{"book":"adl0015","page":194,"text":"صحیفه ١٩١\nغزلیات میرزا بیدل علیه الرحمه\nحرف الدال\nنگنجوادیم جز و نیم غنچه دل کفتم نفس خون شد بدرس بین مطلب عجز تکرار انجنین باید\nجنون ها خفته بزیرد برسر و رك شعورما اگر دل برده بردارد که هشیار انجنین باید\nزهمواری نکردد سابصار خاطر کردی براه خاکساری طرز رفتار انجنین باید\nمواهی عار ازینکرد غبار از خاك میجوران همین آواز می آید که نابیار انجنین باید\nساز غنچه نتوان بست آهنک پریشانی چه شد بلبل که کوجم وضع منقار انجنین باید\nزشمشعت آتش نماند خاکستر اجزایش بسی مستی هم مخمورت کار انجنین باید\nبحبت چهره نیکشو و از حباب غفلت امکان که صاحبذل کجاست ابحا و بسیار انجنین باید\nنفس هردم زقصر عمر خشتی میکند (بیدل) بی تعمیر این ویرانه معمار انجنین باید\n\nزعمقی قطع کن کرمیل راحت در نمود آمد\nچه دارد سرامکان جزا مید خاك کردیدن\nباین عجزیکه در بنیاد سعی خویش می بینم\nکرانست از ساحت کرهمه آب بقا باشد\nجو حیرت صاف سازو دست نامز کان فرود آمد\nدرین حرما اسرامن کس عدم مشتاق بود آمد\nشوم کر سایه از دیوار نتوانم فرود آمد\nبمجلس چون نفس برلب نباید زود زود آمد\nنماز عاصفیان معبد دیگر نمی خواهد شکست آنجا که شد محراب طاقت درسجود آمد\nزو ضع زهدکی طوبی ببسم جز بنو میدی چعسازم این ندامت ساز بر حیرت سرود آمد\nندائم دامن زلف که از کف دادمام یارب صدای دست و هم سود نم بر مشک سود آمد\nز هستی تا نگفتم منفعل آهم نجست از دل عرق آبی رویم زد که این اخگر بدود آمد\n\nزاستغنا چو (بیدل) داشتم امید تشریفی کمن از دو عالم کسوتیدا تاروپود آمد\n\nزیر گردون انچه از کشت تو و من میرسد\nانتظار حاصل این باغ برین ماشیست\nنور خورشید ازل در عالم موهوم ما\nباقلیان ناز خشکی نك تحصيل غناست\nدعوی دانشی بهل از ختم کار آگاه باش\nزنده کی دارد چه مقدار انتظار تیغ مرك\nدانه تا آید به پیش چشم خرمن میرسد\nمأمر خمیسا به ایام وبار يستن ميرسد\nذره میگردد نمایان تا روزن میرسد\nچرب و نرمی کن اگر نانت بروغن میرسد\nمعرفت اینجا نخود هم بعد مردن میرسد\nاندکی تا سر کران شد هم بگردن میرسد\nزین قصابیگه از غیبت مدارا میکنند غربه فرصت مشو سامان رفتن میرسد\nاین من و ما شوخی ساز ندانمهای ماست خامشی نی برده چون کردد بشیون میرسد\nرفته رفته بدر میگردد هلال ناتوان سعی خاك جيب ما آخر بدامن میرسد\nدر کمین خلق غافل کر همین صورت سدا است آخر این کهسار سنگش بر فلاخن میرسد\nمقصد سعی ترددها همین را ماند کیست هر که هم جانب رسد تا نارمیدن میرسد\nمشت طاق(بیدل) از تقلید کردون شرم دار دست قدرت کی باین برج متمن میرسد\n\nزین باغ بسکه بی ثمری آشکار بود\nخلق بکار کاه جد عرضه داد و رفت\nدلها سموم پرور افسون حيرت اند\nما غافلان قطار حرمان کجا بریم\nشبها به من زدرد دل افتاده ام بخاك\nجز كاستن قطر نشد از وهم آشکار\nپرور کرد ماند زغیرت غبار من\nدست دعای ما همه برك چنار بود\nما و منی که دود چراغ مزار بود\nدر زلف یار شانه دندان مار بود\nحسن آشکار و آئینه در زنگبار بود\nبر دوش کوه نیز همین شیشه بار بود\nافتادم این ورق همه خطها غبار بود\nدست بریدة كه بدامان یار بود\nدیدیم منزل فلك و سحر یافتش يك رفت و آمد نفس بود و کار بود\nصب پربار عمر تو دیم اثری چین ما هم نفس وداع کایم یاد کار بود\nهرگل درین بهار چمن ساز حیرتیست چشمی که باز شد که نه با او دو چار بود\nتکلیف هستیم همه خواب بهار داشت دیوار او فتاده بسر سایه وار بود\nالیوم بناله شور قیامت بلند كرد بر خود نجیدنم