{"book":"adl0015","page":140,"text":"غزلیات میرزا بیدل علیه الرحمه\nحرف الدال\nچنبهاد کجید است از تعلق بنای تهمت مدار هستی\nزدوستان گسسته پیمان بدوش الفت مبند پیمان\nقناعت و خاك آستانش زپست ابرام وضع عالم\nزچشم بستن مگر خیال فراهم آرد غبار تهمت\nنبرد کوشش زقید گردون به هیچ تدبیر رخت بیرون\nعدم نژادان بی بقا را چه عرض طاعت چه عذر عصیان\nزدور باش شکوه غیرت کز است جرأت بکاست طاقت\nعجب است اینکه خلق یکسر هجوم درداست وسر ندارد\nکه نخل تألیف اشك و منکان بجز جدائی ثمر ندارد\nگهی به تدبیر تشنه کامی زجوی کس آب بر ندارد\nو گرنه سعی نگاه مژگان درین شبستان سحر ندارد\nاگر نميرد کسی چه سازد كه خانه تنك است و در ندارد\nدل و دماغ قبول رحمت چو خاك بودن هنر ندارد\nتومرد میدان جستجو باش ( بیدل ) ما جگر ندارد\n\nاشک تا بیداد عشق پرده گشا میشود\nفهم معما كنيد آينه وا میشود\nگاه وداع بقا زور نفس از اجل\nچون بگستن رسید تاررسا میشود\nحرص بصد شرم عاجز در همه صورت گداست\nکز قناعت رسی فقر غنا میشود\nچند خورد آرزو عشوه تر دامنی\nعبرت امداد غیر شرم عصا میشود\nاز کف پیما بکان کار کشائی مخواه\nدست چو کوتاه شد ناخن پا میشود\nخاك بسر ميكند زندگی از طبع دون\nپستی این خامها ننگ هوا میشود\n(بیدل) ازین دشت و در کز هوس رفته گیر\nذوق طلب غالبست وقف حضور دوام\nربط حیات منکوش ختم دعا میشود\nجوهر اصل صفا سیل نباید شمرد\nآینه کز قطره ایست بحر نما میشود\nآنطرف احتیاج انجمن کیمیاست\nچون زطلب در گذشت بنده خدا میشود\nعذر ضعیفی دمی کاینه گیرد بدست\nناله در قلق سعی تار حنا میشود\nغیر وداع طرب گرمی این بزم چیست\nتا سحر از روی شمع رنگ جدا میشود\nباذنو الزام طبع کز هوس هرزه دو\nحرص خجل نیست ليك کار حیا میشود\nقافله هر سو رود باك درا میشود\n\nاشک گهر طینت ماراه طپش سر نکند\nطفل دبستان ادب این سبق از برنکند\nوسوسه و هم نزد رابطه ساز غبین\nکوه گران حوصله را ناله سبکسر نکند\nمنفطیهای زمان فطرت مارا چه زبان\nعبرت تمثال محیط آینه را تر نکند\nعالم اسباب فنا چند دهد فرصت ما\nاشک دوش مژها تا تپد لنگر نکند\nشبنم بی بال و پرم آینه پرداز تری\nطاقت ما غیر عرق پیشۀ دیگر نکند\nتاب و تب عشق و هوس نیست کمیل دو نفس\nصبح طربگاه شرر خنده مکرر نکند\nشد ز ازل چهره کشا عجز ز پیدائی ما\nمو نهمد باخم تا قدم از سر نکند\nدل نکند از بد و بد دیده رسا نیـد نم\nشیشه می تا نخورد باده بساغر نکند\nنیست زهم فرق نما انجمن و خلوت ما\nظنار گلزار یقین سر بتـه بر نکند\n(بیدل) از انجام نفس هر که برد بوی اثر\nگر همه آفاق شود تار کرو فر نکند\n\nاشکم از پوی چشم تر پریشان میشود\nصبحدم جمعیت اختر پریشان میشود\nمیدهد سرسبزی این مزرع از ماتم نشان\nراه را از ریشه موی سر پریشان میشود\nيك طپیدن پرده بردارد اکرشور جنون\nبوی گل از ناله مرغان تر پریشان میشود\nرنگهارا دروی آتش نیست امکان ثبات\nهمچو خورشید از کف ساز زر پشان میشود\nجادة سر منزل جمعیت ما راستیست\nچون روم افتد خط از مسطر پریشان میشود\nمقصدت و هم است دل از جستجوها جمع كن\nرهرو اینجا در پی رهبر پریشان میشود\nگرلب اظهار بکشائی نفس آواره نیست\nموج می