{"book":"adl0015","page":152,"text":"غزلیات میرزا بیدل علیه الرحمه\nحرف الدال\nبه پیری گریه کن تا آینه صبح\nبرای عرض شبنم آفریدند\nگریبان خون شو بداز خجلت جود\nکه شبنم را خاص حاتم آفریدند\nچو ماه نوهم وضع سجودم\nز پیشانی مقدم آفریدند\nنه محزونی نه مستی چیست (بیدل)\nد ماغت از چه عالم آفریدند\nبطراز دامن ناز او چه نمازها که نما رسد\nنرد آن مژه به بلندی نه ز گرد سرمه دما رسد\nبك و بوی بیهده يك نفس در افعال هوس نرو\nبمحیط میرسدم شنا عرق اگر بحیا رسد\nبفشار تنگی این قفس چو حباب غنچه نشسته ام\nپر صبح میتپم از بغل همه کز نفس بهوا رسد\nز غبار فرصت پرفشان نه بهار دیدم و نی خزان\nهمه جاست فتنه بشرط آن که دماغ ما بوفا رسد\nنه زمین بساط غبار ما نه فلك دليل اعتبار ما\nبسراغ گرد نفس كسى بكجا رسد كه فنا رسد\nبكشاد دست کرم قسم که درین نیامكده ستم\nنرسد به تهمت بستگی زدری که نان بگدا رسد\nدل بینوا بكجا برد غم تنگدستی و مفلسی\nمژه برهم آورم از حیا که رخنه بقبا رسد\nمگذر ز خاصیت سخا که سحاب مزرعه وفا\nعقاد کی شکند عصا که فتاده بعصا رسد\nبدعای ناز لب عاجزان نگشوده در امتحان\nسکته ز آبادی يك نفس سحری به نشوه نما رسد\nنامسین جهده تو خفته است الم ندامت عاجزی\nمده آنقدر ره هوس که بخراب آبله پا رسد\nبقبول آن کف نازنین که کمند شفاعت خون من\nدر صبریم زغم آنقدر که بهار رنگ حنا رسد\nمبر رشته طرب آگهان به بهار میکده از جنون\nچو خیال (بیدل) اگر کسی ز تو بگذرد به خدا رسد\nحیرت در کارا موی پیری رهنمون گردد\nزقدها کمتری دامن که آتش سرنگون گردد\nزخود داری نمیداند ره کاهیده گی فطرت\nاگر تغیر رنگی گل کند داغ جنون گردد\nگرانی نیست اسباب جهان دوش تجرد را\nالف با هر چه آمیزد محال است اینکه نون گردد\nجهان میکند جان ليك جزحیرت که میداند\nکه سقف خانه فرهاد آخر بیستون گردد\nجگرها میکدازیم و ندارم از طلب شرمی\nکه بهر دانه چند آسیای ما بخون گردد\nغریق عالم آبیم ليك از الفت هستی\nبرین دریا پل آراید قدم کز واتر گون گردد\nطبیعت بد لجام افتاد از کم همتیهایت\nتو فارس نیستی ورنه چرامرگ حرون گردد\nمطیع عالم ناچیز نتوان دید همت را\nزخمیازه سری هر که چیزی زبون گردد\nز افراط تعین رونق حسن غنا مشکن\nمدد کم رنگی افزاید که آب انجم افزون گردد\nفروغ مهر بیحرفك انشا کند از چهره زنگی\nز کال تیره رو را آمی خود دلاله گون گردد\nندامتها ز ابرام نفس دارم که هر ساعت\nبرد در دل صدامیدم بتومیدی زبون گردد\nبافسون بقا عمریست آفت میکشم (بیدل)\nازین جوی ندامت خون دماند آب که خون گردد\nبعد از مات سبزه خط در سیاهی میرود\nای زخود غافل زمان خوش نگاهی میرود\nمیشود سر سبزی این باغ پامال خزان\nخوشدلیهایت نکرد رنگ کاهی میرود\nناله خرگشته فکر صید عشرت ابلهیست\nهمچو موج از چنگ این قلاب ماهی میرود\nچاره دشوار است در تسخیر وحشت پیشگان\nشکهت گل هر طرف