{"book":"adl0015","page":132,"text":"غزلیات میرزا بیدل علیه الرحمه\nنداشت دیده من پرتو تاب خنده صبح\nنوشته اند دیوان دفتر نیرنگ\nنشاط خسته دلان بین وسیر ماتم کن\nبحال زخم دلم کس نسوخت غیراز داغ\nبعیش نیم نفس کر کنی مباهی باش\nدرین چمن که امید نشاط نومیدیست\nغبار رفته بیادم نفس شمار بقاست\nزاشك داد چوشبنم جواب خنده صبح\nبروز نامچه گل حساب خنده صبح\nکه هیچ گریه نیرزد بآب خنده صبح\nجز آفتاب که باشد کباب خنده صبح\nکه میکشند زشبنم گلاب خنده صبح\nزاشك باخته دارم سراب خنده صبح\nبمن کنید عزیزان خطاب خنده صبح\nتبسم گل زخم جگر نمك دارد\nدرین قلمر و وحشت کجاست فرصت عیش\nچه جلوه ام که زفیض شکسته رنگی پاس\nیقین شدم اشك از بهار عمر نماند\nگمان مبر من و فرصت برستی آمال\nبهار فیض کین انتظار رسوا نیست\nرسید نشۀ پیری چه خانه ( بیدل )\nقیامتیست جهان در نقاب خنده صبح\nمگر کنی نفسی در ركاب خنده صبح\nکشیده اند رویم نقاب خنده صبح\nنجاست نقطه چند از کتاب خنده صبح\nکه شسته ام دو جهانرا بآب خنده صبح\nزجیب پاره کشید آفتاب خنده صبح\nبگریه زن قدحی از شراب خنده صبح\n(ردیف الخاء)\nبعرض واجب و ممکن وجود او برزخ\nاگر نه ماده را شرع او کند پامال\nزلطف او اثری هشت روضۀ جنت\nزباغ لطفش اگر غنچه شود تبسم\nکند زجیب فلق درهمی که در ره او\nبپای حکم جهان گسترش در کاهش\nبذوق مرهم خاك جناب او عمر یست\nبجز حایت او مشکلی است اگر یابند\nکسیکه نیست چنین سکي آستانه او\nکداخت ناطقه از جرأت ستایش او\nرسوخ همت اهل یقین از مرسخ\nدهد زکشت جهان جای دانه مورو ملخ\nزقهر او شرری هفت گلخن دوزخ\nبروی برك گل افتد قسیم تر از رخ\nمصدقش بهوای نثار کوید اخ\nسر فکنده دماند زمانۀ سرشخ\nکه پاره کرده فلك زخم خویش را و سخ\nزخون کشته هم آسود کی درین مسلخ\nزمانه راست بحال ضلالتش آوخ\nبآفتاب چه لافد وجود وهمی نغ\nبهر کجا نبود مهر او مطرود\nچونسبتت بجميل الشيم کینموش\nدرینت از صدف نطق آن محیط کمال\nفلك فريضة سياره را بپوئه شب\nبهر کجا که کند کرد تور مو کیلو\nباوج همت شاهین عرش پروازش\nبعالم اثر نشئه شفاعت اوست\nعنایتش کند از ورطه بلا ورنه\nزحق نعمت کمالش بعجز معترف اند\nبس است ناطقه فطرت ذوی الافهام\nبچشمه سارزبان آب نطق بند دغ\nترنح به فلك آويخته است از يك نخ\nکز و صحایف آفاق راست زیب نسخ\nدهند كداز و دمند از دم سحر منفخ\nسیاه کفر چو ظلمت رمد بصد فرسخ\nز عجز نسرفلك برشکسته پر زملخ\nچه کیمیای سعادت چه دعوت بشمخ\nجهانیان همه صیدند و عرصه همه فخ\nاگر چه خلق ازل تا ابد زنند زلخ\nبقدر فهم برد قسمتی ازین مطبخ\nو گرنه کیست برآید زعهده لفظش بغيز علم خداوند خالق اکبر\nباز ازین کشت امل نوخط دلدار سرخ\nآن بهار ناز دارد میل خونجستانه ام\nبی گداز درد نتوان داد عرض تشنه\nسعی ظالم در گزند خلق دارد عرض ناز\nرنگها دارد فلك مغرور آرایش مباش\nخون حسرت کشتگان در پرده نك حناست\nخامه کز سطری زرفتن الفتش انشا کند\nانچه من کز ناله خون آلود خواهد کرد گل\nغنچه اش آمد برون از پردۀ زنگار سرخ\nمیتوان کردن چو بیدل در دو و دار سرخ\nباده هم میگردد از خون خوردن بسیار سرخ\nپیش پای نانگزده نیست