{"book":"adl0015","page":176,"text":"صحيفة ۱۷۳\n\nغزلیات میرزا بیدل علیه الرحمه\n\nحرف الدال\n\nخطوت سرای تحقیق فتانه کی باشد در بسته ششجهت باز این خانه کی باشد\nگردون درین بیابان عمریست لیس و پاست این گرد باد یارب دیوانه کی باشد\nبنیاد خلق امروز گرد خرابه دیدی تا مسکن تو فردا ویرانه کی باشد\nبر الفت نفسها بزم هوس نچینی سیلاب را دودی پیش همخانه کی باشد\nای دور از آشنائی تا کی غم جدائی آنکس که همپناهست از است بیگانه کی باشد\nبالطبع مو شگافان آشفتگی پرستند از لف کار دارد هیشانه کی باشد\nدادم زخم حوادث بی توحه نیست یکدم در د شکست از ین بیش بیدانه کی باشد\nخلقی بدور گردون مخمور دست و هم است این حال بر از هیچ پیمانه کی باشد\nرنگم باین زوال گرخود دمیدنش چیست گرد تو کسر نکردد پروانه کی باشد\n(بیدل) صر بر کلکست کز نیست سحر پرداز صور قیامت آهنگ افسانه کی باشد\n\nخواهش از ضبط نفس گرقد می پیش شود ساغر هـ جم کاسه در ویش شود\nهر که قدر پی زانو نشناسد چون اشك پایمال قدم هرزه دو خویش شود\nمیکشد خون امید از دل حسرت کش ما سبحه هرگه زتیغ ستمی ریش شود\nلذت وصل تو از کام تمنا نرود هر مویشم کر بشل نیش شود\nنیست دور از اثر غیرت ابروی بکش جوهر آئینه کرتیغ ستم کیش شود\nچشم ما حلقه بگوش است ز نقش قدمی که راه تو زما یکدو قدم پیش شود\nفرصت ناز غنیمت شمر ای شوخ مبیاد حسن تابد سر زلفت خطط ریش شود\nآب یاقوت زآتش نتوان فرق نمود اختلاط از همه بیگانه بود خویش شود\nراحت اندیش مباشید که در وادی عشق وحشت آرام نبود آهو اگرمیش شود\nگفتگو کم کن اگر عافیت منظور است بحر هم میرود از خود چوهوا پیش شود\nشکستی پای ز دامان تغافل که شرار رفته باشند ز نظر تا قدمم اندیش شود\nرشته ساز کرم نغمه ندارد (بیدل) کرنه مضراب قبولش لب درویش شود\n\nخود در بحرك گردن دعوی فرود کرد چون سر نماند شمع قبول سجود کرد\nدرسی بذل کوش که اینجا حسیبی هم جان دادنش بحسرت جاوید جود کرد\nزآن غنچه خوش بآهنك کاف و نون سرزد تبسمی که عدم را وجود کرد\nچندان خمار درد محبت نداشتم بوی کلی که زخم مرا مشك سود کرد\nای چرخ زحمت کره کار من مبر خواهد مقاومت سر ناخن کبود کرد\nآئینه دار نقش قدم بود هستم هر کس نظر فکند بمن سر فرود کرد\nشد آبیار مزرع امکان کداز من زین انجمن زبان زده شمع سود کرد\nخونم بدل زبوی گلش میدرد نقاب رنگ آتشی که داشت در ین غنچه دود کرد\nتا انتظار صبح قیامت امان کراست کار درنك ما نفس مرد زود کرد\nهر کس چو غنچه ساخت غنیمت شمرده پس پاس دوام نوحة ما را سرود کرد\n(بیدل) کتاب طالع نظاره خوانده ایم مژگان هبوط داشت تحیر صعود کرد\n\nشود سر هوا زد هوا شرم رهنمون نشود که داغ باطبه شعله سر نگون نشود\nاز عدم تجسته وون هرزه میطیم بخون مغز هوش در سر کس مایه جنون نشود\nدر مزاج اهل جهان صد تناسخ است نهان طفل شیرا گر نخورد دون دوباره خون نشود\nموج از شکست سری یافت اعتبار گهر تاغرور کم نکنی آبرو فزون نشود\nصرفه بقا نبود کس دستگاه هوس خانه ای سوخته را عار و حس ستون نشود\nعشق بی نیاز تو عیدی که پیش جبهه عجز نك و شیشه جافکند دست در چستون نشود\nفرصت گذشته چنان ناخن دهد بعنان اینقدر بفهم و بدان آرمان کشون نشود\nقدردانی همه کس زین ادا گواه تویس کر لب تو بام حیا بی عرق برون نشود\nنفس خیره سر بخطا مایل است در همه جا ابنی ز لغزش اگر میکنت حرون نشود\n(بیدل) از درشتی خو مشکل است وصل تو تا باکتش نبری سنك آبگون نشود\n\nخورشید خرامید و فروغی بنظر