{"book":"adl0015","page":149,"text":"حرف الدال\nغزلیات میرزا بیدل علیه الرحمه\n\nبر اهل فضل دانش و فن گریه میکند نا خامه لب کشود سخن گریه میکند\nدر پیری از تلاش سخن ضبط آب کن دندان دریکه ریخت دهن گریه میکند\nاشکی که مهر پروردش در کنار چشم چون طفل برزمین مفکن گریه میکند\nتیمار جسم چند عرق ریز انفعال شمع بر بنای کهن گریه میکند\nشبنم درین بهار دلیل نشاط نیست صبحی است کزوداع چمن گریه میکند\nبر بیکسم کریم چشم مسامها هر چند مو دمید زدن گریه میکند\nعقل از فنون نفس ندارد بر آمدن بیچاره است مرد چو زن گریه میکند\nای قطره غفلت از نم چشم محیط چند از درد غربت تووطن گریه میکند\nهنگامه بین عیش فروزم که همچو شمع گل نمیزندم و سر من گریه میکند\n(بیدل) بهر کجا رگ ابری نشان دهند در ماتم حسین و حسن گریه میکند\n\nبرای خاطرم غم آفریدند طفیل چشم من نم آفریدند\nعرق گل کرده ام از شرم هستی مرا از چشم شبنم آفریدند\nجهان خون ریزیاد است هشدار سر خاك از محرم آفریدند\nعلاجی نیست داغ بندگی را اگر چشم و کر کم آفریدند\nطلسم زند گی الفت نمایست نفس را یکقلم رم آفریدند\nچسان کام ببر از فرمان تسلیم که چون ابرویم از خم آفریدند\nچو صبح آنجا که من پرواز دارم قفس با بال توام آفریدند\nگهر موج آورد آینه جوهر دل بی آرزو ستم آفریدند\nوداع غنچه را گل نام کردند طرب را ماتم غم آفریدند\nکف خاکی که پاداش توان داد بخون کل کرده آدم آفریدند\nاگر عالم برای خویش پیداست برای من مرا هم آفریدند\nدلم (بیدل) ندارم چاره از داغ نگین را بهر خاتم آفریدند\n\nپر در دل حلقه زد غفلت کنون آهش چسود اشك كم آبروی از چشم روزن می رود\nبی بضاعت عالمی افتاده در وهم زیان مایه کی باشد که ابری نیست در بازار سود\nصافی دل تهمت آلود کلفت شد از نفس رنگ آب از سیلی امواج میبالد کبود\nجین پیدا میکند در طبع مرد افراط کین ای بسا نیضکه آتش را تف آتش ربود\nکز شهرت ما یسلی بابی نشانی ساز کن دهن نتواند نمودن آنچه عنقا وا نمود\nراحت این بزم ترک قطع موقوف بود دستها برهم نهادیم از طلب مژگان غنود\nاتفاق است آنکه در دشوار آسان میکند ورنه از تدبیر يك ناخن گره نتوان کشود\nحیف طبعیکه کرمآک کیراو کین آگاه نیست خاک ریزید از غبار چند در چشم حسود\nموج دریا صورت دست و دلی واکرده است جز کشاکش هیچ نتوان بست بر سیمای جود\nای بسا آئینه اثبات ناز ایجاد کرد هرچه از آثار مجنون کاست برلیلی فزود\nحسن یکتا (بیدل) از تمثال دارد انفعال جای زنگارست هر جا آینه میسازد زوود\n\nبر دستگاه اقبال کس خیره سر نگردد این خط نمیتوان خواند تا صفحه پر نگردد\nحیف است موج آزاد نازد بقید گوهر ین قدر دانی نیست پایی که سر نگردد\nتنگ وفاست دعوی در مشرب محبت چشمی بهم رسانید کز گریه تر نگردد\nدر فکر چرخ دایم جهد تغافل اواست تا دانه ات بغربال پر در بدر نگردد\nدر بیخودی نهفته است بوی بهار وصلش دور است قاصد ما تا رنگ بر نگردد\nدر کار گاه تسلیم کو محنت و چه خواری خورشید بی نیاز است گر خاک زر نگردد\nاغوا چه می نیازی موقوف خود گدازیست تسکین نشته کامی آب گهر نگردد\nوحشت بهار شوقم بی رنگ و ساز اسباب پرواز رنگ این باغ مرهون پرنگردد\nتسکین طلب جهانی