از وسعت ساغر پریشان میشود\nچون نفس بی ضبط گردد اشك بايد ريختن\nرشته هر که گسد گوهر پریشان میشود\nاز طپیدن گرد نومیدی بگردون برده ایم\nناله میکردد خموشی گر پریشان میشود\nراز دل چندان که دزدیدم نفس پرده درد\n(بیدل) از شیرازه ام دفتر پریشان میشود\n\nاگر از کف نزنم نغمه گل کند\nدو عالم ز من شیشه برصل کند\nمحیط است چون محو گردد حباب\nزخود کشدن جزو را کل کند\nغبار بسمل دل اوج پرواز اوست\nبگردون رسد کز شرل کند\nبهر شنجیت جلوه بیجده است\nکسی تا کی از خود تغافل کند\nز کیفیت این بهارم مپرس\nمژه کر کشائی قدح گل کند\nبسودای زلف تو دود دماغ\nبسر مجدو ناز کا کل کند\nزفکر خطت جوهر آینه\nخسك وقف جيب تأمل كند\nزرد خجالت کش دست و پاست\nکسی تا کجا ها توکل کند\nخزان طرب بیدماغی مباد\nبهار است اگر شیشه فلفل کند\nبتدبیر ازین بحر نتوان گذشت\nشگسنیست کز موج ما پل کند\nسر ما نگردد زدور هوس\nاگر چرخ ترك تسلسل كند\nشود سفله از سوق و اطلس بزرك\nخزان را اگر آدمی جل کند\nخنک تر زرائع است تقلید کبک\nکه هندستانی شغل کند\nبرنگیست ( بیدل ) پریشانم\nکه از سایه ام طرح سنبل کند\n\nاگر بافواج عزم شاهان بسوا در روم فرنك كيرد\nشکوه درویش هر دو عالم بيك دل جمع تنك گيرد\nچوشمع فاش از خیال شوگ طبیعت غافل آب گردد\nکه سر فرازد باوج گردون و راه بام نهنگ گیرد\nزمكتب اعتبار دنیا ورق سیه کردن است و رفتن\nدرین خم نیل جامۀ کس بجز سیاهی چه رنگ گیرد\nگهر نیم تا درین محیطم بود بپستس وقار سودا\nحباب معذور باد سنجم ترازوی من چه سنگ گیرد\nزخجلت اعتبار باطل اگر گذشتم زمن چه حاصل\nکجاست دامان فرصت ایجا که با تو توهم درنك گیرد\nزحرف طاقت گداز لعلت دمی بجرأت دم بیار کردم\nکه همچو ياقوت آيدم آتش عنان پرواز رنگ گیرد\nبیاس دل تا کجا خورد خون بهار تاریکه از لطافت\nحنای دستش سیاهی آرد چوشمع اگر گل بچنك گیرد\nزچنك آفت کین گردون بکارون کس چه چاره سازد\nپی رمیدن کم است آنجا که راه آهو پلنك گيرد\nزتبـره طبعان وقت بکـسل مخواه منك وبال بردن\nازین که بینی خوش باطل خوشت آیئۀ زنگ گیرد\nدرین جنون زار فتنه سامان بشعله کاران ناامید بهتان\nمچوش چندانکه عالمی را نفس بباد تنك كيرد\nعدم بطبع درشت ظالم فسون تأثیر مهر ( بیدل )\nهزار آتش نفس گدازد که آب خشکی زسنگ گیرد\n\nاگر لعین عنقا هوس پیام نباشد\nنشان خود بجهانی برم که نام نباشد\nچه لازم است بدوشم غم ادفاکند کس\nحتى نقاب دوش خجلت است و ام نباشد\nحیا زمانۀ خوشی کدام نغمه کند سر\nبصد فسانه زنم کز سخن تمام نباشد\nدو دم بوضع تجدد خیال میکند وام\nخوشم نشئه که جمعیت دوام نباشد","chars":4649,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0015/00140.jpg","first_page":1,"last_page":241,"title":"Ghazalīyāt-i Mirzā Bīdil غزليات مرزا بيدل","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0015/140","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0015/canvas/140","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0015/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0015_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}