ماند دریا بکنار دگر افتاده گهر ماند\nآتشکده رفت و زکره ریخت شراری دل آب شدو قطرة خونی ز جگر ماند\nآن سایه گذشت از اثر دست نوازش این نقش قدم داغ شد و خاك بسر ماند\n\nخوش خرامان گراندیشه جولان کردند گردش رنك مرا جنبش دامان کردند\nدالم من در گره حلقه افلاك نبود چون نگاهم قفس از دیده حیران کردند\nبیمرامی نتوان جز مژه برهم چیدن داشتم مشت غباری که پریشان کردند\nپشه امید درین دشت توان آسودن وحشتی بود که تسلیم غزالان کردند\nزین چمن حاصل عشاق همین بسکه چورنك چینی از خود شکنی زینت دامان کردند\nبیقرا ران ادب پرور صحرای جنون سیلها در کره آبله پنهان کردند\nسعی وامانده خلق آسوی خود راه نبرد بسکه دامن ته پامال گریبان کردند\nنقش بند چمن وحشت ما نیرنگیست شد هوا آئینه تا ناله نمایان کردند\nبحر امکان چو گهر شوخی یکموج نداشت از پریشان نظری اینهمه طوفان کردند\nجنس بازار وفا رنك نمیگیرد اند دل چه مقدار کران گشت که ارزان کردند\nتا زیادم نگرانی نکشد خاطر کس سرنوشت من (بیدل) خط نسیان کردند\n\nخوش خرامان داد طبع سست بنیادم دهید خاك من پیش از غباری نیست بربادم دهید\nدر فراموش خانه هستی عدم گم کرده ام یادی از کیفیت آن الفت آبادم دهید\nاز خیالش در دلم از رشکها خون میخورد یکسر موکاش سر در كلك بهزادم دهید\nنغمه دردی بصد خون جگر پرورده اند گر دماغی هست کاهی دل بفر یارم دهید\nزین تهی دستی که رسامان فقر افزوده ام صفر اعداد کمام منصب صسادم دهید\nخون مشتاقان نباید بی تامل ریختن زان مژه پیش جگر کاوی بقصادم دهید\nفرصت سعی فنا در تی وصال دیگر است جانکنی کز رحمتی دارد بفر هادم دهید\nتا نجنبد از غبارم تهمت آزادگی بعد مردن هم كف خاكم بصيادم دهید\nنیست چون آئینه دل پرده ناموس حسن شیشه مقداری بیاد آن پریزاد م دهید\nبیغرامش رفته ام دور از طرنگاه وفاق گربیاد کس رسم از حال من یادم دهید\nسر مه ام پیش که کم شرم آمیختنم گداخت خامشی هم بی تظلم نیست گر دادم دهید\nوا کنارم دم چو (بیدل) با همین پاس و الم کو دماغ زنده بودن تا دل شادم دهید\n\nخیالت در غبار دل صفا پردازی دارد پری در طبع سنك افسون میناسازی دارد\nنمی دانم چسان پوشد کسی راز محبت را حیا هم با همه اخفا عرق غمازی دارد\nمژه بکشاو بیاد هوس تا عشق آتش زن چراغ ناز این محفل شرر پردازی دارد\nبیا رنگی بگردانیم مفت فرصت است انجا بهار بخودی هم یکدو دم گلیازی دارد\nاگر از خود روم کو تاب نارسنگ بگردانم بآن عجزیم که با من الم بر هم طنازی دارد\nبدشت و در ندیدم از سراغ عافیت گردی خیال بیدماغ اکنون گریبان بازی دارد\nنقاب رنگ هر جا میدرد آئینه بیدار است شب حیرت نگاهان خوش سحر پردازی دارد\nخدا کار بنای دل باحسان ختم گرداند خیال چشم او! مشب فرنك آغازی دارد\nبافسون نفس مغرور هستی زیستن تا کی بهرجا این هوا گل میکند ناسازی دارد\nفلك هرچند عرض ناز اقبالت دهد (بیدل) نخواهی غره شد این حیز پشت اندازی دارد","chars":5197,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0015/00176.jpg","first_page":1,"last_page":241,"title":"Ghazalīyāt-i Mirzā Bīdil غزليات مرزا بيدل","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0015/176","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0015/canvas/176","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0015/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0015_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}