{"book":"adl0015","page":134,"text":"صحيفة ۱۳۱\nغزلیات میرزا بیدل علیه الرحمه\nحرف الدال\n\nآرزو سوخت نفس آینهٔ دل بستند جاده پیچید بخود صورت منزل بستند\nپیش از ایجاد قضا آینهٔ ما کردند چشم نگشودهٔ ما پردهٔ قاتل بستند\nمنعمان از اثر يك كره پیشانی راه صد رنگ طلب بر لب سائل بستند\nبر کاهیکه توان داد بباد اینجا پست کاو دو خرمن کردون بچه حاصل بستند\nنفس درمایهٔ هستی است عدم اندیشم کفشم داشت شکستی که بساحل بستند\n\nحیرت هر دو جهان در کره هستی ماست بیدل اینجا بصد آینه مقابل بستند\nنخل اسباب برهانی سرو است امروز بسکه ارباب تعلق همه با دل بستند\nناتوان رزق من نسخهٔ عجزی وا کرد که بصد خون عنا خیمه قایل بستند\nهر کجا میروم آشوب طلسمیای دله است شبنهم راه مرا بقدر دهل بستند\nنقد پنهان دله هم مزه اشکی دارد بیدل از شوق اواره محمل بستند\n\nدوش کز جیب عدم تهمت هستی گل کرد هیچ و اوست نفس برمی (بیدل) بستند\n\nآفات از هوس بمرت حواله میشود\nبی شغل فتنه نیست چو نفس از فساد ماند\nبی سحر نیست هیأت شیخ از رجوع خلق\nما را فریب دولت بیدار داده است\nوا مانده ام راه تو چندانکه برایم\n\nاین شعله ها زدست تو جواله میشود\nچون لحية عجوز که دلاله میشود\nاین خرقه سجلی است که کوساله میشود\nصبحی که در شب او شفق لاله میشود\nچون شمع حرف آبله تبخاله میشود\n\nزین کاروان چه سود که هر کس چوشقیا\nاز محتسب بترس که این فتنه زاده را\nسودائیان نهمت به را ترانه ها است\nدر وقت احتیاج ز اظهار شرم دار\n(بیدل) بشیب کام حلاوت مبر که نخل\n\nاز سعی پیش تاخته دنباله میشود\nچون وارسته دختر رز خاله میشود\nطو طی هزار رنک به یک ناله میشود\nچون شد بلند دست دعا باله میشود\nدور است از ثمر چو کهن ساله میشود\n\nآفاق جاندارد همت کجا نشیند\nنالم ز لب غنچه از بسکه کز جدائیست\nفرصت نمی پسندد جا گرم کردن از ما\nراه نفس دو دم پیش فرصت نمیکند گل\nیکذار آهی چند ز گرد خویش کردیم\nاز حیرت نیست حالم اما تری نصیبی\nسرمایه پر فشانیست اظهاری نشانت\n\nسك از نگین بر آید تا نام ما نشیند\nدر خانه که مانیم راحت چرا نشیند\nآئینه رقصانده است تمثال تانشیند\nتا کی قضای شبنم صبح از حیا نشیند\nعالم بدل نشسته است دل در کجا نشیند\nرسم زمانم او کردم جدا نشیند\nاز رنگ و بو چه مقدار گل برهوا نشیند\n\nجانی که خاك باشد پست و بلند هستی\nهمصحبتان این بزم از دیده اشکبارند\nزین ما ومن که داریم آفاق در خروشست\nزین وحشتی که مارا چون بوی گل بر آورد\nدر کارگاه دولت شور حشم شکون نیست\nای شور شوق بردار از جا غبار ما را\n(بیدل) بحکم تقدیر فرمان براطاعتست\n\nتاچند سایه ماند بانقش یا نشیند\nدرت خوشست ازینجا رو بر قفا نشیند\nیکانی سرعه کردیم تا این صدا نشیند\nمشکل که جای مانم بر جای ما نشیند\nبکر خروشی چند است هر جا هما نشیند\nپامال پاس تا چند این بیصدا نشیند\nافتاده ایم چون شمع تا سر زپا نشیند\n\nآگاهی از خیال خودبینی نیاز کرد\nچون آه کرد رهگذر ناامیدیم\nکلفت زدای کینه دلها تواضعست\nدایم زیانه که بطوف سجود او\nزین گلستان بحیرت شبنم رسیده ایم\nبر زندکیست بار کران جانم هنوز\n\nخود را ندید آینه تا چشم باز کرد\nهر کس زیافت مدعا سر فر از کرد\nزین پیشه میتوان کره سنک باز کرد\nپای طلب ز نقش جبین نیاز کرد\nباید دری بخانه خورشید باز کرد\nقد دو تا مرا خم ابروی ناز کرد\n\nلعل جهان در آتش فکر سلامت است\nکو زحمت فراق و کدام انبساط وصل\nحیرت مقیم خانه آئینه است و بس\nشایست قیام وقعید لوح و هاسجود\nدر پرده یم بصورت