کردید راهی میرود\nجان به پیش چشم بینا آب ندارد قیمتی\nرایگان این گوهر از دست سپاهی میرود\nسرخوش پیمانه ناز محیط جلوه ام\nموج ما از خود بدوش کج کلاهی میرود\nنیست صابون کدورتهای دل غیر از گداز\nچون شود خاکستر از آتش سیاهی میرود\nصیقل زنگار کامها همین آه است و بس\nظلمت شب بالنسیم صبحگاهی میرود\nکیست گردد مانع رفت از طواف رنگ گل\nخون نمیتاداست خواهی نخواهی میرود\nاز خطا دورم من (بیدل) که این حرف غریب\nبرزبان خامه صنع آلهی میرود\nبکدام فرصت ازین چمن هوس از فضولی اثر کشد\nتپ خون بعدم خضر زنم که نفس شراب سحر کشد\nننشیند آن که از دل کرم کسی بقسمی کشیده هوس\nبطم در آینه چون نفس که ز جوهرم ته پر کشد\nنگرفت گرد نه آسمان سر راه هرزه خرامیم\nمکرم تأمل نقش پا مژه به پیش نظر کشد\nدل آرمیده بخون مکش زتلاش منصب و عزتی\nکه فلك برشتۀ گوهری بکند تخلف اگر کشد\nزلب فصیح وفا بیان بحدیث کین ندهی زبان\nستم است حنظل اگر کسی بترازوی که شکر کشد\nبپسندی ای فلك آنقدر خلل طبیعت وحشتم\nکه چو مومم آبله های پا غم انفعال کمر کشد\nز کمال طینت منفعل بچه رنگ عرض اثر دهم\nمگر از حیا عرق کنم که عبار پرده بدر کشد\nبحدیقه که شهید او بکشد انتظار مراد دل\nچو سحر نفس دمد ا کفن که شکوفه به ثمر کشد\nبسجود در کهش ای عرق تو زبی نمی منها تری\nکه مباد سعی جبين من بغبار دامن تر کشد\nنظری چو دانه درین چمن بخیال ریشه شگته ام\nبنشینم آنهمه در رهت که قدم زآبله در کشد\nمرو ترك همت میکشی ز دماغ ( بیدل ) ما طلب\nکه چو شمع از همه عضو خود قدح آفریده و در کشد\nبگرمی نگه از شعله ناب می ریزد\nبه نرمی سخن از کوهس آب می ریزد\nطراوت عرق شرم را تماشا کن\nچو رنگ گل زغباش گلاب می ریزد\nضیا بدامن آزلف تا زند دستی\nغبار شب ز دل آفتاب می ریزد\nصفای خاطر ما آیینه جلوه اوست\nکشان ششه همان ماهتاب می ریزد\nبعالمی که کند عشق صنعت آرائی\nجبین ز آتش و تلخن ز آب می ریزد\nزموج خیز عنا کوه و دشت يك دریاست\nخیال تشنه لب ما سراب می لرزد\nبذوق راحت از افتادگی مشو غافل\nکه لغزش مژه ها رنك خواب می ریزد\nبجو ز خاک نشینان سراغ گوهر راز\nکه نقد گنج زجیب خراب می ریزد\nذخیره دل روشن نمیشود اسباب\nکه هر چه آینه گیرد در آب می ریزد\nزمام کار به تعجیل نسپری ( بیدل )\nکه بال و پرو شرار از شتاب می ریزد","chars":4190,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0015/00152.jpg","first_page":1,"last_page":241,"title":"Ghazalīyāt-i Mirzā Bīdil غزليات مرزا بيدل","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0015/152","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0015/canvas/152","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0015/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0015_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}