{"book":"adl0015","page":128,"text":"صحیفه ۱۲۵\nغزلیات میرزا بیدل علیه الرحمه\nحرف الثاء\n\nخوار پست بهر كنج منش ارز است و ران بحث\nبر خاك فتاد نيم چو گرد بکمان بحث\nکوپائی که آئینه من است از لب حیرت\nحیف است شوم جوهر روشن گهران بحث\nبا کین چقدر غفت دل میکند اینجا\nگر حرف به ونيك كند کوه گران بحث\nبا پیشه چرا چیره شود کابل رو بند\nبا مرشده قامت مکن ای تازه جوان بحث\nجانم کده علم شهر مدرسه تا کجاست\nانصاف نخون غوطه‌زن و چدکنیان بحث\nکر مخبر وی ساز کند هرزه درائی\nبگذار که چون شعله بمیرد بهمان بحث\nآن کیست که گردد طرف مولوی امروز\nيك تيغ زبان داردو صد نوك سنان بحث\nاز جوش غبار من و ما عرصه امکان\nبحریست که چیده است کران تا بكران بحث\nدل شکوه آن حلقه گیسو نپسندد\nهر چند کند آینه با آینه دان بحث\nبا خصم دم تیغ بود حجت مردان\nزن شو هر مردی که کند همچو زنان بحث\nبیدار شد از ناله من غفلت انصاف\nکر ماند بحیرت ورق خواب گران بحث\nجمعیت گوهر نکند زحمت امواج\n(بیدل) بخموشان نکند اهل زمان بحث\n\nره مقصد که کم است درین مخیال میسپری عبث\nتو بهیچ شعبه نمیرسی چه نشسته میگذری عبث\nزفسانه سازی این و آن که رسد بمعنی بی نشان\nنشکسته بال و پر چنان بهوای او بپری عبث\nچمن صفا و کدورتي بي جام معني و صورتي\nهمه دل بخيال خود که توئی همن قدری عبث\nز زبان شمع جيانکن خطیست عبرت انجمن\nکه درین ستمکده مار پا نکشیده گل ببری عبث\nهوس جهان تسلى سر و برك حرص و تعلقی\nچو يقين ذره در امتحان بغرور پیری عبث\nنكميت بخود چوشرار صد مخمخت همه دارد\nدل شیشه کر بصفا رسد غمد وهم بری عبث\nچو هوا ز کسوت غضمی نه نشسته نه فراهی\nچقدر ستمكش مبهى كه حسين نما و زی عبث\nنه حقیقت تو بقین نشان نه مجازت آینه گمان\nچه تشخصی چه تعینی که خودی غلط دکری عبث\nبوا مکش چوسحر نفس بخیافسون هوس میدم\nعسس عدم عدمی عدم زعدم چه پرده دری عبث\nبحجر زتنك حقیقت که چو حرف (بیدل) بی زبان\nبسطر مد و بکوشها ز فسانه در بدری عبث\n\nتوان برد برآينه مازنگ حدوث\nشعله ماشت قدم آمده در سنك حدوث\nنیست تمهید خزان در چمن ماهر امروز\nبر قدیم است زهم ریختن رنك حدوث\nسیر ما در پر اوهام بهشت است اینجا\nهمه طاوُس خياليم ز نيرنگ حدوث\nبحر و آسود کی امواج و طپش فرسائی\nاينك آينه صفح قدم و چنك حدوث\nور و ناقوس نوا كعبه و لبيك صمدا\nرشته بسته است نفس اینهمه در چنگ حدوث\nمی سزد هر نفسم پای نفس بوسیدن\nکز ادیکاه قدم میرسد این لنك حدوث\nصبح تا دم زند از خویش برون می آید\nبدریدن نرسد پیرهن تنك حدوث\nدو جهان جلوه زآغوش تخیل جوشید\nچقدر آینه دارد اثر تنك حدوث\nعذر بی حاصلی ما عرق می خواهد\nتاخجالت نکشی آب شو از ننك حدوث\nعیب عیباست شباهت چه خیال است اینجا\n(بیدل) از ساز قدم نشنوی آهنگ حدوث\n\n(رديف الجيم)\n\nاحتیاط نگاهی درین سراغ مپنج\nکه عالمی نشاط است و عالمی در رنج\nیکیست شاه گدا در طری پیاده فقیـر\nچه مهرها که ندارد بساط این شطرنج\nبين بقدر تعلق قدرت استاد\nکه باعت زد خیالت بيك چهار و دور پنج\nنظر ببند و دروزی ازین خیال بساط\nغنيست است با شا بساط نازنج\nشکر نعمت حق آب ده به