موهوم هستیم\nکاهی نبود پیش ره مقصد فنا\n\nآن شعله آرمید که مشق گداز کرد\nزین جوش آنچه کرد نیا امتیاز رد\nنتوان بروی مادر دلها فراز کرد\nدر هستی و عدم نتوان جز نماز کرد\nآئینه خیال توافشای راز کرد\nاین رشته را نفس بکشا کش در از کرد\n\nمعنی نمای چهره مقصود نیستی است (بیدل) حبا گذاشتن آئینه ساز کرد\n\nآگاهی دل انجمن اختلاف شد\nاز حیثیت مناز که خلقان باین غرور\nمستقلیم زبر و حریم کرد نخودی\nپیری گره زرشته جان سختیم کشود\nفهمیده نه قدم که کمالات راستی\n\nعکسش فرو گرفت چو آئینه صاف شد\nچندی بدر نیامده موئینه باف شد\nز گرد خویش گردش رنگم طواف شد\nقد خمیده تیغه خارا شکاف شد\nسك هزار جاده زيك انحراف شد\n\nکام و زبان بمر مه اش او عقده کشد\nمیل قد است مرکز بنیاد زندگی\nآخر بناله دعوی طاقت نرفت پیش\nهم در این بقيه جوهر غیرت بهانه اند\nبا خافش بساز که خواهد کشاد لب\n\nکوباتی که تشنه لاف و گزاف شد\nبپید مده بر هوس جوغ قاف شد\nلب بستم بعجزو د لم اعتراف شد\nتیغ از حجاب زنك مقیم غلاف شد\nدندان هم کشیدن اهل مصاف شد\n\n(بیدل) بخارسوی برودت رواج دهر کرد کساد جلس وفا را لحاف شد\n\nآنجا که خیالت زتمنا کله دارد\nشمشاد قدان را بگلستان خرامت\nبرق عرق حسن که زد شعله درین باغ\nزنهار بی مشرب مجنون ونشان گیر\nفرقی عدم از هستی ما سخت محال است\nیارب بچه تدبیر کند قطره بحر\n\nاندیشه اگر خون نشود حوصله دارد\nموج عرق شرم بیا سلسله دارد\nگل در جگر از شبنم صبح آبله دارد\nکر عافیتی هست همین سلسله دارد\nاز موج شکستن چقدر فاصله دارد\nبی نفس من که زدل آبله دارد\n\nچشمم زهم آغوشی مژکان گله دارد\nای زاهدا کر شعله آهی بدان پست\nدر نتقدم شمع غبار پی آه است\nآئینه فولاد سیه کرده آهی است\nدیگر بکجا میروی ای طالب آرام\n(بیدل) خردی در زکیسوی سیاهش\n\nاین صاحب حیرت صفت آبله دارد\nبی تیرکان توجه سودا ز چله دارد\nتجا ره شوق تو عجب قابله دارد\nدلهای اسیران چقدر حوصله دارد\nتردون طپش آماده زمین زلزله دارد\nسامان پریشانی صد قافله دارد\n\nآنجا که طلب محو تو کل شده باشد\nکز نخل هوس سر کشی اندار ترتیست\nآسان شمر از ورطه تشویش گذشتن\nخلق بعدم دود دلم داغ جگر زد\nدل نشأه شوقیست چمن ساز طبایع\nهر دم قدح گردش آئینم برنگیست\n\nپیداست چراغان هوس گل شده باشد\nدر ریشه توفیق تنزل شده باشد\nکز زیر قدم آبله پل شده باشد\nخاك همه صرف گل و سنبل شده باشد\nانگور بهر خم که رسد مل شده باشد\nترسم نگه یار تغافل شده باشد\n\nاین جاه و حشم مایه اقبال طرب نیست\nمغرور مشو خواجه بسامان کثافت\nساز طرب محفل ما ناله کوه است\nاز فطرة ما دعوی دریا چه خیال است\nما و من اظهار پرافشای خطاست\n(بیدل) دل اگر خور دفنا از سر زلفش\n\nدرد سر تل گشته تجمل شده باشد\nدر پشت خران مو چقدر جل شده باشد\nانجا چه صداها که به فلفل شده باشد\nاین جزو که کم گفت مکر کل شده باشد\nبوی گل ما ناله بلبل شده باشد\nشادم که اسیر خم کاکل شده باشد","chars":5195,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0015/00134.jpg","first_page":1,"last_page":241,"title":"Ghazalīyāt-i Mirzā Bīdil غزليات مرزا بيدل","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0015/134","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0015/canvas/134","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0015/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0015_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}