عمل کوهسار بود\nجرم نجيباك داد جنون شکفتکی دلتنكيم چو غنچه بجيب جامه وار بود\nجهدی نکردم و بفسردن كذشت عمر در پای همت آبله ام آشکار بود\n\n( بیدل ) باو تو چه رسد ناز آگهی در عالمی که حسن هم آئینه دار بود\n\nزین تماشا که هوا موج گهر می پوشد\nاین همائیست که در عالم پرواز یقین\nغنچه ات آینه در جوش سحر می پوشد\nهمچو عنقا همه را در ته پر می پوشد\nآنکه در كسوت شبنم عرقش بره نقاب حیرتمست اینکه کنون شر و شکر می پوشد\nبی تأمل تقاضا مژه واکردن نیست برق کیفیت این جلوه نظر می پوشد\n\nزین سازم و زیر توقع چه خروشد\nتحقیق زتمثال چه کل دسته نماید\nدر کعبه ما مایه خیال است عدم نیست\nاز کار فلك صبح مکر شیر بدوشد\nحیف است کسی در طلب آبنه کوشد\nدریا کهر راز بماهی چه فروشید\nآرایش کرد فرود كان همه پوچست زان بوست مجو مغز که از آبله جوشد\nجز جبهه ما کزوی آرد عرقی چند کس آب زسر چشمۀ خورشید ننوشد\nيك کوش تهی نیست ز افسون نفاقش حرفیکه توان گفت مکر پنبه بپوشد\n\n( بیدل ) نجیا جارة افلاس توان کرد عریانی اگر جامه ندارد مژه پوشد\n\nزین شیشه ساعت که دم هر سال براورد\nزین وضع پریشان که عرق ریز تپودیم\nجز خاری معکوس مدان ریش و فش شیخ\nدر صاف دل شبهه تحقیق نهان بود\nآهم ز رفیقان سفر کرده سراغیست\nفریاد که راز تپ عشقت بفهمم\nگرد عدمم فرصت ما بال برآورد\nآئینه ما آب ز تمثال برآورد\nآدم خرى كرد و دم وبال برآورد\nچون رنك نماند آئینه تمثال برآورد\nاز جیب من این قافله دنبال برآورد\nچون شمع ازین دایره تبخال برآورد\nعمری زحیا زحمت اوهام کشیدیم ماراخم دوش مژه محال برآورد\nچون آبله در خاك ادیکاه محبت باید سر بی گردن پامال برآورد\nبر اهل فنا خورده مکیرید که منصور با کردن دیگر سر اقبال برآورد\nسودیکه من اندوختم از هیچ متاعی کم نیست که از منت دلال برآورد\nطاؤس من از باغ حضور که خبر یافت کو رنك من آئینه رو بال برآورد\nتاکی برقم تازه کنم شکوۀ احباب خشتی زدماغ قلمم نال برآورد\n\n( بیدل ) الم از معنی نازك نتوان شد موجسبی ما را همه چالاک برآورد\n\nزین کرد خوان تعمیری هیچ آرزو نشد\nصداشك وآه رشته بهم تاب داد و رفت\nتا وا نمود آئينۀ راز شبنمش\nمحو هلال کشت مه از شرم سجده اش\nيك ابدم چو شاك شدیم انچه ذات است\nسیر بهار غیر تماشای رنگ نیست\nجز لقمه نجورده فشار کلو نشد\nيك غنچه زخم حیرت مارا رفو نشد\nکل بادلی که داخته رو برو نشد\nآه از جبین ما که درابرو فرو نشد\nانجام کار هیچکس اینجا نکو نشد\nمارا کسی ندید که حیران او نشد\nدر کشت زار عبرت امکان نکاشتند تخمی که پایمال غرور نمونشد\nدریاد طره ات بفشاندیم داد شوق کز کرد ما دماغ هوا مشك بونشد\nکز لاله رنك رز شد و کل کشت عطر بیز آئینه دار انجمن رنگ و بو نشد\nشرم طلب بسی فنامهم زما رفت خون شهید مادیت آبرو نشد\nدر وادی که جاده منزل خیال اوست وامانده کی بس است اگر جستجو نشد\nدر عشق ناله گفتنی (بیدل ) محال نیست آن کیست دل بزلف بتان بست و مونشد","chars":5246,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0015/00194.jpg","first_page":1,"last_page":241,"title":"Ghazalīyāt-i Mirzā Bīdil غزليات مرزا بيدل","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0015/194","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0015/canvas/194","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0015/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0015_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}