تیغ زبان\nجواهر صدف دل سیاه هرزه مسنج\nبغیر ذکر حق از هیچه دم زنی ننك است\nسواد ورح فطرت ز انفصال شکنج\nبهار جان طلبي از غبار جسم برآ\nکه دانه را بدل خاک نیست غیر از رنج\nازین جبهه که مجمت غبار خودبینی است\nسفیدی بکف خاک و غافلی از کنج\nغرور فریب خیال از جهان عجز وعرور\nحصر بقاء مقـام و کنج فقر سرنج\nز دستگاه مه و آفتاب عبرت گیر\nکه داغ سینه فلك دارد این دو تا نارنج\nفقر چاره محال است اهل عرفان را\nنهاده سر بغربان کشیده بافته کنج\nبهر دیار که باشی بجستجو میباش\nبده روم و هند و خراسان چه زابل و مار کنج\nبخدمت عقلا چون ادب مشو غافل\nچو عقل باش گریزان ز مردم خود سنج\nمدان رقابت نادان کز دل شکسته شوع\nبمکشئه ساز و مکن اختیار این قولنج\nدماغ پختن هوس ترش روئیست\nشکست رنگی و یا حواله كن بترنج\nمدام بر اثر راستی چو رخ مینماز\nبپای فرزین کج کج مرو درین شطرنج\nجوان و پیر همه قلعه سنج ناو مقند\nدرین بساط نه مینا نه فاش است و نه سنج\nبرون میدان زخستان قدرت بی کیف\nاگر دماغ شر ابست و گر تخیل رنج\nزهی حکیم که آراست زلف خوبان را\nبفوطه دل عشاق و طاقهای شکنج\nبفضل کره خط طبع حق رستان را\nزبان شکر گذار و دل محبت سنج\nصدفی که آینه واعطنی دل دریاست\nز شکر نعمت او کشته مخزن گهر\n\nبسکه خورده ام بخم زلف یار پیچ\nطومار ناله‌ام همه جا رفته مار پیچ\nزال فلك طلسم امل خیز هستم\nبسته است چون کلاوه چندین هزار پیچ\nای غافل از خجالت صیادی هوس\nرو عنکبوت وار هوا را بتار پیچ\nپیش از تو ذوق خانه کی داشت کوهکن\nچندی تو هم چو ناله درین کوهسار پیچ\nامید در قلمرو بی حاصلی رساست\nاز هرچه هست بکمل و در انتظار پیچ\nرنج جهان بهمت مردانه راحت است\nگر بار میکشی کمرت استوار پیچ\nز یکجهتان امل ده پیری چه میتپی\nدستار صبح به که بود اختصار پیچ\nافسرده گیر شعله مو هوی نفس\nدود دلی که نیست بندم شرار پیچ\nموجيكه صرف کار گهر گشت کوهی است\nسرتا بپای خود بسرپای یار پیچ\nصد خواب کز نشئه ضبط حواس است\nبرخویش غنچه کرد و طاق بهار پیچ\n( بیدل) مباش منفعل جهد نارسا\nاین يك نفس عنان زده اختیار پیچ\n\nحیرت آب شو ای غافل از خمیدن موج\nکه خود سری چقدر گشته از گردن موج\nدرین محیط که دارد اقامت آرائی\nکشیده است هجوم شکست دامن موج\nهمان زچنك هوس داستان کمر و رنج بحر\nهواست باعث شمشیر بر کشیدن موج\nبمغز ساز وطرب کن بکدر محیط نیاز\nشکستگیست لباس حریر وتن موج\nعبار شکوه ر روشندلان نمی جوشد\nدر آب چشمه آئینه چیست شیون موج\nنگرد الفت مژگان علاج وحشت اشك\nخشت خس که تواند گرفت دامن موج","chars":4588,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0015/00128.jpg","first_page":1,"last_page":241,"title":"Ghazalīyāt-i Mirzā Bīdil غزليات مرزا بيدل","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0015/128","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0015/canvas/128","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0015/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0015_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}