مست جنون نوائیست لب از فغان نبندد نی نیشکر نگردد\nتحقیق نقطه دل از جلوه فن مبراست پر کار همت اینجا گرد هنر نگردد\nآشوب غفلت ما ظالم است رقبیات یارب شبیکه دارم شبك سحر نگردد\nهمت درین بیابان سر منزل قرین است (بیدل) تو در طلت باش کو راه سر نگردد\n\nبر من کار کاه ازل کیست وارسد ما خود نمیریم مگر عجز ما رسد\nفهم شباب قابل تحقیق ضعف نیست پیریست فطرتی که بقد دوتا رسد\nدر وادی که منزلم ره جمله رفتنیست اندیشه رفته است زخود تا کجا رسد\nهمشیوه کین کر ایجاد رتبه ایست شکلی غبار ناشده کی بر هوا رسد\nمارا چوشمع گفته اگر اوج پستی است کم نیست اشک که سرشکه تا پا رسد\nآئینه را قدمت حیرت فضائلیست زین جوش خون بعمت که رنگی بمارسد\nتا کرد ما و من بچهوا نیست پرفشان (بیدل) بکته ذره رسیدن کرا رسد\nبر زبان درس روانهای موج شیر بود جنبش مژگان بی نم خامه تحریر بود عرض سامان بهایها اعتبار آه داشت نارساایهای ما و من نفس تقریر بود\nاز کتاب بی نیازیهای آیت شعور هرچه می تابید بر دل نامعاش تفسیر بود\n\nبر طمع طبع خسیسی که تفاخر دارد آبرو را عرق سعی تصور دارد\nگل این باغ اگر یتمیز از فرصت نیست خنده يك بروي که تمسخر دارد\nخاك شو معنی موهومته هستی دریاب فهم رازت بعدم جیب تفکر دارد\nاز شکست است رك کردن امواج بلند عاجزی هم چقدر ناز تکبر دارد\nخود گداز است شراریکه بجائی نرسد ناله در بی اثری سخت تاثر دارد\nبختیلان نه همین طبع گدا ناصاف است کینه خود هم ازین قوم دل پر دارد\nطبع شهوت نسب از سیر گریبان عاریست کردن خر سر تحقیق بآخور دارد\nنی ذهنی خجل نی زجنون منفعلم طبع بی ساخته شوق چه عنصر دارد\nقلت مایه عرق میکشد از طبع کریم ابرهرجا تنك افتاد تقاطر دارد\nمحو گردیدن ما تهمة ناموزون نیست سکته مصرع نظاره تحیر دارد\n(بیدل) از جهل میندیش که در مکتب عشق کر همه طفل سردنگیست تبحر دارد\n\nبرق خطی بسیاهی میزند هالة مه بافاهی میزند\nمعصیت در بار گاه رحمتش خندها برق گناهی میزند\nبهر عبرت فرصتی در کار نیست يك نگه بر هر چه خواهی میزند\nنامسون یاد بان دارد نفس کشتی ما برتباهی میزند\nسجده مشتاق خم ابروی کیست بردماغی کج کلاهی میزند\nای عدم فرصت شرار تاختند چشمت عبرت نگاهی میزند\nپردلی ها امتحان کاه بلاست تیغ برقلب سپاهی میزند\nپرتو شکر مژگان بهم می آیدم بر سر خوابم سیاهی میزند\n(بیدل) از وصل نویدم داده اند دل طپیدن کوی شاهی میزند\n\nرقص حسرت او موج گل هوا گیرد زشوق جوهرش آئینه صفا گیرد\nجلوه اش نگهی گر بهم زند مژه سواد عالم پیدش بتوتیا گیرد\nبکلفتی که گشاید نقاب کردش رنگ تحیر از پرطاوس رو نما گیرد","chars":4699,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0015/00149.jpg","first_page":1,"last_page":241,"title":"Ghazalīyāt-i Mirzā Bīdil غزليات مرزا بيدل","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0015/149","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0015/canvas/149","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0015/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0015_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}