\nتفتی تسكيـن خيـال نام ندارد\nمفت دماغیکـه جـز زکام ندارد\nحیف چراغیکـه هیـچ شـام ندارد\nعشـق مكافات و انتقام ندارد\nهستی ما جـز صـدای جام ندا رد","chars":5184,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0015/00196.jpg","first_page":1,"last_page":241,"title":"Ghazalīyāt-i Mirzā Bīdil غزليات مرزا بيدل","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0015/196","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0015/canvas/196","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0015/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0015_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}