روی خارسرخ\nجامدات زین خم آبی آید برون هم بار سرخ\nدامن قاتل بود دستیکه سازد یار سرخ\nکرده از غیرت برنك شعله ام طومار سرخ\nعندلیب ما چو طوطی میکند منقار سرخ\nاز فریب ترکی مخمور او غافل مباش\nزین گلستان در کمین لاله زار دیگرم\nقتل ارباب هوس را هل دل مکروه نیست\nشوق خون شد كز جگر رنگی بدامان آوردیم\nاز گداز وهم هستی عشق ساغر میزند\nپیکرم از ناتوانی يك رك كل خون نداشت\nعاشقان را موج خون میباید از سر بگذرد\nرنك و بویی هم اگر جو شد ز هستی مفت ماست\nبی بلائی نیست رنك چهره بیمار سرخ\nعالمى محوكل ومن داغ آن دستار سرخ\nکز بخون گاو سازد برهمن زنار سرخ\nليك كواشکی که باشد يك چکیدن وارسرخ\nآتش از خاشاك خود می میکشد رخسار سرخ\nتادم تیغ تو میکردم پاکشده از سرخ\nهمچو گل از رنگشان دردی مکن دستار سرخ\nکین لباس تیره نتوان ساختن بسیار سرخ\nعاقبت رنگی ندارد در بهار اعتبار (بیدل) از درد است چشم اهل این گلزار سرخ\nدم سرد بسته به پیش خود جقدر دماغ فسرده یخ\nشده خلق آئینه دار دین بغرور فطرت عیب بین\nبتسلى دل بیصفا نبری ز موعظه ما چرا\nچه سبب شد آیته طلب که دمید این همه تاب و تب\nز فنون عالم عنکبوت املت تنیده بدام و بس\nزقضا چه مژده شنیده که سرت بخته کشیده\nکته کافت پیش و پس نه طپین چو ( بیدل ) بعبث\nکه بگرمی اشك آشنا سر واغلط از زدن یخ\nسره يك ديده و رینت این که زحال میشمرند زلخ\nکه ز آب سیل گرك رود بسر جراحت بروسخ\nکه پر است از طرب و لعب سر مور تا بپر ملخ\nنفسی در خیمه تار زن بطناب پوچ گسته نخ\nبه جنون اگر نه تنیده رك گردن تو که کرده شخ\nتو مقيد نفس و بس دگرت چه دام و کجاست فخ\nشد لب شیرین ادایان تلخ از آبرام تلخ\nامتداد عمر برد از چشم ما ذوق نگاه\nحرص در اندک حلاوت اختراع وهم کیست\nجوهر فطرت مکن باطل بتمهید غرض\nانتظار صید مطلب سخت راحت دشمنست\nاز تقاضای هوس کردم من این جام تلخ\nکهپگیها کرد آخر مغز این بادام تلخ\nکامها در جوش صفرا میشود تا کام تلخ\nای بسامند حین که شدزین شیوه چون دشنام تلخ\nخواب نتوان یافت جز در دیده ای دام تلخ\nبختگی در طبع ناقص بیدماغ تهمت است\nدشمن امن است موقع باشناس دم زدن\nبیصدائی چیست شهرتهای اقبال جهان\nنسکه دارد طبع خلق از حق گذاری انفعال\nکر زبیمار آگهی بگذر ز اقبال هوس\nدود می آید برون از چوبهای خام تلخ\nزندگی برخود مکن چون مرغ بهنگام تلخ\nموج چون زد بشکند آب عقیق از نام تلخ\nدادن جان نیست اینجا چون ادای وام تلخ\nترك آغاز حلاوت نیست چون انجام تلخ\nمیکشد (بیدل) قسس زهر چشمش در علاج پستد اش خواهد فشرد کز شود بادام تلخ","chars":4620,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0015/00132.jpg","first_page":1,"last_page":241,"title":"Ghazalīyāt-i Mirzā Bīdil غزليات مرزا بيدل","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0015/132","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0015/canvas/132","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0015/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0015_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}